Het weer in Nederland mag de afgelopen 4 maanden voor wat de temperaturen betreft dan relatief normaal zijn geweest (sinds 23 juni – het einde van een extreem warme periode die toen al ruim een jaar aanhield – zweeft het gemiddelde ruim drietiende beneden normaal), wereldwijd houdt de warmte gewoon aan. Gisteren was dat in een verhaal op deze site al te lezen. Dichtbij huis beleefde het zuidoosten van Europa bij voorbeeld een extreem warme zomer met vooral in Griekenland verwoestende bosbranden. En zeer recent waren op deze site ook berichten te lezen over de oktoberwarmte in grote delen van de VS, uitmondend in onder meer uitgestrekte bosbranden in Californië.

Als we de gemiddelde wereldtemperatuur tot op dit moment overzien, dan verloopt het jaar 2007 ongeveer even warm als 2006, toen een nieuw record werd gevestigd. Of een nieuw record er dit jaar ook daadwerkelijk komt, zullen we af moeten wachten. Maar van een kentering, zoals we die hier de afgelopen maanden hebben gezien, is wereldwijd nog bepaald geen sprake. Helemaal duidelijk wordt dat beeld als we kijken naar hoe het op dit moment in het Noordpoolgebied met het zeeijs is gesteld. Werd daar de afgelopen septembermaand al een ongekend laagterecord aan ijsbedekking geconstateerd, inmiddels blijkt dat het ijs zich er – nu de poolwinter is begonnen - ook veel trager herstelt dan in andere jaren.

Zo bedraagt het tekort ten opzichte van vorig jaar, toen de situatie ook bepaald niet florissant was, inmiddels bijna 2 miljoen vierkante kilometer. Ten opzichte van een normale situatie is het tekort zelfs tot 3 miljoen vierkante kilometer opgelopen. Het gaat hier overigens niet om de totale oppervlakte van het zeegebied dat met een (minimale) hoeveelheid ijs is bedekt (voor de kenners: het zogenaamde ice-extent), maar om de totale oppervlakte aan in het gebied aanwezig drijfijs (ice-area). Deze getallen worden nogal eens door elkaar heen gebruikt, wat tot verwarring kan leiden. Het tekort is in elk geval enorm.

Aan weerextremen hebben we de afgelopen maanden, ook in Europa geen gebrek gehad. Nog vers in het geheugen liggen de extreme wolkbreuken waarmee delen van Spanje de afgelopen twee maanden te kampen hadden. Nu is Spanje, voor mensen die in klimaatsverandering en in de zichtbare gevolgen daarvan geïnteresseerd zijn, hoe dan ook een bijzonder interessant land. Want het zijn niet alleen de zware regenbuien die daar keer op keer weer de aandacht trekken, maar ook de steeds weer terugkerende droogtes die eigenlijk nog veel beeldbepalender zijn. Globaal tweederde deel van het Spaanse grondgebied kent delen die aan het verwoestijning onderhevig zijn. Een zo’n stuk ligt dichtbij de Noord-Spaanse stad Zaragoza. Wie daar is geweest, zal het ongetwijfeld weleens hebben gezien. Het landschap wordt er gekenmerkt door tafelbergen, die in een westernfilm niet zouden misstaan. Bij tijden is de begroeiing er zo gering dat je – zeker in de zomer – het gevoel hebt door een woestijn te rijden.

Voor het enige gebied in Europa, dat echt de naam woestijn mag dragen, moet je echter nog een flink stuk verder naar het zuidoosten rijden, naar de omgeving van de Zuid-Spaanse stad Almeria. Even ten noorden van die stad bevindt zich de zogenoemde ‘Desierto de Tabernas’, de woestijn van Tabernas. Ingeklemd tussen de Sierra de los Filabres in het noorden en de Sierra Alhamilla in het zuidzuidoosten bevindt zich hier een gebied ter grootte van ongeveer 280 vierkante kilometer waar nauwelijks iets groeit. Aan beide zijden afgeschermd tegen vochtige luchtsoorten, die het nog zouden kunnen laten regenen, valt hier gemiddeld niet meer dan 240 millimeter per jaar, en dat ook nog eens in de vorm van stortbuien waarvan het water meteen wegstroomt en dus nauwelijks door de bodem wordt opgenomen. Daarbij schijnt de zon maarliefst drieduizend uur per jaar, vooral in het zomerhalfjaar op een verzengende manier. Het beetje begroeiing, dat er in het gebied is, moet dan ook enorm taai zijn en concentreert zich in de diepe stroomgeulen, die na zware stortbuien achterblijven.

Ook op het moment dat wij het gebied doorkruisen, zijn er net zware stortbuien geweest. Vooral de lage stukken van het rauwe landschap om ons heen zijn dan ook nat en modderig. Het plaatsje Tabernas, dat middenin de woestijn ligt, wordt omzoomd door gebieden die zich nog het best als zogenoemde ‘badlands’ laten omschrijven, die in de Verenigde Staten op veel meer plaatsen voorkomen. Zandige bergen, sterk geërodeerd door wind en regen, die sterk hun stempel drukken op het gebied, steken duidelijk af tegen de hoge bergen in het zuiden en het noorden die het gebied afsluiten. Tafelbergen worden afgewisseld door rotspartijen die in een stripboek van Lucky Luke niet zouden misstaan. Hier en daar zie je zo’n typische pilaar van zandsteen, aan de bovenkant beschermd door een rotsblok, dat de erosie als gevolg van regen van de pilaar eronder tegengaat. Verder valt de stilte op, door het vrijwel ontbreken van actie. Toch, als je wat langer kijkt, blijkt het er allesbehalve rustig te zijn. Zowel op de grond als in de lucht (de machtige vale gier) vinden dieren hun thuis.

Omdat het gebied zo tot de verbeelding spreekt en sterk lijkt op de plekken in de VS waar westerns worden opgenomen, staan dichtbij Tabernas enkele filmsets die ook nu nog te bezoeken zijn. Hier zijn vooral in de jaren zestig en zeventig tientallen Spaghettiwesterns opgenomen, zoals de beroemde films van Sergio Leone (met de muziek van Ennio Morricone). De beroemdste set, Fort Bravo ligt enkele kilometers bij Tabernas vandaan en is ook nu elke dag open voor publiek. Niet alleen vanwege het Amerikaanse en het Mexicaanse westerndorpje, dat er is nagebouwd, maar ook vanwege het bizarre landschap waarin de (sterk vervallen, dat wel) filmset zich bevindt, is een bezoek eraan meer dan de moeite waard. Overnachten in de buurt van Tabernas is geen enkel probleem.

De verwachting in Spanje is dat het woestijnachtige gebied in het zuidoosten, maar ook de woestenij bij Zaragoza, zich de komende tientallen jaren als gevolg van de klimaatsverandering die nu al tot verdroging leidt, verder zullen gaan uitbreiden. Maatregelen om zich hiertegen te wapenen, zijn overigens al genomen. Op dit moment is de provincie Almeria, waarin de woestijn zich bevindt, wereldwijd al het gebied waar de grootste hoeveelheid zoet water uit zee wordt gewonnen door middel van ontziltingsinstallaties. Over water maakt men zich daar dan ook geen zorgen. Veel moeilijker lijkt het om straks over de energiehoeveelheden te beschikken, die nodig zijn bij de productie van zoetwater.

Bron: Meteo Consult.