Er zijn plaatsen op aarde, waar de zeespiegel de afgelopen 15 jaar is gedaald. Tegelijkertijd is de wereldwijde gemiddelde trend duidelijk opwaarts. Gemiddeld op aarde steeg de zeespiegel de afgelopen decennia met circa 3 millimeter per jaar. Hoe kan dat? Alle zeeën en oceanen staan toch uiteindelijk met elkaar in verbinding? In dit artikel noemen we de belangrijkste factoren die bijdragen aan veranderingen in de zeespiegel, wereldwijd maar ook lokaal.

Door de opwarming van de aarde is het niet verwonderlijk dat de zeespiegel stijgt. Immers, er smelt meer en meer landijs. Van gletsjers, maar ook van de ijskap van Groenland. En vooral die laatste bijdrage is er eentje om in de gaten te houden. Verder heeft de zeespiegelstijging ook te maken met het feit, dat het water opwarmt. Warmer water zet uit en is mogelijk voor de helft verantwoordelijk voor de geconstateerde zeespiegelstijging.

Vaak horen we imponerende getallen als het bijvoorbeeld gaat om het smelten van de Groenlandse ijskap. Als al het ijs daar wegsmelt, zou het water wereldwijd met 5 tot maar liefst 7 meter omhoog komen. Een belangrijk deel van Nederland verdwijnt dan in de golven en Amersfoort aan Zee wordt een reëel scenario.

Om te beginnen is het sowieso onwaarschijnlijk dat al het ijs op Groenland smelt. De hogere gebieden in het binnenland zullen hun sneeuw tot in de lengte van dagen kunnen behouden.  Maar zelfs als er door smelt in de lager gelegen gebieden bijvoorbeeld tien procent smelt, is dat zeker iets om ernstig rekening te houden. Want tien procent van 6 meter is nog altijd 60 centimeter. Het Deltarapport 2008 op basis waarvan de regering nu maatregelen neemt, gaat uit van een mogelijke zeespiegelstijging voor Nederland van 65 tot maximaal 130 centimeter. Dat is veel. Dat noodzaakt inderdaad forse maatregelen.

Toch is de realiteit een stuk complexer. De wereldzeeën zijn niet te beschouwen als een grote badkuip. Gooi een bak ijs in een volle badkuip, en kijk hoe de waterstand in de badkuip stijgt. De wereldse werkelijkheid is een stuk ingewikkelder. Dat heeft ondermeer te maken met het gravitatie-effect. Als ijs op Groenland smelt, neemt het gewicht van dat gebied eveneens af. De zwaartekracht-werking op de zeeën rondom de Noordpool wordt minder, en de waterstand heeft de neiging om te dalen. Hoe meer ijs er smelt, hoe zwakker de aantrekkende kracht van de Groenlandse ijskap, en des te meer er een daling van het peil wordt veroorzaakt in de zeeën in een wijde cirkel rondom Groenland! Voor het smelten van Groenland betekent dat uiteindelijk, dat de gevolgen voor Nederland meevallen, maar de gevolgen voor in ieder geval het hele zuidelijke halfrond juist vele malen ernstiger zijn.

Terug naar het voorbeeld van 60 centimeter zeespiegelstijging wereldwijd (tien procent van het Groenlandijs smelt): dan komt er Nederland naar schatting slechts 15 tot 20 centimeter bij. En dat valt mee. Daar is bijna mee te leven! Voordat we nu luierend achterover leunen, moeten we natuurlijk beseffen, dat de zee niet alleen stijgt door Groenlands ijs. Als het ijs op Antarctica smelt, zijn de gevolgen tegengesteld. Dat komt voor ons land juist harder aan het dan het wereldwijde gemiddelde. Want als het gravitatie-effect van de enorme berg ijs van de Zuidpool verminderd, trekt Antarctica minder hard aan het zeewater op het Zuidelijk Halfrond, zodat daar de zee wat wil dalen, ten koste van het Noordelijk Halfrond. Als al het ijs van Antarctica smelt, komt er wereldwijd 50 tot 70 meter water bij. Maar voor Nederland dus nog meer. Als slechts 1 procent smelt, blijft het bij 50 tot 70 centimeter wereldwijd, maar voor Nederland misschien toch wel een meter! Overigens zijn er nog geen duidelijke aanwijzingen, dat het ijs van Antarctica sneller begint te smelten.

Tenslotte, er is nog een ander belangrijk effect dat zeespiegelstijgingen lokaal sterk beïnvloedt. Als het gewicht aan ijs afneemt op een continent, komt de eronder liggende aarde langzaam iets omhoog. Om die reden komt Scandinavië nog altijd langzaam omhoog, nadat sinds de laatste ijstijd dat enorme gewicht aan ijs is weggenomen. Omhoog komend land betekent in feite een zeespiegelverlaging.

Het moge duidelijk zijn, betrouwbare voorspellingen voor de te verwachten zeespiegelstijging zijn uitermate complex en moeilijk. Maar met een doorgaande en mogelijk zelfs verder versnellende wereldwijde opwarming is het wel noodzaak, om het klimaatprobleem uiterst serieus te nemen. Maatregelen om de emissies terug te dringen moeten de hoogste prioriteit krijgen. Tegelijkertijd zijn maatregelen om ’s lands veiligheid garant te stellen, zoals beschreven in het rapport van de deltacommissie, op zijn plaats.

Dit artikel is ontleend aan een uitvoerig stuk over deze complexe materie in het nieuwe nummer van Weermagazine, waarin ook afbeeldingen staan van het werk van Bert Vermeersen, een Delftse geofysicus. Zie ook http://www.hetweermagazine.nl/