De laatste twee weken van het Jaar van het Zwijn zijn in China qua weer turbulent verlopen. Op 7 februari, bijna een week geleden, werd het Chinese Nieuwjaar gevierd en begon het jaar 4705, het Jaar van de Rat. In de weken voor het Nieuwjaar komt er in China altijd een ware volksverhuizing op gang, omdat men volgens traditie het Nieuwjaar viert met ouders en andere familie die dikwijls woont in kleinere (berg)dorpjes. Het barre winterweer dat de afgelopen weken heerste in grote delen van China, maakte dit tot een gewaagde onderneming.

geografische en klimatologische uitleg

Terwijl de winter in grote delen van Europa langs de zijlijn bleef toekijken (gisteren schreven we daarover), beleefde China in januari een hevige koudegolf. In het enorm uitgestrekte China heersen tal van klimaten. Grote delen van China kennen een landklimaat en vooral in het westen, noorden en op de Tibetaanse hoogvlakte zijn de winters bitterkoud, maar vaak erg droog. Verder naar het zuiden en westen zijn de winters milder, hoewel vorst daar zeker niet ongewoon is. Dat komt natuurlijk mede omdat ten noorden van China het grote Siberië is gelegen, dat ’s winters letterlijk in diepvrieskou wordt ondergedompeld. Draait de wind dan naar het noorden en blijft deze een tijdje uit die richting waaien, dan kan deze kou tot ver zuidelijk uitstromen. Echt mild blijft het eigenlijk alleen langs de kusten in het uiterste zuidoosten van China, dat zelfs voor een deel ten zuiden van de Kreeftskeerkring ligt en dus tropisch is. Dat geldt bijvoorbeeld ook al voor Hong Kong, alwaar het ’s winters nog nooit kouder dan nul graden is geweest. In de voorbije koudegolf werd het daar niet zo koud, maar bij een stevige bries en maximumtemperaturen van rond 8 graden was het er verre van aangenaam. Gewoonlijk stijgt het kwik daar ook ’s winters tot boven de 15 graden en temperaturen tussen 20 en 25 graden zijn niet ongewoon. Soms komt het kwik zelfs boven de 25 graden!

Nu zijn de Chinezen wel wat gewend, want ook in zuidelijke streken sneeuwt het wel eens en is vorst, we schreven het hierboven al, niet ongewoon. Gedurende de afgelopen januari en begin februari was de circulatie boven China echter dusdanig, dat koude luchtmassa’s uit Siberië ver zuidelijk konden uitstromen en zich ook handhaven. Zachte (sub)tropische luchtmassa’s boven de Zuid Chinese Zee probeerden steeds de koude lucht te verdrijven, maar die pogingen hadden nauwelijks succes. Het gevolg was dat er in een brede west-oost verlopende strook tussen de 25^e en de 32^e breedtegraad bij herhaling veel sneeuw viel en dat is wel bijzonder. Om even een idee te geven hoe zuidelijk dat ligt, Athene ligt op 38 graden noord, Casablanca op ongeveer 32 graden noord en Cairo op 30 graden noord.

meest barre winter in 50 jaar tijd

In het navolgende verhaal concentreren we ons op het gebied dat iets verder noordwaarts ligt. Ten onrechte is namelijk in de media gesuggereerd dat alleen de zuidelijke delen van China te maken hadden met koud winterweer, maar dat is niet juist. De overlast werd vooral veroorzaakt door een combinatie van koude en herhalende hevige sneeuwval en soms ook ijzel. Verder noordwaarts bleef de overlast door sneeuw beperkt of zelfs geheel achterwege, maar lagen de temperaturen ook ruim onder het gemiddelde. Dat geldt voor meer dan driekwart van China, alleen in het uiterste noordoosten lagen de wintertemperaturen tot dusver ruim boven het gemiddelde, maar dat moet relatief worden bezien. De ‘normale’ gemiddelde wintertemperatuur ligt daar onder de -20 graden, dus de oren vriezen daar sowieso van je hoofd, ook als het een paar graadjes ‘warmer’ is dan gemiddeld… Veel streken in zuidelijk China beleefden de koudste januari in 50 jaar tijd.

winter in Shanghai

In het navolgende verhaal kijken we naar het vrijwel op zeeniveau gelegen gebied in het uiterste oosten van China van iets ten zuiden van Shanghai, tot het gebied net ten noorden van de Gele Zee, die zich tussen China en Korea in bevindt.

