‘Blijf je verwonderen, bij alles wat je schrijft of wat je vertelt. Daarmee is de waarheid het beste gediend’. Het zijn woorden van mijn vroegere – veel te vroeg overleden – chef, toen ik als jong broekje bij de Amersfoortse Courant/Veluws Dagblad als journalist begon.

Toen maakten de woorden nog niet zoveel indruk. De laatste dagen spoken ze meer dan eens door m’n hoofd. Hij vertelde dit aan iedereen die het maar wilde horen om aan te geven hoe belangrijk het in zijn ogen was om als de boodschapper van nieuws – wat voor nieuws dan ook – altijd nieuwsgierig en kritisch te zijn. Om altijd maar weer bereid en er gespitst op te zijn vraagtekens te plaatsen bij een realiteit, hoe betrouwbaar en waarschijnlijk die zich in eerste instantie ook laat aanzien. Alleen zo kom je te weten hoe het echt zit.

Het is zaterdagochtend. Ik maak een fietstocht door de Ooijpolder bij Nijmegen. Onder een diepblauwe lucht, waaraan een felle zon staat te stralen. En ook niet het minste begin van een wolkje te zien. Vliegtuigstrepen ontbreken en het is stil, omdat er geen vliegtuigen overkomen. En toch is en blijft het Nederlandse luchtruim gesloten. Als je daar zo fietst, is het moeilijk om je voor te stellen waarom. Natuurlijk, we hebben vrijdag vanuit het noorden een dichte aswolk van noord naar zuid over Nederland zien trekken die veel zichtbaarder was, zelfs overdag, dan we eerst hadden kunnen denken. Hij bleek overigens op twee kilometer hoogte te hangen, zo laat het plaatje van een door het KNMI uitgevoerde meting zien, veel lager dus dan we eerst dachten. Later in de middag en in de avond trok het ergste naar het zuiden weg en leek de lucht vanuit het noorden weer blauw te worden. Om deze zaterdagochtend dus diepblauw te zijn.

Wat is er aan de hand?
Het valt niet mee om een vinger te krijgen achter de reden waarom er precies een vliegverbod geldt. Nieuws is tegenwoordig, met internet, twitter en alle andere vormen van mobiele toepassingen, veel sneller dan in de tijd dat ik bij de krant begon. Toen stond commerciële televisie in Nederland nog in de kinderschoenen, waren er overdag op televisie geen journaals en had je op een krantenredactie nog de tijd om over een ‘andere invalshoek’ na te denken. Je probeerde met een ander bericht dan je concurrent te komen. Nu gaat het zo snel dat persbureaus een grote invloed hebben. Zodra een nieuw bericht over een nieuwsfeit verschijnt, wordt het bijna overal (vaak niet gecheckt) doorgeplaatst. En als er dan een fout in zo’n bericht staat, komt ook die fout overal op dezelfde manier terug. Het onderscheid is zo veel minder groot.

In het tempo waarmee het nieuws zich de afgelopen dagen ontwikkelde bleek er ook nauwelijks ruimte te zijn voor ‘andere’ invalshoeken. De berichten leunden en leunen sterk op wat de autoriteiten over de situatie vertellen en vertelden. Verder lag de focus vooral op de overlast die het niet vliegen opleverde, veel minder op de redenen achter het besluit om het vliegverkeer op zoveel plaatsen stil te leggen. Pas nu, nu de derde dag zonder vliegen een feit lijkt te worden, beginnen de eerste betrokkenen zich te roeren, worden testvluchten gedaan om te zien of de vliegtuigen ook echt last hebben van de asconcentraties zoals we die in het luchtruim boven onze hoofden aantreffen en groeit de behoefte aan informatie. De resultaten van de testvluchten zullen later vandaag ongetwijfeld bekend worden. En dan hebben we eindelijk, meer dan tot nu toe het geval was, enig houvast over hoe het verder moet met deze (unieke) situatie.

Wat weten we nu?
Op basis van wat we weten, zullen we de situatie nog even op een rij zetten. Woensdag begon de vulkaan in de Eyjafjallajökull gletsjer op IJsland uit te barsten. De aswolk krulde om een hogedrukgebied boven de Britse eilanden heen (zie plaatjes hiernaast) in de richting van Nederland. Vrijdag trok het dichtste deel van de aswolk over ons land naar het zuiden, om ten zuiden van Nederland boven het zuiden van Engeland, delen van België en het noorden van Frankrijk te stagneren. Nederland bevond zich gisteren (zaterdag) daarom in relatief schone lucht, maar een nieuwe wolk met as naderde wel langzaam vanuit het noorden. Die wolk lag vanochtend (duidelijk zichtbaar op de satellietfoto’s) van Midden-Engeland, over de Noordzee tot het zeegebied net ten noorden van de Nederlandse Waddeneilanden, waarbij de zuidelijke rand van de wolk nog net ons Waddengebied leek te raken. Ondertussen kwam de aswolk, die vrijdag over ons land naar het zuiden trok, langzaam naar het noorden. Hier in Wageningen waren rond het middaguur de eerste banden van die aswolk alweer te zien.

De situatie is zo dat de aswolk ook morgen tot globaal het middaguur nog in een zone van hogedruk zit ingevangen. De lucht op de niveaus waarop het stof zich ophoudt, komt vanuit Engeland, uit gebieden waar nu ook nog vulkaanstof hangt. Enig perspectief biedt wellicht het feit dat vanavond en de komende nacht een zwak koufront passeert, dat vooral in Engeland plaatselijk wat regen kan brengen. Mogelijk dat dan enig stof, met name uit de onderste delen van de atmosfeer verdwijnt. Maar zeker is dit natuurlijk niet. Vanaf dinsdag lijken we opnieuw enkele dagen in een noordwestelijke aanvoer terecht te komen, inderdaad vanuit IJsland. Is de vulkaan tegen die tijd nog steeds actief, dan komt er mogelijk dus nieuwe as achteraan…

Bronnen: Meteo Consult, NOAA, Eumetsat, NASA (Modis), KNMI, RIVM.