Op naar een ijskoude Kerst. Gevoelstemperatuur ruim 20 graden omlaag en Koning Winter pakt waarschijnlijk door richting januari 2026 met kans op strenge vorst en sneeuw!

Vooral de combinatie van een krachtige, ja bijna snerpende oostenwind die op het programma staat voor 25 december met lage luchttemperaturen van enkele graden onder het vriespunt, maken het extra gevoelskoud.

Windchill even richting min 10 graden

Mocht de wind even aanwakkeren tot krachtig in een deel van Nederland, kan de windchill (gevoelstemperatuur) uitkomen op -8 tot -10 graden. De nacht naar donderdag 18 december gaf nota bene nog temperaturen tot ruim 14 graden in het westen van het land. Dat is normaal voor half juli.

Voor het gevoel kan het dus pardoes een slordige 25 graden kouder zijn straks dan tijdens de zowat aller zwoelste decembernacht ooit, die ik net noemde.

Draconische temperatuurdaling

Het is niet moeilijk om voor te stellen dat de thermische overgang immens wordt. Het aantal klachten ‘ooh wat is het toch verdomde koud buiten’ tijdens de voor velen obligate kerstwandeling, zal dan ook niet van de lucht zijn, kan ik nu al verzekeren.

Een soort voorwaarschuwing (!) voor de kou geven lijkt me wat overdreven, maar je weet het nooit tegenwoordig. In deze goeddeels berekenende - en zwaar gereguleerde maatschappij werd soms al voor (quasi triviale) zaken gewaarschuwd die je nooit voor mogelijk hield enfin.

Koude Kerst al twee weken terug in het vizier

Voor diegenen die de dagelijkse weersverwachting regelmatig of dagelijks volgen hier op weer.nl, was het al min of meer duidelijk dat we wel eens op een koude Kerst zouden kunnen afstevenen. Vanaf Sinterklaas werd dat eigenlijk iedere dag in de vooruitzichten genoemd.

Op 12 december jongstleden al verscheen het (zeer gewaagde) artikel over de vermeende koude Kerst. Bijna twee weken nadien geldt deze ‘koude’ tekst zelfs nog wat nadrukkelijker.

Met nadruk zeg ik dat een bepaalde nieuwe weertrend niet zelden al een week of twee van tevoren goed te traceren is. Het huidige voorbeeld is nu zo’n casus die realiteit wordt straks.

Koude weer kan enige tijd aanhouden

De koude episode (laten we het zo noemen) die vlak voor Kerst aanvangt, kan wel eens een lang(er) leven beschoren zijn. Het is namelijk niet ondenkbaar dat dit zonder meer winterse regime tot in de eerste januariweek van 2026 geprolongeerd kan worden.

Driekoningen (6 januari) vaak keerpunt

Regelmatig zie je dan conform de kalenderklimatologie dat na zo’n koude fase tot pakweg 4 of 6 januari aanhoudt (Driekoningen). Die data lijken wel een soort geijkt ‘pivot point’ waarna de koersen (om in speculatieve termen te blijven) subiet een ander verloop gaan aannemen.

In zeldzame gevallen (wie weet straks ook..) kan Thialf rond Driekoningen zelfs een bestendig vervolg bekomen. In dat geval zou je zo maar vertrokken kunnen zijn voor een opmerkelijk winterse louwmaand en met wat geluk komt daar dan nog een kouwe sprokkel achteraan. Want uit onderzoek is gebleken dat een koude, winterse louwmaand in de meeste gevallen gevolgd wordt door een koude februari. De jaren 1985 en 1996 zijn twee goede voorbeelden van deze these.

Het winterse tijdvak dat nu met rasse schreden nadert, kent eigenlijk drie opeenvolgende fasen, mijns inziens.

Hierbij ga ik voornamelijk uit van de dynamische weermodellerie waarbij vooral de uitdraaien van het onvolprezen Amerikaanse weercentrum alsmede dat van het Europese worden meegenomen. Overigens worden ook royale eigen ervaring en singulariteiten (Driekoningen in casu) meegenomen in deze niet al te grondige weeranalyse.

Winterse episode in drie delen

Deel 1 van deze winterse ‘trilogie’ is de opbouwfase naar een dijk van een hogedrukgebied boven Scandinavië vanaf 22 december. Het is juist dit vurig gewilde Hoog boven Noord-Europa dat zo ontzettend wenselijk is altijd voor de liefhebbers van winterkou.

En uitgerekend een hogedrukgebied op die positie komt zeker de laatste decennia zelden meer voor en al helemaal tijdens de kerstperiode die immers vrijwel altijd gekenmerkt wordt door de bekende Kerstdepressie (Weihnachtstauwetter) met regen en wind bij 10 of 12 graden. Maar nu gaat het dus eindelijk weer een keer gebeuren, zo’n dijk van een Hoog.

