De kans dat de kerstdagen ‘groen’ verlopen, is veel groter dan de kans op een witte kerst. Volgens de (strenge) definitie van het KNMI is het al meer dan een kwart eeuw geleden dat we een witte kerst hebben gehad, want we moeten terug naar 1981 om er een te vinden. Hanteren we de regels wat soepeler, dan is de situatie wat minder dramatisch, lees: witter. In 2000 had een groot deel van het land namelijk op beide kerstdagen een prachtig wit dekentje liggen, dat – wat een timing – op 24 december was gevallen!

De kans op een ‘witte Sinterklaas’ is uiteraard niet groter dan de kans op een witte kerst. Dit jaar is het wat dat betreft zelfs geen sprake van een grensgeval. Het zal morgen, en ook op 6 december, als de goedheiligman pas écht jarig is, boter(letter)zacht zijn met temperaturen die in de dubbele cijfers liggen. Morgen wordt het in het zuiden van het land lokaal 13 graden! Vorig jaar was het zelfs nog zachter met in De Bilt een maximum van 15.0 graden en op heel veel plaatsen maximumtemperaturen tussen 14 en 16 graden. De laatste witte Sinterklaas, althans in een groot deel van het land, viel in 1998. We nemen u vandaag terug naar die winterse dagen rond Sinterklaas.

Nadat destijds op 30 november de kou was binnengevallen, beleefden we een winters begin van december. Wolkenvelden verhinderden dat de temperatuur echt ver onder nul kon komen, maar woensdag 2 december was toch een algemene ijsdag met maximumtemperaturen van -1 tot -2 graden. Ook de dag daarna bleef het kwik, met uitzondering van de kuststrook, onder het vriespunt.

De weersontwikkelingen voor vrijdag 4 december waren interessant. Een storing zou komen afzakken vanaf de Noordzee en daarbij neerslag gaan brengen. De bovenlucht was niet heel koud, zo rond -5 graden op het 850 hPa-vlak, maar voor de storing was de wind sterk gekrompen boven land en na een nacht met lichte vorst zou de neerslag daar zeker als sneeuw gaan vallen. Langs de kust zou de al snel invallende zachtere zeelucht spelbreker zijn, boven zee zou het sowieso regenen en pas boven land, een stukje achter de kust, zou de regen tot sneeuw transformeren.

Aldus geschiedde. Langs de kust viel voornamelijk regen in de late nacht en vroege ochtend, lokaal werd er ijsregen gezien en wat dieper landinwaarts viel een mix van regen en sneeuw. Hier en daar was de grond aanvankelijk nog zo koud, dat het daar tot ijzel kwam, wat verraderlijke gladheid tot gevolg had. Al vrij snel boven land transformeerde de neerslag echter geheel tot sneeuw en in Wageningen werden de gebeurtenissen reikhalzend gevolgd en werd er in de weerkamer door de dienstdoende meteorologen dikwijls naar buiten getuurd. Rond het krieken van de dag vielen de eerste vlokjes en al spoedig sneeuwde het matig. Gelukkig lag het kwik nog steeds onder nul, zodat de sneeuw moeiteloos bleef liggen.

Achter de trog die het land opkwam, zou de wind echter naar noordwest ruimen en daarmee zou zachtere zeelucht terrein winnen. Tegelijkertijd zou de atmosfeer op grotere hoogte juist gaan afkoelen. Het idee was, dat ook dieper landinwaarts, vlak voordat het droog zou worden, de sneeuw misschien nog even in regen zou overgaan.  Rond 11 uur zat het eind van de neerslagzone eraan te komen, maar sneeuwde het nog steeds, al was het kwik toen inmiddels naar precies nul graden opgelopen. Op dat moment besloot uw auteur rondom het gebouw van Meteo Consult een paar foto’s te maken, uiteraard nog met een analoge camera, waarvan u een selectie hiernaast aantreft. Het sneeuwdek bedroeg inmiddels ruim 3 cm. Het was een prachtige wereld buiten en tot het genoegen van de dienstdoende meteorologen, ging de sneeuw rond het middaguur helemaal niet in regen over, maar werd het gewoon droog. Er volgde een brede opklaring. De schijnende zon op het besneeuwde landschap maakte het winterplaatje kompleet.

Uiteindelijk was er op veel plaatsen in de oostelijke helft van het land 3 à 4 cm sneeuw gevallen. In de middag werd de sneeuwlaag wel wat aangetast, want uiteindelijk kwam het overal tot dooi. Langs de kust was deze zelfs vrij sterk. De maximumtemperatuur liep uiteen van +1.3 graden in Twente tot +7.5 graden in Hoek van Holland.

In de nacht naar 5 december vielen er enkele winterse buien, maar kwamen er ook brede opklaringen voor. In de koude lucht kwam het landinwaarts moeiteloos tot vorst, in Deelen daalde het kwik tot -3.4 graden. Daar waar de avond daarvoor nog sneeuw lag, wist deze sneeuwlaag zich gemakkelijk te handhaven. Sterker nog, in de koele, onstabiele lucht dreven op 5 december winterse buien het land op, die dieper landinwaarts vrijwel uitsluitend sneeuw opleverden. In Bennekom wist een flinke sneeuwbui in de loop van de ochtend het sneeuwdek weer van 2.5 naar ruim 4 cm op te krikken (zie foto) en op heel veel plaatsen in het binnenland wist de hernieuwde witte aanvulling vanuit de lucht de smelt door lichte dooi in de middag, gemakkelijk bij te houden. In delen van Drenthe wist het sneeuwdek in de loop van de 5^e zelfs aan te groeien naar 8 tot 12 cm.

Op zondag 6 december veranderde er weinig. De depressie die twee dagen daarvoor de sneeuw had afgeleverd, trok maar heel langzaam via Denemarken en de zuidelijke Oostzee oostwaarts, terwijl een rug van hoge luchtdruk boven Engeland een uitloper kreeg naar Zuid-Scandinavië. Een, vooral aan zee stevige noordwester, bleef koude en onstabiele lucht aanvoeren met brede opklaringen en winterse buien. Wel waren de buien op 6 december wat minder actief en de opklaringen breder. Wat we vaak zien bij een dergelijk weerbeeld was dat het weerbeeld in een brede kuststrook weinig winters was en dat de winterse omstandigheden zich vooral dieper landinwaarts manifesteerden. Op de Vaalserberg was het sneeuwdek gegroeid tot 13 cm, in de Ardennen werd hier en daar 35 cm gemeten.

In grofweg driekwart van het land was er dus sprake van een witte Sinterklaas, maar ook na 6 december was de sneeuw niet meteen verdwenen. De rug boven Engeland trok langzaam oostwaarts en bij een wegvallende wind volgden er een paar koudere nachten. In de nacht van 7 op 8 december kwam het lokaal in het binnenland tot strenge vorst. Op de Veluwe werd -12.1 graden gemeten, in Hoogeveen -13.5 graden. Het einde van het wintertje kondigde zich echter al aan. De rug wandelde verder oostwaarts, de wind draaide naar het zuidwesten en zachtere lucht won terrein. Halverwege tussen Sinterklaas en Kerst steeg het kwik een paar dagen naar rond 12 graden, terwijl op enkele amateurposten in Limburg zelfs de 15 graden werd overschreden. December als geheel werd een zachte wintermaand. Maar die witte Sinterklaas kon niemand ons meer afnemen!

Bronnen: Meteo Consult, eigen archief, Weerspiegel.

Foto’s: Martha Kivits, NCEP (via site Wettercentrale), Tom van der Spek.