De meteorologische winter van 2007/2008 is morgen precies halverwege. Met als enige wapenfeit de vorstperiode in de tweede helft van december kunnen we tot nu toe wederom niet van een hoogvlieger spreken. Sterker nog, de hoge temperaturen van de laatste 10 dagen hebben ervoor gezorgd dat de gemiddelde temperatuur van de eerste helft duidelijk boven de normaal is uitgekomen. Al was het niet zo zacht als vorig jaar.

Zag het er na het gebruikelijke zachte weer in de periode tussen kerst en de jaarwisseling begin januari nog even hoopvol uit toen een zeer sterk hogedrukgebied boven het noordwesten van Rusland heel even zijn invloed tot over onze omgeving wist uit te breiden, al heel snel liep het fout. Vorige week zaterdag maakte een storing een einde aan het koude weer in Nederland en vanaf toen zijn steeds grotere delen van Europa in de ban van het licht wisselvallige en zachte weer terechtgekomen. Voor echt winterweer moeten we nu helemaal naar het westen van Rusland en het noorden van Scandinavië toe.

Toen de zachte lucht onze omgeving eenmaal had bereikt, stelde zich in onze omgeving een patroon in dat zichzelf heel gemakkelijk in stand hield en nog steeds houdt. Lagedrukgebieden, die vanaf de Canadese oostkust de oceaan op komen, worden – zodra de Europese westkust opdoemt – steevast naar het noorden en noordoosten afgebogen door de sterke bovenluchtrug, die boven het oosten van Europa en West-Rusland nog steeds aanwezig is. Eigenlijk is die rug een restant van het hogedrukgebied dat begin deze maand de harten van winterliefhebbers sneller liet kloppen, maar al gauw een nachtmerrie bleek.

Geen winterweer

Doordat de lagedrukgebieden in onze omgeving over de Britse eilanden naar het noorden tot noordoosten trekken, waait de wind bij ons vrijwel voortdurend uit richtingen tussen zuid-  en zuidwest, soms weleens korte tijd afgewisseld door een kortdurende episode met westelijke winden. Vanuit het zuiden en zuidwesten komt natuurlijk geen koude lucht naar ons toe en al helemaal geen winterweer. Geen wonder dan ook dat de temperaturen zich de afgelopen tijd steeds op een tamelijk hoog niveau hebben opgehouden. Eigenlijk viel het nog mee, want in een winter als die van 2007 was het nog veel warmer geweest.

Op de weerkaarten hiernaast is duidelijk te zien waar het fout gaat. Twee van de kaarten geven de situatie op een hoogte van ongeveer 5,5 kilometer weer, voor morgen (dinsdag) om 13 uur en voor aanstaande zaterdag, eveneens om 13 uur. Wat opvalt, is dat de straalstroom (de plaats op de kaart waar de lijnen het dichtste bij elkaar liggen) vooral boven de oceaan steeds een tamelijk zuidelijke positie inneemt. Eenmaal boven Europa aangekomen, wordt hij naar het noorden afgebogen door nog de steeds sterke rug boven het oosten. Lagedrukgebieden gebruiken de straalstroom als route om zich te verplaatsen. Je leest de koers van die systemen als het ware zo aan de hand van deze kaarten af.

Toch is het zo dat de lagedrukgebieden de positie van de straalstroom ook beïnvloeden. Wil een weersverandering in Nederland een serieuze kans maken, dan moet het dal in de straalstroom, dat steeds boven de oceaan ligt, naar het oosten schuiven. Boven de oceaan kan op die plaats dan een rug ontstaan. Verder zou het handig zijn als de rug boven het oosten van Europa zou worden opgeruimd. Maar die kans is niet erg groot in de winter. Op die plaats bevindt zich bijna van nature een hogedrukgebied, dat op een hoogte van 5,5 kilometer op de weerkaarten steeds als die plakkerige rug is terug te vinden.

