Home > Nieuws > Het lichtende nachtwolkenseizoen is in zicht
Volg Weer.nl

Nieuws

Lichtende nachtwolken in Wageningen op 12 juni 2019.

Het lichtende nachtwolkenseizoen is in zicht

Lichtende nachtwolken, in het Engels noctilucent clouds (NLC), zijn speciale wolken en kunnen enige tijd na zonsondergang en voor zonsopkomst tussen eind mei en halverwege juli zichtbaar zijn. Dit seizoen breekt dus bijna aan, al is vooraf wel lastig aan te geven of lichtende nachtwolken te zien zullen zijn. Je moet in ieder geval in noordelijke tot noordwestelijke richting kijken. Uiteraard moet het weer meewerken: helder met geen gewone wolken. En dan ook het liefst zonder maanlicht, want dat verstoort. Vorig jaar zomer waren de NLC’s sinds lange tijd oogstrelend mooi.

Extreme kou, erg kleine deeltjes en weerkaatsing van zonlicht
Lichtende nachtwolken zijn speciale wolken die tussen 75 en 85 kilometer hoogte hangen (waar zich ook het noorderlicht afspeelt). Hier waait en vriest het erg hard, met temperaturen tussen maar liefst -90 en -145 graden! Aan de basis van de nachtwolken liggen talrijke erg kleine deeltjes in de stratosfeer, zoals stof van meteorieten. De stratosfeer is het deel van de atmosfeer tussen de troposfeer en zo’n 70 kilometer hoogte, en de mesosfeer, die tot 90 kilometer hoogte reikt. Ook deeltjes van vulkaanuitbarstingen en stof uit de onderste lagen van de atmosfeer kunnen bijdragen aan de vorming van lichtende nachtwolken. Na de uitbarsting van de Krakatau in Indonesië in 1883 zag Robert Leslie in Southampton op een avond in juli 1885 blauwe vezelstructuren aan de hemel. Daarmee was hij de eerste die de NLC’s beschreef.

Naast deze erg kleine deeltjes zijn voor de vorming van lichtende nachtwolken ook waterdamp en de extreme kou noodzakelijk. Er vormt zich dan een laagje ijs op de deeltjes, zoals rijp op het aardoppervlak. Het is dat ijs dat het zonlicht weerkaatst naar de aarde, zodat we de wolken kunnen zien. De vrieskou is ook de reden waarom lichtende nachtwolken vooral in de zomer ontstaan, omdat dan de mesosfeer het koudst is.

Achter de horizon
Lichtende nachtwolken zijn enige tijd na zonsondergang en voor zonsopkomst in noordelijke of noordwestelijke richting zichtbaar. Dat komt omdat NLC’s van onderaf door de zon worden verlicht en dit zonlicht weerkaatsen, zelfs als de zon voor ons niet meer te zien is, omdat de zon achter de horizon zit. Als de zon tussen 6 graden en hoogstens 16 graden onder de horizon staat, verlicht de zon nog een deel van de nachthemel, terwijl de zon voor ons niet meer zichtbaar is. Gewone wolken komen voor in de troposfeer. Dat is de onderste laag van de atmosfeer, tot zo’n 18 kilometer hoogte. Deze wolken vallen in de schaduw en weerkaatsen dus geen licht.

Vorm en kleur
Lichtende nachtwolken zien er soms schubachtig en draderig uit, of ze bestaan uit lange golven, en ze veranderen snel van vorm. Dit komt door zeer sterke luchtstromingen op die hoogte. Horizontaal stroomt de lucht er met een gemiddelde snelheid van 150 km/u en er zijn uitschieters van 500 tot 700 km/u. Bovendien zijn er sterk dalende of stijgende luchtstromingen. Opvallend aan de nachtwolken is ook hun kleur: gewone wolken zijn ‘s nachts donker en grauw, lichtende nachtwolken zijn zilverwit of lichtblauw. De NLC’s zijn ook bijzonder ijl, zodat de sterren er zichtbaar in blijven. Vorig jaar zomer, dus 2019, waren de lichtende nachtwolken enkele keren zeer goed te zien. Rond 12 en 13 juni en ook op 21 en 22 juni keken fotografen hun ogen uit. Het waren de fraaiste nachtwolken sinds lange tijd.

Zonne-activiteit en klimaatverandering
Een belangrijke factor bij het ontstaan van lichtende nachtwolken is de zonneactiviteit, de intensiteit waarmee de zon straalt. Hoe hoger deze is, des te minder lichtende nachtwolken er zijn. Een hoge zonneactiviteit zorgt namelijk voor een hogere temperatuur bovenin de atmosfeer en een toename in afbraak van waterdamp door fotolyse (proces waarbij onder invloed van licht water wordt gesplitst in elektronen, protonen en zuurstof). Maar voorlopig is de zon nauwelijks actief, we zitten nog steeds in een zonnevlekkenminimum.

Ook klimaatverandering heeft invloed op NLC’s. De temperatuur bovenin de atmosfeer zal worden beïnvloed door een verandering in de stralingsbalans samenhangend met de stijging van CO2 en andere broeikasgassen zoals methaan. De hoeveelheid waterdamp in de hogere luchtlagen hangt af van waterdamp en methaan lager in de atmosfeer. Precieze uitspraken over de invloed van klimaatverandering op lichtende nachtwolken zijn echter nog niet te doen en zijn onderwerp van wetenschappelijk onderzoek.

Door: Jordi Bloem / Weer.nl

Meer Nieuws