Alleen al in Nederland kijken ongeveer een half miljoen mensen televisie via Canal Digitaal. We mogen toch wel stellen dat satelliet-televisie populair is. Jan-Hein Visser van satellitemagazine.com legt ons uit hoe het zit met zware buien en de satellietontvangst:

Dat de signaalsterkte bij een beetje regen terugzakt door druppels die blijven ‘kleven’ op de LNB* (die het signaal bundelt) van de schotelantenne is normaal. Maar daar merk je niets van omdat bij de digitale techniek, zolang de Bit Error Rate niet onder een kritisch niveau komt, er gewoon perfect beeld zal blijven. Bij zeer zware buien gaat het echter fout, ongeacht hoe groot je antenne is. Zowel bij bepaalde radioverbindingen (FM-steunzenders vallen dan snel uit) als bij de redelijk zwakke GigaHerz signalen van de satelliet (die komen van ruim 36.000 km!) zal het signaal uitvallen. Dit kan aan de uplink liggen met lokaal slecht weer aldaar, en/of aan de downlink met lokaal slecht weer bij die ontvanger zelf in de buurt. Maar waarom vallen signalen uit en sommige sneller dan anderen?

Uiteraard is het van belang dat de schotel inclusief LNB(‘s) zo nauwkeurig mogelijk op een satelliet zijn uitgericht, zodat bij zwakker worden van de signalen er toch beeld blijft. Het is daarom ook goed om er op te letten, bijvoorbeeld na zware windvlagen, of je schotelantenne nog goed is uitgericht. Soms is een paar centimeter verschil al funest, omdat er altijd nauwkeurig op een satelliet moet worden uitgericht om beeld te houden. Een kleinere schotel vangt overigens een zwakker signaal op en is dus in principe wat gevoeliger voor weersinvloeden, maar geeft ondanks dat wel beeld. Bij digitaal heb je immers goed beeld…of geen beeld, want ruis in het beeld bestaat niet!

Toch is een grotere schotel van bijv. 88 centimeter, ondanks een sterker opgevangen signaal, door het grotere oppervlak ook windgevoeliger en daarbij zou ook net zo goed signaalverlies kunnen optreden. Het is om technische redenen zo, dat hoe groter de schotel is, des te nauwkeuriger de invalshoek van het signaal moet worden opgezocht en dan is een halve centimeter verschil soms al funest om het digitale signaal niet meer correct te kunnen opvangen. Het is dus in alle gevallen van belang een schotel nauwkeurig uit te richten bijvoorbeeld met een satellite-finder die de sterkte van het signaal weergeeft en deze stevig te monteren. Soms helpt dat helemaal niets, want vooral bij zware plensbuien of onweerscomplexen is het signaal helemaal uit de lucht. Dit merkt men al als een zware bui vanuit het zuiden komt en het zicht tussen de satelliet (die altijd boven de evenaar hangt) en de schotel 'als het ware wegneemt'. Het signaal dringt niet meer door de (ijs)wolken heen of de waterdichtheid is zo groot dat het signaal teveel verspreid wordt.

Ook voor uplinks is dit funest en zo gebeurt het ook regelmatig dat bij Eutelsat in Frankrijk of Astra in Luxemburg de signalen tijdelijk wegvallen. RTL bijvoorbeeld heeft er tot nu toe elke zomer wel een aantal malen mee te kampen. Er onstaat dan meestal een veelkleurig mozaïek van blokken – een digitaal signaal is uit ‘blokjes’ opgebouwd - voordat het geheel echt op zwart gaat, tijdens de nieuwsuitzendingen van half 8 en het weerbericht van Meteo Consult erna. Eigenlijk doen de problemen zich altijd in de vroege avond voor en dat is het tijdstip dat zware buien zich het vaakst ontladen. Het is al meermaals gebeurd dat in Frankrijk of Duitsland ontstane zware buiencomplexen precies rond dat tijdstip boven het Luxemburgse Betzdorf (waar de uplink voor Astra staat) ‘verduisterden’ en het signaal niet meer door de onweerswolken heen kwam.

Op sommige satellietforums nog wel eens omschreven als 'rotte uplink' is dit in feite niet meer dan een atmosferische omstandigheid die tijdelijk problemen geeft waar kabelnetten die de signalen afnemen dus net zo goed door getroffen worden. Wat in zulke gevallen ook beslist niet helpt is een ‘LNB-paraplu tegen de regen’, of een hele grote schotel, of een LNB met een heel laag ruisgetal (wat in feite toch al weinig uitmaakt). Als zo’n enorme wolk in de weg zit is het gewoon pech, want onweersbuien zijn doorgaans niet groter dan een paar kilometer. Bevindt zo'n hoosbui zich echter vlak boven de uplink, dan absorberen de regendruppels een groot deel van het uitgezonden signaal, en ontvangt de satelliet alleen maar ruis en kan dus ook alleen maar ruis terugzenden. Als er geen signaal meer 'in de lucht zit' kan je het logischerwijs nu eenmaal met geen enkele mogelijkheid meer opvangen.

