Een voor de liefhebbers fraaie winter is afgelopen nacht tot een einde gekomen. Met het omslaan van de kalender naar 1 maart begon volgens de meteorologie het voorjaar. De overgang van februari naar maart geeft dit jaar geen scherpe breuk. De temperaturen liggen de komende dagen duidelijk onder normaal, met zeker tijdens de nacht en ochtend nog winterse koudetrekken.

De frisse start van de meteorologische lente staat in contrast met de zachte start van de afgelopen winter. In de eerste dagen van december kwamen de temperaturen overdag nog tussen 5 en 10 graden uit, en ook de nachten waren bovengemiddeld zacht. De omslag die volgde was echter zeer scherp en het contrast met de voorliggende negen maanden zeer groot.

Temperatuursanomalie, 31-daags voortschrijdend gemiddelde
Het meest sprekend is de hiernaast afgebeelde grafiek over de afgelopen 12 maanden. Daarin staat weergegeven het 31-daags voortschrijdend gemiddelde van de temperatuursafwijking ten opzichte van de klimatologische ‘normaal’.

Dat houdt in dat voor elke dag tijdens de afgelopen 12 maanden de temperatuursafwijking ten opzichte van het klimatologisch gemiddelde is berekend. Maar dan niet alleen voor de dag zelf, maar ook de omliggende 30 dagen – dus inclusief zowel de 15 voorafgaande dagen als de 15 volgende dagen.

Een kou-inval resulteert daardoor niet in het laagste punt in de grafiek, maar in de sterkste daling van de grafiek. De bijgaande grafiek is dan ook bedoeld inzicht te geven in langduriger afwijkingen in temperatuur, niet zozeer om de koudste dagen af te kunnen lezen.

Extreme overgang halverwege december
De scherpste daling van het 31-daags afwijkingsgemiddelde laat zich duidelijk zien. Dat gebeurde in de periode tussen 13 december en 24 december vorig jaar toen het kwik in De Bilt de middag op zijn hoogst iets boven het vriespunt uitkwam en het tijdens de nacht licht tot matig, een enkele keer streng vroor. Het 31-daags afwijkingsgemiddelde daalde van +4 naar bijna -5.

Het zou niet de laatste vorstperiode zijn. Het meest opvallend echter waren de tussenliggende perioden: die waren in het geheel niet zacht. Het duurde tot vorige week voordat in De Bilt – en ook op veel andere plaatsen – weer eens rond 10 graden uitkwam. Zo zacht was het in maanden niet geweest.

Straalstroom uitzonderlijk zuidelijk
Vooral het totaal afwezig zijn van dat soort milde periodes maakte de afgelopen maanden bijzonder. Plaatsen we het in context dan is het verband tussen temperatuur en stromingspatroon meer dan duidelijk. Sinds de tweede decade van december bevond de straalstroom zich ter hoogte van Europa vrijwel onafgebroken veel zuidelijker dan gebruikelijk.

De straalstroom – in grote lijnen de scheidslijn tussen koude en zachte lucht – zwabbert in de winter veelal dicht bij onze breedtegraad. Op die overgang bevinden zich de meest actieve slechtweergebieden en wordt bij lucht aangevoerd van boven de koutemperende oceaan en Noordzee. Met de stevige west-ooststroming daarbij hoog in de atmosfeer domineert, krijgen koude-uitbraken vrijwel geen kans.

Sinds de tweede decade van december ligt de straalstroom gemiddeld ter hoogte van de Middellandse Zee. Er zijn zelfs weken gewest, waarbij haar as boven de noordelijke Sahara lag. Het resultaat: overvloedige regenval in delen van het Middellandse Zeegebied. En wij diep in de koude lucht met aan de noordflanken van lagedrukgebieden met regelmaat aflandige (en dus koude) winden.

Omslag naar nieuw patroon op komst?
Een structurele omslag naar een normaler stromingspatroon is de afgelopen maanden dus niet voorgekomen. Pas in de loop van volgende week lijken de kaarten zich klaar te maken om herschud te worden. Meer daarover onder optie 6 in de weerlijn – de maandverwachting: 0900-9725, optie 6 (55 cent/min).

Inmiddels kennen we op deze manier al drie maanden achtereen met ondergemiddelde temperaturen. En ook maart start dus koud. Zo koud, dat het moeilijk zal worden de opgelopen achterstand weer in te lopen gedurende de rest van deze eerste lentemaand. Vier maanden op rij te koud, dat zou alweer lang geleden zijn. De laatste keer was de periode december 1995 tot en met maart 1996.

Afbeelding homepage: uitsnede foto Wahid.

Bronnen: Meteo Consult, KNMI (Min. V & W)