November is officieel nog een herfstmaand, maar af en toe kan het al flink winteren. Zoals in november 1993. Deze maand staat op de derde plek van koudste novembermaanden sinds 1901, met in De Bilt een gemiddelde temperatuur van 2,2 graden, terwijl 6,2 graden normaal is. Wat gebeurde er 14 jaar geleden allemaal? Hieronder volgt een uitgebreid overzicht.

Kil begin

Op 1 november was het al behoorlijk kil, met maximumtemperaturen van 3 à 5 graden, maar nog geen nachtelijke vorst. Dat kwam door veel bewolking en mist. Het noorden vormde hierop een uitzondering: te Leeuwarden waren er in de nachtelijke uren wel opklaringen, zodat hier net wel lichte vorst kon optreden door de uitstraling van het aardoppervlak. Op 2 november gebeurde dat eveneens in Zuid-Limburg. Overdag werd hier nog bijna 1,5 uur zon waargenomen, en in Eindhoven ruim 1 uur zon, terwijl dat op andere weerstations zeker niet het geval was.

Even lenteweer in het zuiden

De dagen daarna was het minder koud met af en toe normale temperaturen of zelfs ruim erboven. Zoals op de derde en vierde november in vooral de zuidelijke helft van het land: Woensdrecht noteerde op 3 november een maximum van 16,5 graden, Westdorpe 15,9 en Wilhelminadorp 15,8 graden. Maar in het noordoosten kwam Nieuw Beerta niet verder dan… 4 graden! Tegenstellingen dus. En op 4 november werden bijna records geboekt met in Brabant en Zeeland maximumtemperaturen tot ruim 18 graden! Zowel in het midden als zuiden van Nederland scheen toen de zon volop, maar in het noorden hingen meer wolken en daar bleef het koeler. De dagen daarna bleven grijze wolkenluchten het weerbeeld bepalen. Verder viel er in die eerste tien dagen van de maand weinig of geen neerslag. Alleen op 8 november werd er wat meer regen gerapporteerd in Bennekom (4 mm), Twente (5 mm) en Brummen (11 millimeter). 

Wisselvalliger

Vanaf de tiende werd het wisselvalliger met meer regen en meer wind. Op 10 november zelf was het het natst. Zo kreeg De Bilt 14 millimeter. Opvallend hier was de regenduur van 19 uur! Dus bijna 24 uur regen. Vlissingen kreeg 17 mm te verwerken, in 17 uur tijd. Op 11 en 12 november kwamen verspreid over ons land een paar stevige buien met onweer en hagel voor, tussendoor waren er opklaringen. De temperaturen liepen in deze periode op naar waarden tussen 7 en 11 graden.  

Storm op de 14de

Maar rond het midden van de maand veranderde dit. Op 14 november echter nog niet. Ook toen was het vrij zacht met maximaal 9 tot 12 graden. De wind draaide naar noordwestelijke richtingen en wakkerde aan, langs de kust zelfs tot stormkracht 9. En het kwam met bakken tegelijk uit de lucht, getuige de 33 mm van Westdorpe, Beek (Zuid-Limburg) meldde 31 mm, Schiphol 29 en ook in Eindhoven werd 29 mm afgetapt. Op veel plaatsen viel tussen 10 en 20 millimeter. Er vielen in Nederland helaas vier doden te betreuren door de storm. Twee slachtoffers voor de kust (zeelieden die over boord waaiden en verdronken) en twee mensen die hun roeiboot niet boven water konden houden. En bij diverse meldcentrales van politie en brandweer kwamen honderden telefoontjes binnen van schade, onder meer door omgevallen bomen. 

Daar kwam de kou!

Op de 15de ruimde de wind naar het noorden tot noordoosten en begon koude lucht vanuit Noordoost- en Oost-Europa het land binnen te dringen. Op 16 november kregen we hierdoor uitgebreide lichte vorst in de nacht en ochtend, behalve aan zee (Terschelling minimum van 4,9 graden). Leeuwarden was het koudste meetpunt van het KNMI met minimaal -2,1 graden. Overdag was het droog met zon. Verder waaide er een zwak tot matig kabbelend oostelijk windje en werd het nog maximaal 3 tot 6 graden. De dagen daarna kwam de zon nog beter uit de verf en werd het al best wel koud. De middagtemperaturen kwamen tussen 2 en 5 graden uit, in de 'donkere uren' vroor het meest licht, op de 20^ste matig met landinwaarts minimumtemperaturen omstreeks of iets onder de -5 zoals in Leeuwarden (-5,7), De Bilt (-5,6) en Enschede (-5,1). Op 20 november zou het in het noorden plaatselijk tot wat ijzel komen, her en der viel ook wat lichte sneeuw. Beek kreeg als eerste meetpunt een ijsdag (= gehele etmaal onder het vriespunt) met maximaal -0,6 graden.