Overigens wordt ook nog wel eens beweerd dat bliksemschichten het signaal verstoren, maar dat is niet helemaal juist. Het signaal wordt extra zwak als de lucht een grote hoeveelheid statische lading bevat. Door deze lading krijgen de ijskristallen in een hoge onweerswolk allemaal dezelfde oriëntatie. Elektro-magnetische golven die de wolk passeren worden daardoor in één richting gepolariseerd. Het signaal wordt dus danig verstoord waardoor een schotelantenne het doorgaans niet meer goed kan opvangen. Het signaal van de downlink - bij de kijker dus - kan vervolgens ook verstoord worden en dat gebeurt ook tijdens zware (onweers)buien. En dan vooral als het zeer hard regent: denk aan een bui met neerslag van tientallen millimeters per uur. Ook als een dergelijke onweerswolk nog boven het zuiden hangt en het nog niet regent kan je signaal wegvallen, de satellieten hangen immers vanaf ons halfrond gezien in het zuiden en wel boven de evenaar.

Verder is het opvallend, althans dat is de constatering bij de schrijver van dit bericht, dat de Britse Astra-2D signalen op 28 graden oost het bij zwaar weer altijd langer uithouden dan de meeste Astra-1 signalen alwaar de Nederlandse omroepen zich bevinden. Op zich is dat te verklaren, omdat ten eerste niet alle uplinks voor Astra in Luxemburg staan, maar bijvoorbeeld ook in Engeland. De gebruikte bundel voor de Britse zenders die in en rondom de Britse eilanden ongecodeerd worden verspreid - onder meer ITV London, BBC 1, 2 en News 24 - is ook een spotbeam. Het kenmerk van zo'n spotbeam is dat de signalen gebundeld zijn, maar daardoor sterker in het gebied waarop men ze richt en zwakker of geheel verdwenen buiten dat gebied. De Engelsen doen dit met opzet om hun (publieke) zenders gratis ter beschikking te stellen aan de Britse belastingbetaler, zonder dat heel Europa ‘van hun belastingcenten meekijkt’. Als bijkomstigheid zijn de Britse zenders op Astra-2D in het nabij de Britse eilanden gelegen Nederland zelf daardoor in feite stérker qua signaal dan de Nederlandse op Astra-1. In Engeland zelf wordt overigens meestal gekeken met de Sky-Digital minidish van 35 cm, wat ook de allerkleinste schotel is die voor Canal Digitaal absoluut ontoereikend is.

Een meer gespreid signaal zoals Hotbird of de transponders van Canal Digitaal is over een groter gebied te ontvangen, maar is wel (iets) zwakker. Een wide-Beam kan dus over een veel groter geografisch gebied worden ontvangen, maar wel overal uitsluitend met een grotere antennediameter én is dus toch gevoeliger voor uitval door het zwakkere, meer diffuse signaal. Een meer verstrooid signaal is immers sneller verstoord. Maar door die widebeam, of Europa-beam, van Astra-1/19 graden oost zijn de Nederlandse zenders in bijvoorbeeld heel Spanje ook uitstekend te ontvangen met precies eenzelfde formaat antenne als in Nederland (John Bernard merkte jaren terug al regelmatig op "vele trouwe RTL4 kijkers in Spanje te hebben"!), maar deze móeten mede daarom wel gecodeerd worden vanwege auteursrechtelijke beperkingen op buitenlandse aankopen die uitsluitend voor Nederland gelden.

Dit terwijl de Britse zenders (opzettelijk, omdat die niet coderen) niet meer met een gangbare antenne zijn te ontvangen in het grootste deel van Europa. De (tienduizenden?) Nederlandse kijkers in Spanje kunnen dan ook meestal niet meer de omroepen als BBC1 en BBC2 ontvangen maar uiteraard wel….de Nederlandse weerberichten! En de vele Engelsen in Spanje? Die klagen steen en been, want die ontvangen tot hun verdriet vaak maar een beperkt aantal Britse programma’s. We kunnen het ook vergelijken met een zaklamp waar je de bundel van kunt bijstellen: of je hebt een smalle, felle lichtstraal of een meer diffuse, zwakkere lichtstraal die een groter oppervlak verlicht. Denk hierbij aan het door de lamp verlichte oppervlak in termen van grotere of kleinere schotelantennes en de analogie klopt dan precies. We hebben het dan in alle gevallen over de downlink, datgene dat de kijker zelf ontvangt op zijn antenne. De uplink naar een satelliet is altijd een lokale antenne die de signalen eerst omhoog zendt en je zou dus kunnen concluderen dat je in een gebied dat vaker getroffen wordt door zwaar onweer beter géén uplinks plaatst. En Luxemburg is toch wel gevoelig voor zwaar onweer maar ja, de signalen van RTL komen nu eenmaal uit Luxemburg.

*LNB: afkorting voor Low Noise Block. De ontvangst van het satellietsignaal gebeurt hiermee. De LNB zit met een arm vast aan de schotel. Na ontvangst van het signaal dat gereflecteerd wordt door de schotel, zet de LNB dit om in een signaal dat doorgegeven wordt aan de ontvanger. Bij meerdere LNB's aan 1 schotel kunnen meerdere satellieten ontvangen worden. Een veel gebruikte combinatie is Astra1+Astra2+Hotbird. Dit kan met een normale, grote schotel, maar er zijn ook speciale schotels die iets breder zijn en bijna rechthoekig van vorm, zoals de Visiosat G4 Quadro (zie foto).

Bron: Jan-Hein Visser, www.satellitemagazine.com