Allereerst is hiernaast de temperatuur van de afgelopen 90 dagen weergegeven van Liuhe, dat iets verder het binnenland in aan de rivier Chang-Jiang ligt, die iets ten noorden van Shanghai in de Oost-Chinese Zee uitmondt en die op de satellietfoto’s van dit gebied, heel duidelijk is te zien.

Op de eerste foto, van 14 januari is te zien aan de wolkenpatronen boven water dat vanuit het noorden zeer koude lucht bezig is uit te stromen. Boven het relatief warme zeewater ontstaan stapelwolken, die naarmate de baan boven water langer is, tot steeds zwaardere sneeuwbuien uitgroeien. Het schiereiland Shandong, midden rechts op de foto ziet er dan ook besneeuwd uit, maar ook in de omgeving van Shanghai en verder westwaarts ligt flink wat sneeuw. Daarna was dat zuidelijke gebied bijna twee weken lang onzichtbaar, omdat er een dik wolkendek boven hing. In deze periode kreeg Shanghai voor het eerst in 135 jaar te maken met een sneeuwstorm, die in totaal 15 cm sneeuw opleverde. Toen het op 31 januari opklaarde, was duidelijk te zien welk een dik sneeuwtapijt er in het gebied was gevallen, lokaal meer dan 35 cm. De sneeuw in Shandong was toen alweer geheel gesmolten en deze hele provincie was toen in feite sneeuwvrij. De meest uitgestrekte sneeuwbedekking had twee dagen daarvoor plaatsgevonden, van bijna 1,3 miljoen vierkante kilometer en het is niet meer dan logisch dat deze sneeuw grote problemen voor het openbaar vervoer veroorzaakte, juist toen miljoenen Chinezen naar huis wilden reizen om daar Nieuwjaar te vieren.

openbaar vervoer vast

In de media werd soms op een licht spottende toon gewag gemaakt dat de barre weersomstandigheden de Chinezen boven het hoofd groeiden. Maar is het hier niet de pot die de ketel verwijt dat deze zwart ziet? Ook in ons land was de verkeerschaos op 25 en 26 november 2005 kompleet toen er zware natte sneeuw viel in de oostelijke helft van ons land en werd er op 8 februari van vorig jaar niet zelfs een weeralarm afgegeven toen er een sneeuwlaagje viel van 4 tot 8 cm? Dit waren winterse speldenprikjes in vergelijk met de uitspattingen van Thialf waarmee de Chinezen nu werden geconfronteerd. Treinen konden niet meer rijden, vliegtuigen bleven aan de grond, waardoor stations en vliegvelden volliepen met reizigers die niet meer weg konden komen.

Maar ook het verkeer over de weg liep volkomen vast. Een rit van Hefei naar Nanjing over 160 km duurt gewoonlijk twee uur. Nu stonden automobilisten soms twee tot drie etmalen vast op de snelweg, en konden niet voor- of achteruit. Een automobilist wist te vertellen dat hij geluk had gehad – hij had de tocht in 30 uren weten af te leggen. Een journalist van CNN die met voldoende voedsel, water, dekens en brandstof aan boord dezelfde route probeerde af te leggen, hield het na bijna 13 uur voor gezien, toen de temperatuur tot ver onder nul was gezakt en het opnieuw zwaar begon te sneeuwen. Hij verliet de snelweg bij de eerste de beste afslag en vond op slechts een paar minuten rijden daar een vrijwel verlaten hotelletje. Hij trok daar de veelbetekende conclusie: “Thuis, dat willen de Chinezen zijn met Nieuwjaar...”

einde koudegolf

Met februari op de kalender liep de koudegolf geleidelijk af. De temperaturen liepen langzaam maar zeker op en de sneeuw begon te smelten. Op de foto’s van respectievelijk 4 en 9 februari is dat duidelijk te zien. Maar zelfs nu is nog niet alle sneeuw in de benedenloop van de Chang Jiang gesmolten. Menige Chinees zal in ieder geval de wisseling van het Jaar van het Zwijn naar het Jaar van de Rat niet snel vergeten.

Bronnen en foto’s: Meteo Consult, KNMI, Climate Prediction Center, Modis, CNN en diverse andere internetsites.