Nu

“Aantal weerstations neemt wereldwijd af”: Waarom waarnemingen zo belangrijk zijn voor betrouwbare weersverwachtingen

Op de nieuwspagina van RTL verscheen afgelopen zondag verontrustend nieuws. KNMI-directeur Maarten van Aalst vertelde tijdens de klimaattop dat het mondiale netwerk van weerwaarnemingen is verslechterd. Hoewel weermodellen steeds beter worden, zorgt de langzame achteruitgang van metingen op den duur voor verminderde betrouwbaarheid van weersverwachtingen.

Ongelijke verdeling over de planeet

Het verschilt continentaal behoorlijk hoeveel weerstations er staan en hoe ze verdeeld zijn. In Europa is het netwerk vrij compact. Vrijwel elk land heeft een verzameling van officiële weerstations, die bij elkaar een hoop data verzamelen. Ook in Oost-Azië, de kustgebieden van Australië en de Verenigde Staten staan veel weerstations. Maar ook een groot deel van de kaart is leeg.

Het is natuurlijk ingewikkeld of zelfs onmogelijk om weerstations te plaatsen in gebieden met ongerepte natuur waar maar weinig mensen wonen, zoals Siberië en het Tibetaanse Plateau. Toch geldt ook niet dat meer inwoners gelijk staat aan meer waarnemingen: In 2023 telden de Verenigde Staten en Europa gezamenlijk 636 weerstations, terwijl Afrika er slechts 37 heeft voor ongeveer hetzelfde aantal inwoners, aldus de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO).

De verdeling van weerstations in 2023. Bron: Yale School of the Environment

Politieke en economische achterstand

In de eerste helft van de 20e eeuw groeide het aantal weerstations in Afrika juist. Tegenwoordig is het observatienetwerk sterk verminderd door decennia aan economische crises, conflicten, achterstallig onderhoud en extreme weersomstandigheden die meetapparatuur verwoestten.

In 2019 richtten de 193 lidstaten van de WMO het ‘Global Basic Observing Network’ (GBON) op, een internationale overeenkomst waarin de eisen voor het verzamelen van weergegevens zijn vastgelegd. Het omvat bijvoorbeeld welke parameters moeten worden gemeten, wanneer en met welke resolutie, en hoe de gegevens tussen landen moeten worden gedeeld.

Sindsdien is de situatie in Afrika verbeterd, maar het voldoet nog lang niet aan de GBON-standaarden. Tegen het einde van 2024 voldeden slechts 2 van de 53 Afrikaanse WMO-landen aan de basisvereisten voor observatiestations op grondniveau. Er lopen inmiddels meerdere projecten om de observatienetwerken in Afrikaanse landen te verbeteren.

Dé input voor weermodellen

Het weer dat plaatselijk wordt gemeten, is van belang voor weersverwachtingen wereldwijd. Realtime waarnemingen zijn cruciaal voor het inschatten van weersomstandigheden op de korte termijn, zoals naderende stormen of hittegolven. De informatie van weerstations verbetert de beginsituatie van het model, waardoor de atmosferische omstandigheden nauwkeuriger gesimuleerd kunnen worden.

Ook voor de weersverwachting in Nederland zijn we afhankelijk van waarnemingen die op andere continenten worden gedaan. Bijvoorbeeld in de zomer krijgen we wel eens te maken met zeer warme luchtsoorten die hun oorsprong hadden over Afrika. Lagedrukgebieden vormen langs de Noord-Amerikaanse oostkust en trekken via de Noord-Atlantische Oceaan naar Europa. Bovendien is een dicht netwerk van temperatuur- en neerslagmetingen van essentieel belang in onderzoek naar extreme gebeurtenissen.

Het gebrek aan waarnemingen zorgt er vaak voor dat weersverwachtingen in bepaalde gebieden onbetrouwbaar zijn en vroegtijdige waarschuwingen niet kunnen worden uitgegeven. Daarnaast kampen klimaatwetenschappers met een hiaat in de observaties. Gaten moeten worden opgevuld met minder accurate heranalyses - modellen die gegevens interpoleren op basis van beschikbare waarnemingen. Hoe meer waarnemingen worden gedaan in diverse geografische gebieden, hoe beter we het gedrag van de atmosfeer begrijpen en kunnen schaven aan weer- en klimaatmodellen.

Een weerstation in Nairobi als onderdeel van TAHMO, het project om een dicht netwerk van hydro-meteorologische meetstations in Sub-Sahara Afrika op te bouwen.
Een weerstation in Nairobi als onderdeel van TAHMO, het project om een dicht netwerk van hydro-meteorologische meetstations in Sub-Sahara Afrika op te bouwen.