Twee pendanten van hogedruk, de eerste ontspruitend vanaf de bekende Azoren en haar evenknie via het zuiden van Scandinavië, gaan na een kortstondige flirt fuseren rond 23 december zodat er aansluitend een solide mastodont geformeerd wordt die voorlopig domicilie kiest boven het zuiden van Scandinavië met wat uitloop richting Noordoost-Polen.

Al vrij snel daarna splitst het deftige hogedrukgebied zich weer en nog geen 24 uur daarna komt de spil van de verse anticycloon aan in de regio IJsland-Schotland.

Retrogrerende hoge druk

Dat wordt in de meteo een retrograde beweging genoemd. Normaliter trekken ruggen van hoge druk, of volkomen hogedrukgebieden van west naar oost, maar in dit geval dus vice versa.

Hoe dan ook, deze o zo gewilde positie van die hogedrukgebieden (in combinatie met een dalende ‘luchtdrukking’ boven Zuid-Europa) geeft die klassieke oostenwind met wat winterkoude. Het gaat voor de goede orde om meest lichte (wellicht matige) vorst tijdens Kerst en overdag amper boven nul met eerst nog die ijskoude wind op ’t pleit.

Het tweede deel van de winterse episode lijkt in het teken te kunnen staan van een tijdelijk wat zwakker wordend hogedrukgebied dat zich bovendien wat meer zuidwaarts verplaatst, dus via IJsland en Schotland meer richting Ierland koerst.

Exodus van extreem koude lucht

Tegelijkertijd komt een portie extreem koude lucht vanuit het poolgebied via Scandinavië afzakken naar het zuiden. Deze bel met intense kou bereikt ons waarschijnlijk net niet en expandeert voornamelijk richting Duitsland en Polen. In het restant koude lucht evenwel, dat dan nog boven de Benelux present is en met tevens weinig gradiënt aanwezig (kleine luchtdrukverschillen en dus weinig wind) kunnen er een paar heel koude nachten volgen.

Deel drie, de ontknoping zeg maar van deze eindejaarswinterouverture, zou wel eens het interessantst kunnen worden en dat tijdvak zou zich rond de jaarwisseling moeten gaan afspelen tot pakweg 3 januari.

Het net genoemde Ierse hoog versterkt zich dan weer, kruipt terug noordwaarts en blijft voor iets langere tijd stationair, min of meer boven het noorden van de Atlantische oceaan.

Tegelijkertijd ontstaat een noordoost-zuidwest lopende trog boven Noord-Europa die helemaal doorloopt tot aan Zuid-Spanje op een gegeven moment.

Noordcirculatie met sneeuwbuien

In deze zuiver meridionale setting ontstaat een pure noordelijke circulatie en deze kan de aller koudste (boven)lucht wederom via het noordoosten van Scandinavië helemaal doen penetreren tot in Spanje. Inmiddels zitten we dan wel al in het nieuwe jaar (1-3 januari)

Door de lange aanvoer van de ijskoude lucht over relatief mild zeewater kunnen zich ook sneeuwbuien vormen die boven een flink deel van het Europese vasteland voor een sneeuwtapijt(je) kunnen zorgen. Nederland ligt dan waarschijnlijk weer eens in de periferie van het omvangrijke sneeuwareaal zoals wel vaker in zo’n setting.

Samenvattend: we staan aan de spannende vooravond van een behoorlijk winterse periode van wellicht wat langere duur die voornamelijk in stelling wordt gebracht door de vlotte opbouw van een krachtig hogedrukgebied boven Scandinavië, dat zich later verplaatst richting de IJslandse regionen.

Door de wijziging van de positie van het hoog draait de aanvankelijk even snijdende oostenwind naar meer noordelijke richtingen waardoor het op leefniveau tijdelijk wat minder koud kan worden.

Een volgende bel met ijskoude lucht (op hoogte) echter, die via het hoge noorden van Europa mogelijk zelfs helemaal weet door te dringen tot in Zuid-Europa, zou een paar dagen ‘vuil’ winterweer moeten kunnen geven waarbij de sneeuwkansen duidelijk toenemen.

Enkele zeer koude nachten en schaatsopties

Mocht het gedurende een paar nachten riant uitklaren bij een wegvallende grondwind kan het zeer koud worden met minimale temperaturen tussen -5 en -10 graden op de vorstigste stekken. Zou er sneeuw liggen in een deel van de Benelux, kan het nog gevoelig kouder worden.

De kans dat we richting de jaarwisseling her en der kunnen schaatsen op pakweg 4-5 centimeter dik natuurijs is (vrij) groot.