Deze hele maand hebben we nog geen dag gehad die, gemiddeld althans, kouder is verlopen dan de norm. Zelfs de dag van gisteren, die door veel mensen als “tamelijk koel” zal zijn ervaren, was nog méér dan een graad warmer dan het langjarige gemiddelde voor die dag. Ook vandaag zullen we boven die norm blijven, maar morgen, vrijdag 20 april, maakt een behoorlijke kans om onder die norm uit te komen. Het zal dan bij een éénmalige gebeurtenis blijven, wat komende weekeinde gaat het kwik opnieuw fors omhoog. Met een blik op weerkaarten van de komende week is het eigenlijk nu al zeker dan deze aprilmaand de allerwarmste zal worden sinds het begin van de metingen. De kans is groot dat de verbetering zelfs fors zal zijn, want tot en met gisteren (18 april) stond de gemiddelde temperatuur in De Bilt op 12.1 graden en daarmee nog één volle graad boven het huidige record. De basis van het grote warmteoverschot in deze aprilmaand werd in niet geringe mate gelegd gedurende de uitzonderlijke warmtegolf, eerder deze maand. Tijd om deze warmtegolf, die zich geheel in de tweede decade van april afspeelde, eens in een historisch perspectief te plaatsen.

Warme dagen, met een maximumtemperatuur van tenminste 20 graden zijn gedurende de tweede decade van april bepaald nog geen alledaagse gebeurtenissen. Als we ons beperken tot De Bilt, dan zijn daar sinds 1901 maar 96 warme dagen voorgekomen die vielen in het tijdvak 11-20 april, dat is iets minder dan één per jaar gemiddeld. Slechts 24 keer traden er twéé of meer van zulke dagen op. Vier decades telden vier van zulke dagen, het laatst gebeurde dat in 2003 en zowel dit jaar, als in 1944 als in 1945 traden er vijf warme dagen op in het tijdvak van 11 tot en met 20 april.

Decades met zes of zeven warme dagen zijn niet voorgekomen, maar de tweede aprildecade van 1952 had er acht! Dat maakt deze periode uniek, te meer daar de warmte toen eigenlijk al op 9 april begon, na een koude start van de maand overigens, met vier vorstdagen op rij. In de elf dagen van 9 tot en met 19 april bleef het kwik toen alleen op de 12^e beneden de 20 graden.

De situatie op de weerkaarten was toen (uiteraard) wel vergelijkbaar met die van eind vorige week en begin deze week. Aan het begin van de warme periode in 1952 lag er een gordel van hoge druk boven Oost-Europa, terwijl er een vrij diepe depressie lag op de oceaan, iets ten westen van de Britse eilanden. Hier tussenin voerde een zuidelijke stroming de warme lucht naar ons land. Enige dissonant in de reeks van warme dagen was 12 april. Een zwakke, verder weinig actieve storing veroorzaakte toen een zonloze dag in De Bilt, maar desondanks werd het toch nog 18.7 graden. De dag daarna waren de ‘twintigers’ en de zon weer terug en een week lang zou de maximumtemperatuur zich op dit peil handhaven. Daarbij bevind hoge druk zich steeds vlakbij, of juist en noorden van ons land. Pas na de 19^e schoof de rug van hoge druk naar het zuiden, en kwam het zwaartepunt bij zijn vertrouwde stek bij de Azoren te liggen. Het aprilweer ging vanaf dat moment opnieuw uit een normaler vaatje tappen, al keerde de warmte aan het eind van de maand terug.

Hoewel de warmte toen behoorlijk bestendig was, kwamen écht hoge maxima niet voor. Op de meeste warme dagen steeg het kwik naar tussen 20 en 22 graden. Op 15 april 1952 werd het 22.4 graden in De Bilt en op 18 april – de warmste dag uit de reeks – werd 23.4 graden bereikt.

De afgelopen warmtegolf duurde met vijf dagen minder slechts half zo lang, maar de maxima waren bijzonder. Op vier achtereenvolgende dagen werd de 24 graden (ruim) overschreden en 14 tot en met 16 april waren echt uniek met maxima van respectievelijk 27.6; 28.9 en 27.3 graden. Daarmee waren zowel de vroegste zomerse dag als de hoogste apriltemperatuur ooit een feit. Vóór dit jaar zijn er gedurende de tweede aprildecades sinds 1901 maar vier zomerse dagen opgetreden, te weten 15 april 1904 met 26.4; 18 april 1949 met 25.3; 20 april 1968 met 26.6 en 20 april 1996 met 25.2 graden. In de huidige aprildecade werd dit aantal zomerse dagen dus bijna verdubbeld van vier naar zeven en ook waren het dus hele dikke zomerse dagen met een maximum van boven de 27 graden.

Waar dit alles in mei en gedurende de komende zomermaanden toe zal leiden, weet natuurlijk nog niemand. Feit is in ieder geval dat het warmteoverschot van dit jaar tot en met 18 april is opgelopen naar 369.3 graaddagen, oftewel ruim 3.4 graden per dag gemiddeld. Met iedere “te warme” dag die daarbij komt, groeit de kans dat het huidige jaar de warmste wordt in ruim 300 jaar. Alle resterende dagen hoeven daarvoor maar gemiddeld 0.7 graden warmer te zijn dan de norm en het nieuwe record is een feit. En dat is zeker geen belachelijke aanname. Als we naar het gemiddelde weerbeeld van de afgelopen tien jaar kijken, dan is daaruit gebleken dat er eigenlijk “niets” hoeft te gebeuren en een maand is al een halve tot een hele graad warmer dan de norm. De komende tien dagen zal het warmteoverschot sowieso nog aardig worden opgeschroefd. De kans op een nieuw warmtejaarrecord kan zelfs nu dus al, met nog ruim acht maanden voor de boeg, als “aanzienlijk” worden ingeschat.

Naast de enorme warmte, wordt ook de huidige, aanhoudende droogte steeds opvallender. Aan dat aspect zullen we morgen uitgebreid aandacht schenken.

Bronnen: Meteo Consult, KNMI, eigen archief.

Foto’s: Wetterzentrale, Joop Dijkstra, Marita Sloots, Marius Visser.

Foto voorpagina: Martha Kivits.