Het is al meer dan tien jaar geleden dat we in januari een maandgemiddelde temperatuur onder het vriespunt hadden, maar dit jaar is het weer zover met ongeveer een halve graad onder nul. In 1997 gebeurde dit voor het laatst en toen had januari een gemiddelde maandtemperatuur van -1,2 graden. Maar niet alleen de temperatuur was bijzonder voor januari, ook de vele sneeuwval en de bijna dagelijkse gladheid zal een ieder van ons niet ontgaan zijn. Wel traden er grote verschillen op tussen de noordelijke en de zuidelijke provincies.

In de Bilt werden deze maand 23 vorstdagen en 10 ijsdagen gemeten en dat is ruim boven normaal. Het gemiddelde aantal vorstdagen ligt normaal op 13 en het aantal ijsdagen op 4, en dat is een gemiddelde over 1971 tot 2000. We zitten er dit jaar dus ruim boven. Een vorstdag is een dag waarop de temperatuur onder nul komt en we mogen spreken van een ijsdag als het gedurende het hele etmaal vriest.

Kijken we echter naar het verschil tussen het noordoosten en het zuidwesten zien we wel duidelijk grote verschillen. Zo werden in het noordoosten lokaal 16 ijsdagen geteld en in het zuidwesten plaatselijk slechts 3. De afwijking van de temperatuur ten opzichte van normaal was in Groningen dus een stuk groter dan in Zeeland. In het Groningse plaatsje Eelde kwam de gemiddelde maandtemperatuur op ongeveer -2.0 graden uit tegen +2,0 graden normaal. Een afwijking van 4 graden dus. In Vlissingen was die afwijking kleiner met 2,8 graden. Daar lag de gemiddelde temperatuur in januari rond +1,0 graad tegen een normaal van +3,8 graden. Bovendien werd in het zuidwesten de hoogste temperatuur van de maand gemeten met +7,3 graden in het Zeeuwse Westdorpe en het Brabantse Woensdrecht. In het Friese Stavoren werd de laagste temperatuur gemeten met in de nacht van dinsdag 26 januari op woensdag 27 januari -15,8 graden. Zeer strenge vorst dus!

Opvallend was ook het effect van het grotendeels bevroren IJsselmeer op stations als Berkhout in West-Friesland. Normaal geldt dit weerstation als een zeestation, maar door het bevroren water werd dit ineens ook meer een landstation en dat was duidelijk merkbaar aan de temperaturen. De lucht werd boven het IJsselmeer niet meer opgewarmd door het anders relatief warme water, waardoor het aan de westzijde van het meer ineens kouder werd dan anders.

Sneeuwval
Aan het begin van de maand lag er natuurlijk op veel plaatsen al flink wat sneeuw. In het noorden lag plaatselijk nog zo’n 10 centimeter en al vrij snel werd dit sneeuwdek verder aangevuld tot lokaal meer dan 25 centimeter. Ook in het westen en zuiden viel toen een vers laagje van plaatselijk meer dan 10 centimeter. De meest memorabele dag was echter toch wel woensdag 6 januari. Toen kwam er boven Noord-Holland een buienlijntje tot stilstand en binnen korte tijd viel daar 15 tot 25 centimeter verse sneeuw. Dit leverde een enorme verkeerschaos op in de regio Amsterdam, Haarlem, met files die tot in de nacht aanhielden.

Ook in de rest van de maand bleef er van tijd tot tijd sneeuw vallen en op 9 en 10 januari was ook sprake van stuifsneeuw. Er ontstonden lokaal sneeuwduinen van bijna een meter hoog.

Toch was januari over het algemeen een droge maand met een gemiddelde neerslagsom rond 30 millimeter, tegenover een langjarig gemiddelde van 69 mm. In het westen viel de meeste neerslag met lokaal meer dan 60 millimeter en het minste viel in Limburg met plaatselijk slechts 20 mm.

Mist
Boven het sneeuwdek en met overdag soms lichte dooi ontstond er op veel plaatsen ook regelmatig mist. Vooral rondom het IJsselmeer kwam dit met enige regelmaat voor. Hoewel het in de rest van het land dan opgeklaard was, bleef het daar grijs door veel laaghangende bewolking en mist.

Vooral op 3 januari kwam in het noorden van het land ook (zeer) dichte ijsmist voor en deze was ook behoorlijk hardnekkig. In Drenthe werden toen zichten tot slechts 10 meter gemeld. De mist was ontstaan na een nacht met strenge vorst met in het noorden en rondom het IJsselmeer minimumtemperaturen tot -15 graden.

Bronnen: Meteo Consult, weerdagboek, KNMI
Uitsnede foto voorpagina: Gerard Boukes