Het actieve koufront dat gisterenmiddag (dinsdag) over Nederland trok, heeft een extreme schommeling in de waterstand aan de Nederlandse westkust veroorzaakt. In minuten tijd steeg het waterpeil tot meer dan anderhalve (!) meter ten opzichte van het peil ervoor, om vervolgens weer net zo snel te dalen. Je zou kunnen spreken van een ‘meteotsunami’.

De bovenluchtstroming is deze week bijzonder sterk. De straalstroom kent boven ons land soms snelheden tot meer dan 200 kilometer per uur en boven de oceaan soms tot meer dan 300 kilometer per uur. Die snelstromende rivier van lucht voert actieve slechtweergebieden met veel wind en neerslag met zich mee.

Gisteren trok daarbij een actief koufront over het land. Dat veroorzaakte niet alleen overlast door wind en intense regenval, maar daarnaast dus nog een veel bijzonderder meteorologisch fenomeen. Voor de Zeeuwse, Zuid-Hollandse en Noord-Hollandse kust steeg en daalde het water rond de passage van het koufront fors.

Ooggetuige IJmuiden
Een ooggetuige die rond de koufrontpassage in het Noord-Hollandse IJmuiden was, vertelt op de website van zelfstandig meteoroloog Jan Visser het volgende:
“De zee kwam korte tijd tot aan de duinvoet en strandtenten, maar zakte vervolgens zeer snel zodat het strand even later honderden meters breed was. Raadpleging van de waterstanden op de internetsite van Rijkswaterstaat leverde de volgende waterstanden op: 15.00u 12 cm +NAP, 15.10u 29 cm, 15.20u 57 cm, 15.30u 130 cm(!), 15.40u 75cm en 15.50u -36 cm ten opzichte van NAP. Een daling dus van 166 cm binnen 20 min en 111 cm binnen 10 min!”

Langs de hele westkust
En niet alleen bij IJmuiden blijkt een extreme schommeling in waterstand te hebben plaatsgevonden. Ook andere meetstations van Rijkswaterstaat zoals Petten (ter hoogte van Schagen in Noord-Holland) en Scheveningen en Hoek van Holland (Zuid-Holland) laten een uitzonderlijke stijging van tenminste een halve meter zien, gevolgd door een daling. Ook voor de Zeeuwse kust zijn de uitslagen in de grafiek duidelijk, al zijn ze door de vorm van de kust aldaar wat minder groot. Nog altijd ging het daarbij om een stijging en daling van tientallen centimeters, zoals bijvoorbeeld de meetlocaties ter hoogte van het Haringvliet en Oosterschelde tonen.

Verklaring
De extreme schommelingen kunnen verklaard worden door de enorme treksnelheid en de langgerektheid van het koufront. Precies op de grens tussen de milde lucht er vooruit en de minder zachte lucht erachter, was eerder op de dag boven Engeland en Wales een zogenaamde ‘squalline’ ontstaan. Een squalline is een smalle band van intense regen die dwars op de bovenluchtstroming ligt en door die bovenluchtstroming in razend tempo wordt voortgeduwd. Een squalline kan alleen ontstaan, wanneer het binnendringen van de koudere lucht heel abrupt gebeurt.

Het koufront van gisteren, gemarkeerd door de squalline, bewoog in razend tempo. Twee uur nadat ze de westkust had bereikt bijvoorbeeld, passeerde ze alweer de grens met Duitsland. De koudere (en daarmee zwaardere) luchtmassa perste zich aan de grond met veel geweld onder de warmere (en daarmee lichtere) luchtmassa.

De binnendringende koude zware lucht drukte over een lengte van honderden kilometers met kracht op het oppervlak en bewoog dus in rap tempo in oostelijke richting. Dit zorgde voor een abrupte luchtdrukstijging die ook duidelijk terugkomt in de metingen.

Door de plotselinge druktoename werd het voor onze kust zo ondiepe water aan de voorzijde van de binnendringende koude en zware lucht opgestuwd. Het gevolg hiervan was een brede golf van water die langs de Nederlandse westkust het zeepeil in minuten tijd tientallen centimeters tot meer dan anderhalve meter deed stijgen. Een soort van meteorologische tsunami. Even snel als de zee zich een weg baande richting duinvoet en strandtenten, trok ze zich vervolgens weer terug.

Bronnen: Meteo Consult, website Jan Visser, website Rijkswaterstaat