IJsdagen en strenge vorst 

Maar pas echt bijzonder voor november zouden vooral de 21^ste en 22^ste worden. We kregen twee landelijke ijsdagen met ook op meetstation De Bilt maximumtemperaturen onder nul! Verder op 21 november -3,8 graden als maximum te Groningen/Eelde en -3,4 in Enschede. Zelfs Den Helder 'deed mee’ met maximaal -0,2 graden en op 22 november een maximum van… -3,7 graden! Dat zou de koudste novemberdag van de 20^ste eeuw worden. In Vlissingen was het overigens alleen 22 november een ijsdag, met -0,1 als maximum. En er viel wat sneeuw die zorgde voor een plaatselijk laagje wit. Samen met geen zon en een matige tot vrij krachtige oostelijke wind was het ijzig koud. En, op 22 november vroor het op sommige plekken zelfs streng in de nacht en vroege ochtend. In Twenthe werd het -11,0 graden, Soesterberg noteerde -10,7 graden als minimum. Op andere plaatsen, zoals in Groningen/Eelde, kwam het net niet tot strenge vorst met hier -9,7 graden. Maar op 23 november ook hier strenge vorst, minimaal -10,6 werd het. En Twenthe schopte het tot -11,4. Overdag bleef het dan bij een lokale ijsdag, want alleen in het oosten en noordoosten van het land bleef de etmaaltemperatuur onder het vriespunt. In bijvoorbeeld De Bilt kwam de temperatuur nog net iets boven nul (max. + 0,2 graden). Verder ging het flink misten in het midden en zuiden van het land. En het zuidoosten kreeg in de ochtend van de 23^ste lichte sneeuwval, maar in de namiddag en avond kwamen serieuzere sneeuwbuien vanaf de Noordzee het noordwesten binnen. Daar kwam dan ook een laagje sneeuw tot stand dat de dag daarna flink zou aangegroeien...! In Vlissingen werd het nog 2,5 graden in de plus, door een iets meer naar zuid tot zuidwest gedraaide wind.  

Regionaal pak sneeuw

Op 24 november kregen we de melding van nieuwslezer Ad Valk van Sky Radio dat er op Texel en Vlieland maar liefst 15 tot 20 centimeter sneeuw lag! Ook in Den Helder zag het goed wit, met 8 centimeter sneeuw. Overdag klaarde het op, maar bleef het wel nevelig. Alleen in het noordoosten zou er nog een ijsdag uitgesleept worden, elders dooide het. Behalve dan in Den Helder, boven de sneeuw, waar het maximaal -1,5 graden werd, tegen +1,9 in Vlissingen. De dooi zette 25 november door in een groot deel van ons land, met maximumtemperaturen tot 7,5 graden aan toe op het toen nog bestaande weerstation Oost-Maarland in Limburg. Verder werd het 6,3 graden in Beek.  

Opnieuw kouder

De resterende dagen van de maand zouden veelal droog en kouder verlopen. Her en der werd het flink mistig en viel nog wat lichte neerslag. En, op 27 november kwam het toch weer tot een landelijke ijsdag. In De Bilt werd het maximaal -1,9 graden. Leeuwarden bleef het koudst, hier een maximum van minus 2,9 graden. Op de andere dagen waren de ijsdagen weer lokaler. En 29 november was er een totale maansverduistering, die toch op vrij veel plaatsen gezien kon worden dankzij opklaringen.  

Wit en glad slot

De maand sloot gedenkwaardig af, met op 30 november na matige vorst in de nacht (Oost-Maarland -7,9 graden, Hupsel -7,8 en Twenthe -7,6) overdag ijsregen en ijzel die voor spiegelgladde wegen zorgde in het westen van het land, te wijten aan een dooi-aanval. Maar ook West-Brabant kwam in de ijzelzone terecht. In Noord-Holland echter ging de ijzel over in lichte sneeuw. Maar in de avonduren werd dat zelfs matige sneeuwval, vooral in het midden en later West-Brabant. Weerman Reinier van den Berg die dienst had in Hilversum bij RTL kon ook een paar centimeter sneeuw noteren. Op de tv-journaals was het weer die avond overigens een hot item aangezien men zelfs op de grote wegen last kreeg van gladheid. De maximumtemperaturen zouden uiteenlopen van 1,5 graden in Oost-Maarland tot -2,9 graden in Nieuw Beerta, Groningen zat dus nog volop in de kou.

Bron: KNMI, eigen archief (weerdagboek Meteo Consult)