Koudere lucht

De eerste keer dat het dal op de oceaan in beweging lijkt te komen, is aanstaande zaterdag. Op de weerkaart voor die dag naast dit verhaal is te zien dat het dal dan min of meer boven Nederland is terug te vinden. Boven de oceaan bouwt zich dan een zwakke rug op. Wil het mooi worden voor winterliefhebbers, dan is het het gunstigste dat die rug met zijn punt zo ver mogelijk naar het noorden uit gaat steken. Aan de oostflank draait de wind bij ons op die manier naar het noorden en kan veel koudere lucht onze omgeving bereiken. Het allermooiste zou zijn dat die punt via Scandinavië vervolgens contact zou maken met de tweede rug, boven het oosten van Europa en westen van Rusland. En het liefst pas dan als al een grote hoeveelheid koude lucht over grote delen van Europa is uitgestroomd.

Komt zo’n drukverdeling tot stand, dan kantelt de wind aan de zuidkant van zo’n hogedrukbrug naar noordoost tot oost. En zijn we vertrokken voor een winterperiode. Vaak zie je dan in het Middellandse Zeegebied lagedrukgebieden ontstaan, die ervoor zorgen dat de oostelijke tot noordoostelijke wind bij ons nog eens extra sterk wordt. In de meteorologie worden die lagedrukgebieden weleens de trekpaarden genoemd, die het mede mogelijk maken dat heel koude, Russische lucht naar onze omgeving op transport wordt gezet. De gunstigste plaats daarbij is het centrale deel van het Middellandse Zeegebied. Komen ze westelijker uit, dan kan zachte lucht uit het zuiden de koude lucht weer verdringen.

Eigenlijk lijkt het allemaal simpel, maar de praktijk leert dat een constellatie als deze de laatste jaren maar zelden op de weerkaarten verschijnt. Meestal komt de rug boven de oceaan niet ver genoeg naar het noorden, doordat de straalstroom in het gebied van Groenland en IJsland te sterk blijkt. De toppen van de ruggen waaien er als het ware van af en de hogedrukgebieden aan het aardoppervlak, die erbij horen, komen uiteindelijk niet boven Scandinavië maar boven onze omgeving of – nog erger – boven het noorden van Frankrijk en het zuiden van Duitsland te liggen. En dan wordt het bij ons niks met de winter.

Omver geblazen

Illustratief is de poging die vanaf komende zaterdag wordt gedaan, zodra het dal in de straalstroom onze omgeving is gepasseerd. Inderdaad zien we dan in de verschillende berekeningen boven de oceaan een rug ontstaan, die een poging doet zijn top tot in de buurt van Groenland uit te bouwen. Zoals de operationele kaarten er nu bij liggen, komt die rug echter niet voldoende uit de verf, wordt al heel snel door de straalstroom omver geblazen waarna het bijbehorende hogedrukgebied niet boven Scandinavië, maar boven het noorden van Frankrijk en het zuiden van Duitsland komt te liggen. De wind bij ons draait in dat geval alweer heel snel naar zuid tot zuidwest. En dan zijn we weer terug bij af. Zie hiervoor de verwachtingskaart van het Europese operationele model voor woensdag.

Dat er echter wel degelijk een (kleine) kans is dat het voor de winterliefhebber alsnog (min of meer) goed komt, laat de controlerun van hetzelfde Europese model zien. Dat laat de rug boven de oceaan wel beter ontwikkelen, waarna de as van de brug wel net noord van Nederland komt te liggen (zie de verwachting van de controlerun voor volgende week woensdag, naast dit verhaal). In dat geval wordt het een beetje winters. Ook de andere modellen hebben deze ontwikkeling al enkele keren laten zien.

Wilt u de ontwikkelingen naar volgende week de komende tijd bijhouden, dan kunt u altijd de Meteo Consult weerlijn bellen (0900-9725, 50 ct. per min). Via optie 5 kunt u de lange termijnverwachting beluisteren. Onder optie 6 hoort u de verwachtingen tot 4 weken vooruit (vrijdags ververst) en de maandverwachtingen voor februari en maart.

Bron: Meteo Consult.