In juli vorig jaar zaten we met smart te wachten op regen rond deze tijd, Nederland beleefde toen een hittegolf en het was gortdroog. Hoe anders is de situatie precies 1 jaar later: veel regen! Met geregeld ook flink wat onweer daarbij. Het wordt dan ook tijd voor stabiel zomerweer. Zeker voor iedereen die in Nederland vakantie viert en, als de vakantie er nog aan moet komen, van plan is straks hier de zomervakantie door te brengen. Nou wordt het niet meteen standvastig zomerweer de eerstkomende dagen, maar het weekeinde laat wel een (tijdelijke) weersverbetering zien…

Afgelopen nacht ging het in delen van het land opnieuw tekeer en werden er regionaal in vooral het midden en zuidwesten opnieuw extreme neerslaghoeveelheden gemeten door de continue aanvoer van pittige regen- en onweersbuien. In Cabauw viel in 12 uur tijd 72 millimeter, waarvan 24 in 6 uur tijd. Gisteren was het wat dit betreft voornamelijk in het westen van Noord-Brabant al raak. In Oud-Gastel, ten noorden van Roosendaal, werd toen eveneens 72 millimeter neerslag in relatief korte tijd geregistreerd. Geen wonder dat er op al die plaatsen met erg veel neerslag wateroverlast ontstond. De huidige situatie doet overigens sterk denken aan augustus vorig jaar, toen het ook geregeld goot en onweerde.

De maand is nog maar 5 dagen oud, maar door alle buien is op sommige plaatsen in vooral het midden, zuidwesten van het land en in het noordoosten van Friesland al veel meer dan de normale maandhoeveelheid neerslag gevallen. Natste plek van Nederland is, tot en met vanochtend, het Brabantse Oudenbosch met maar liefst 131 millimeter julineerslag, in Groot Ammers (Zuid-Holland) 113 millimeter en in het Gelderse Culemborg 111 millimeter. Normaal voor geheel juli is 70 millimeter gemiddeld over Nederland.

De oorzaak van de zware buien hangt onder meer samen met het temperatuursverschil tussen het aardoppervlak en de bovenlucht. Hoe groter dat verschil, des te makkelijker buien ontstaan en des te zwaarder ze zullen zijn. Afgelopen nacht was het op 5,5 km hoogte -21 graden, aan het aardoppervlak 13 graden. Dat verschil was groot genoeg voor het ontstaan van die forse buiencomplexen.

Buienwolken heten in de meteorologie cumulonimbus. Het zijn wolken die zich in verticale richting enorm kunnen ontwikkelen. Niet zelden ligt de wolkenbasis van een cumulonimbus op slechts 600 meter hoogte en bevindt de top zich op 8 tot 15 km boven het aardoppervlak. In een dergelijk hoog uitgroeiende wolk vindt heel wat rumoer plaats. Regendruppels, sneeuwvlokken en hagelstenen vallen en stijgen, met snelheden die soms tot 200 km per uur oplopen.

Een grote stapelwolk, een cumuluswolk, wordt pas een cumulonimbus als er aan de bovenkant van de wolk een rafelige, uitwaaierende vezelstructuur krijgt. Op dat moment is de top namelijk verijsd, en die verijzing is noodzakelijk om uiteindelijk regen te produceren. Deze verijste top wordt ook wel aambeeld genoemd, naar het uiterlijk. Daar waar het grootste deel van de cumuluswolk uit zeer kleine waterdruppeltjes bestaat, wordt het aambeeld gevormd door ijskristallen (bevroren minuscule waterdruppeltjes). Op dat moment gaan de ijskristallen dienen als condensatiekern en kan het neerslagproces beginnen. Onderkoelde minuscule waterdruppeltjes die tot op de hoogte van de ijskristallen worden gestuwd, vriezen aan de ijskristallen vast, worden wat zwaarder (worden een sneeuwvlok) en krijgen de kans om weer naar beneden te worden gestuwd in daalstromen. Soms al is dat genoeg om in 1 keer naar beneden te vallen en op de aarde, in veel gevallen ondertussen weer wat opgewarmd, als regendruppel neer te komen.

Vaker is het zo dat er meerdere malen een ronde wordt gemaakt; van druppel naar sneeuwvlok, dan weer van sneeuwvlok (in de warmere delen van de wolk) naar druppel, vervolgens weer omhoog en dan wordt de druppel hagel. Dat de druppel als ‘hij voor de tweede maal in het aambeeld terecht komt niet wederom een sneeuwvlok wordt, heeft alles te maken met de grootte van de druppel. De eerste maal dat de druppel helemaal bovenin de wolk vertoeft is ‘hij bij aankomst zeer klein. Door het vastvriezen aan een aanwezig ijskristal wordt de massa groter. In de warmere delen van de stapelwolk aangekomen gaat de sneeuwvlok over in een waterdruppel en behoudt zijn massa. Bij een tweede bovenkomst vindt daardoor een transformatie plaats naar hagelkorrel.

Zo’n hagelkorrel kan vervolgens ook weer meerdere ‘ronden’ maken. Van hagelkorrel naar waterdruppel, van waterdruppel naar hagelkorrel, etcetera. Ondertussen haakt bovenin geregeld weer een aantal ijskristallen aan, waardoor de hagelkorrel steeds groter wordt. En waardoor de hagelkorrel op een gegeven moment zo zwaar zal zijn, dat deze naar het aardoppervlak valt.

Al met al markeert de vorming van het aambeeld bovenin een cumulonimbuswolk het moment waarop de neerslag in gang gezet wordt. Ziet u een dergelijke bui op u afkomen, dan is het tijd om te schuilen.

Vrijdag is het niet zozeer buiig, maar komt een frontale regenstoring gekoppeld aan een uitdiepende depressie naar ons toe, en kunnen eventueel aanwezige cumulonimbus-wolken in het egaalgrijze wolkenpakket “verscholen’’ zitten, met een Engels woord embedded Cb’s genaamd. Verder trekt de wind fel van leer en zal aan zee hard tot stormachtig (kracht 8) worden. Bovendien zijn er zware windstoten tot 90 km/u mogelijk. Vervolgens belooft in het weekeinde de luchtdruk in ons land eindelijk te stijgen en wordt het droog. Daarbij neemt de wind geleidelijk af. Alleen zaterdag kunnen er in het noorden toch nog enkele buien vallen, maar zondag is het ook daar droog. En met tegen die tijd flink wat zon en maximaal 19 tot 23 graden begint het dan toch eindelijk op aangenaam zomerweer te lijken! Maandag begint dan nog droog, maar later dreigt er alweer regen en onweer. De dagen daarna keert het wisselvallige weer ‘gewoon’ terug en is het wachten op de volgende, zomerse opleving. Mogelijk dat die in het weekeinde van 14 en 15 juli optreedt. Alle details vertellen we in de Meteo Consult weerlijn, in de tiendaagse verwachting, optie 5. Bel 0900-9725 (50 cent/minuut).