In het ‘voor’jaar gaat de klok een uurtje ‘voor’uit. Een makkelijk ezelsbruggetje om ieder jaar weer te onthouden of de klok nou een uurtje vooruit of achteruit gaat. In de nacht van zaterdag 27 maart op zondag 28 maart om 02:00 uur is het weer zover. Dan is het ineens een uurtje later en duurt het weekend plotseling ook 60 minuten korter. Voor veel mensen stelt het niets voor, maar een evenzo grote groep heeft er behoorlijk last van. Hun biologische klok of het bioritme staat hierdoor helemaal op zijn kop en een echte maandagochtenddip is in zo’n geval dan ook niet uitgesloten.

Wetenschappelijk is zo’n dip goed te verklaren. Het lichaam is na het verzetten van de klok op die bewuste maandagochtend simpelweg nog niet klaar om op te staan. In een normaal ritme maken we ’s nachts, voordat we wakker worden, een hormoon aan - cortisol - dat ons voorbereidt op activiteit. En met zo’n uurtje verschil is dat proces nog niet afgerond en zijn we dus nog erg moe als we opstaan.

Vooral avondmensen blijken nogal last te hebben van deze overgang. Zij hebben de neiging om de bedtijd ’s avonds uit te stellen en ’s ochtends later op te staan. In het weekend wordt hier vaak aan toe gegeven en op maandagochtend betalen ze hier de prijs voor. Hun biologische klok moet dan weer in de pas gaan lopen met het ritme van de gewone werkweek en met dan ook nog een uurtje minder in het weekend is dat nog lastiger dan normaal.

Biologische klok
Onze biologische klok wordt over het algemeen gelijk gezet door diverse invloeden van buitenaf en daglicht is daarbij de belangrijkste speler. Via de ogen krijgen we steeds informatie over het tijdstip op de dag en de omgeving. Zij vangen het licht op, waardoor wij dingen kunnen zien, maar ook stellen zij het geldende tijdstip van de dag vast.  Een stabiele biologische klok stelt zich in op het 24-uurs ritme wat wij dagelijks doorlopen. Officieel loopt onze inwendige klok iets langzamer en is gebaseerd op een cyclus van 24,5 uur.

Onze biologische klok moet dus steeds opnieuw worden bijgesteld en dit gebeurd grotendeels door je ogen die licht en donker waarnemen. Als je ’s ochtends dus niet kunt opstaan is de beste en snelste remedie om je ogen meteen bloot te stellen aan daglicht. Doe je dit niet, dan stel je de correctie van de biologische klok alleen maar uit en ben je minder fit dan normaal.

Energiebesparing
Het op- en ondergaan van de zon regelt dus voor een groot deel hoe onze inwendige klok zich gedraagt. In het voorjaar en de zomer komt de zon alleen steeds vroeger op en ons ritme raakt hierdoor verstoord. Zonder zomertijd zou het eind juni tegen half 4 licht worden en tegen half 10 ’s avonds alweer donker. Door het verzetten van de klok wordt het niet midden in de nacht licht en een ander groot voordeel is dat we ’s avonds nog een uurtje langer van het daglicht kunnen profiteren.

Dit laatste punt is dan ook de reden dat de klok meer dan 100 jaar geleden (in 1907) voor het eerst verzet werd. We zouden efficiënter met het daglicht om kunnen gaan volgens toenmalig aannemer William Willet. Zijn gedachte achter de zomertijd was dat we hierdoor zouden kunnen bezuinigen op verlichting en dus elektriciteit.

Na de Tweede Wereldoorlog werd de zomertijd echter weer afgeschaft, maar door de oliecrisis in 1977 werd hij toch weer ingevoerd en nog steeds verzetten wij tegelijk met tientallen andere landen tweemaal per jaar de klok. Over enkele jaren wordt dit misschien dan ook wel automatisch opgepikt in ons eigen bioritme.

Bronnen: Meteo Consult, KNMI, Kennisnet
Uitsnede foto voorpagina: Gé Ensing