Spannende weerkaarten de komende dagen. Niet zozeer in Nederland, maar bijvoorbeeld wel in het oostelijke gedeelte van het Middellandse Zeegebied. De weermodellen suggereren namelijk al een aantal dagen dat er daar boven zee een storm met tropische kenmerken op gaat steken.

Tropische stormen en orkanen kennen we vooral van een stuk verder weg in de wereld. Op het noordelijk halfrond, boven het Caribische Zeegebied en de kusten van de VS, maar ook op de Stille en Indische Oceaan. Op het zuidelijk halfrond komen ze vooral voor in een zone van bij de zuidoostkust van het Afrikaanse continent tot boven de eilandengroepen ten oosten van Australië.

Soms uit koers

Soms bewegen deze tropische cyclonen, ontstaan uit complexen van tropische onweersbuien, buiten de zojuist beschreven zones. Sporadisch duikt er bijvoorbeeld wel eens eentje met volledig tropische kenmerken op voor Europese kust. Iets vaker gaat het overigens om restanten van een tropische storm die niet meer als zodanig is te kwalificeren.

Verrassende locaties

Heel soms, echter, ontstaan er buiten deze zones op verrassende locaties stormen die tenminste enkele kenmerken van een tropisch systeem met zich meedragen. Voor de kust van Brazilië is wel eens een dergelijke storm waargenomen. Dichter bij huis, boven de Middellandse Zee is het in het verleden meerdere malen voorgekomen dat systemen ontstonden die in hun uiterlijke kenmerken op zijn minst sterk aan een tropische storm deden denken.

Een deskundige van het Amerikaanse National Hurricane Center, die daar een aantal jaar geleden een onderzoekje naar heeft gedaan, stuitte op voorbeelden uit september 1947, september 1969, januari 1982, september 1983 en januari 1995. In september 2003 ontstond voor de Tunesische kust eveneens een 'verdacht' systeem.

Enkele jaren geleden schreven we al op deze plaats over de storm van 1995 die tussen Griekenland en Sicilië orkaankracht bereikte. Het weersysteem voldeed toen aan een aantal van kenmerken van een echte tropische storm (het ging om een lagedrukkern met daaromheen draaiende buienclusters zonder frontale structuur en bovendien een echt oog).

Het kende echter niet de zeer warme vochtige kern tot hoog in de atmosfeer die de klassieke exemplaren wel hebben. Het was al januari en de zeewatertemperatuur was flink gedaald, en lag met 16 graden ver onder de normaal gesproken minimale waarde van circa 27 graden waarbij een tropische cycloon kan ontstaan. Het systeem had eerder de kenmerken van een zogenaamd ‘polar low’ – kort gezegd een speciaal soort sneeuwdepressie - met in plaats van een warme vochtige kern, juist veel kou even hogerop in de atmosfeer.

Spannend

Het bijzondere bij de huidige uitgangssituatie is dat het zeewater tussen Libië, Griekenland en Italië nog zeer warm is, rond 28 graden. Een betrouwbare meting van een voorbijvarend schip kwam lokaal zelfs tot 29 graden. Bovendien is dat deel van de Middellandse zee zo’n beetje het grootste stuk water zonder grote (en daarmee de ontwikkeling van een dergelijk systeem tegenwerkende) eilanden.

Onweersbuien boven het noorden van Afrika, opgewekt door een bel relatief koele lucht die hogerop in de atmosfeer terrein wint, worden zee opgevoerd. Volgens de hoofdberekening van het ECMWF-weermodel ontwikkelt zich boven het warme water vervolgens rap een cluster van rond elkaar draaiende buienplukken. Een lagedrukgebiedje met uiteindelijk ook de vorming van een echt oog in het midden. Typische kenmerken van een tropische storm.

Ook vorig jaar suggereerden weermodellen het ontstaan van een storm met tropische kenmerken, toen bij Griekenland. Dit jaar is het weer raak. Verschil met nu is dat de EMCWF-modelberekeningen nu al een flink aantal runs komen met het zeer bijzondere verschijnsel. Weliswaar wisselend van stormkracht tot niet meer dan windkracht 6, maar toch, er is een signaal dat er, mogelijk (!), iets staat te gebeuren. Ook het Britse UKMO-weermodel laat dergelijke ontwikkelingen zien. Bovendien, de dag waarop het systeem met tropische kenmerken wordt berekend, komt alsmaar dichterbij. Spannend.

Afbeelding homepage: uitsnede foto Marij Bouwers

Bronnen: Meteo Consult, NOAA