Gisteren werd het in het weerverhaal al even kort aangestipt, Spanje en een deel van Portugal zijn momenteel in de ban van ‘La Gota Fria’. Een fenomeen dat zich eens in het jaar of in de twee jaar voordoet boven de Middellandse Zee en de Spaanse oostkust, als aan alle voorwaarden wordt voldaan. Letterlijk uit het Spaans vertaald betekent het ‘de koude bel’, refererend naar ‘een koude bel met lucht’ die zich op dat moment boven Spanje bevindt en de oorzaak is van soms ontzettend intense neerslag, begeleid door onweer, hagel en wind. Maar je kunt het ook als ‘koude douche’ vertalen, verwijzend naar de hevige regen die valt.

De hevige buien die de afgelopen dagen in Spanje en Portugal zijn gevallen, en ook de komende dagen nog gaan vallen, zijn een duidelijk teken dat de herfst ook daar van start is gegaan. Al begonnen de buien dit jaar wat aan de vroege kant. La Gota Fria zet meestal pas wat later in de maand oktober in. Vooral de oostkust van Spanje, de costa’s, en de Balearen krijgt tijdens dit fenomeen de volle laag.

Het ontstaan van ‘La Gota Fria’
Als La Gota Fria inzet ligt er op dat moment een grote bel met koude lucht, ook wel een koude put, op grote hoogte boven Spanje. Een lagedrukgebied op diezelfde plek aan de grond zorgt daarbij voor een oostenwind, de wind draait rondom een laag altijd tegen de klok in, en wordt nog eens extra aangewakkerd door de wind in de bovenlucht die vanuit dezelfde hoek waait. De wind waait dus vanaf de Middellandse Zee en de temperatuur van het zeewater is rond deze tijd nog erg hoog en de lucht erboven erg vochtig. Zodra de wind deze vochtige lucht dan ‘mee pakt’ en tegen de warme en droge lucht die boven land hangt laat botsen, wordt de lucht opgetild en komt er enorm veel water vrij. De warme en vochtige lucht stijgt, in dit geval ook mede doordat hij tegen bergen botst in de buurt van de kust, koelt snel af en door condensatie komt er veel vocht in de lucht vrij, die in grote hoeveelheden terug naar beneden stort. Vele stortbuien zijn dan geboren.

Die stortbuien zorgen dan veelal voor ondergelopen straten en parkeergarages. Ook worden soms wegen onbegaanbaar en afgesloten. Doordat rivieren overstroomden en de stroming van het water zo hard werd, gooide men vroeger oude matrassen en kapotte koelkasten in de rivierbeddingen. La Gota Fria zorgde er dan wel voor dat alles op een gegeven moment naar zee gespoeld werd…

Wat maakt La Gota Fria mogelijk?
Een aantal belangrijke redenen waardoor dit fenomeen ontstaat zijn dat de Middellandse zee een bijna gesloten kom met water is, waar zich in de zomer grote hoeveelheden warmte (energie) ophopen. De oppervlaktewateren voor de kust van de provincie Valencia waren eind september bijvoorbeeld nog 24 graden en dat is erg warm. Tegelijkertijd was de watertemperatuur van de Golf van Biskaje, ten noorden van Spanje, tussen 18 en 20 graden. Daarbij komt dat de positie van het Iberisch schiereiland erg dicht bij de Sahara woestijn ligt, waardoor er, als de wind in een boog vanuit het zuiden waait, veel warmte advectie plaatsvindt en de lucht erg warm is. In de late zomer en vroege herfst komt er daarbij vaak een koude bel met lucht in de bovenlucht vanaf de Atlantische Oceaan, die de atmosfeer, met die warme lucht aan de grond, uiterst onstabiel maakt. Als de wind dan ook nog een handje helpt bij de optilling van de warme lucht, geeft dit veel water, waardoor de buien zeer actief en hevig kunnen worden.

Actuele situatie
Zoals eerder gezegd vallen er momenteel dus ook die zeer hevige buien in Spanje en komen ze zelfs tot aan Portugal. Vrijdag 10 oktober viel er op plaatsen aan de noordkant van de provincie Valencia 300 millimeter neerslag en ook in de provincie Allicante viel in 4 uur tijd 164 millimeter. Twee mensen die, een normaal droge, rivierbedding over wilden steken kwamen daarbij om het leven. Zij verdronken doordat er nu grote hoeveelheden water in stroomden en werden meegesleurd door de harde stroming.

Aan de zuidkant van Spanje raasde afgelopen dagen ook een oosterstorm en dit komt daar maar weinig voor. Mensen raakten hierbij gewond door bomen die omwaaiden en takken die rondvlogen. Ook sloegen grote stukken strand volledig weg.

Bronnen: Meteo Consult, verschillende Spaanse kranten, waaronder El Pais en El Mundo.