Na jaren van afwezigheid laat Koning Winter toch weer eens flink zijn gezicht zien in ons land. Het vriest op uitgebreide schaal en er zijn al een tweetal nachten geweest waarbij de temperatuur regionaal tot onder -10 graden kwam, strenge vorst dus. Maar maandag was de verwachting dat de nacht naar dinsdag nog kouder zo verlopen. Records worden niet verbroken, maar boeiend is de huidige situatie wel. Al in december had ik me voorgenomen om vandaag te schrijven over een vergeten wintersituatie, maar de huidige situatie is nu veel interessanter. Dat verhaal komt wel op het moment dat de dooi echt toeslaat.

Schaatsijs

Nog in 2008 kon ik mijn eerste slagen op natuurijs maken. In de polder in de buurt van mijn huis lag op oudejaarsdag ongeveer 7 cm ijs. De ijsvloer was van een prima kwaliteit. Ook in het eerste weekend van januari 2009 kon ik genieten van het ijs en een winters landschap. Dit laatste was vooral zaterdag het geval toen het na ruim 8 graden vorst de gehele middag nog bleef vriezen en er tot aan het begin van de middag een mooie rijpafzetting zichtbaar was.

Interessanter werd het in de nacht naar maandag. Een portie zeer koude lucht uit Noordoost-Europa was onderweg en leverde maandagnacht in mijn woonplaats eerst regen en een heel klein beetje sneeuw op. In de zuidoostelijke helft van het land stapelde de sneeuw zich echter op tot enkele centimeters en in delen van Noord-Brabant en Limburg lag meer dan 10cm. Met het naderen van een hogedrukgebied en het verder openbreken van het wolkendek, stond er een koude nacht op het programma. Gisteren hebben we hier al een verhaal over geschreven, maar als meteoroloog, maar vooral (winter)weerliefhebber ben je natuurlijk bijzonder benieuwd of de strenge tot zeer strenge vorst, met temperaturen tot -17 graden, ook echt uitkomt.

Kwik gaat langzaam omlaag

Na mijn werkdag heb ik in de namiddag nog even geschaatst. Het ijs was hard doordat zich op de oorspronkelijke ijslaag een centimeter dikke laag van regenwater en sneeuw had afgezet. Bij het binnendringen van de koude lucht was dit laagje al vrij snel aangevroren en zo kon ik maandag op een nog altijd 10cm dikke ijsvloer opnieuw enkele rondjes schaatsen. De ijsvloer was wel wat bobbelig door een snel bevroren laag sneeuw en ijs. Terwijl ik mijn baantjes deed stond er nog altijd een koude noordoostenwind en bovendien trokken er vanuit het oosten enkele wolkenvelden over. Zou de temperatuur dan toch minder laag uitvallen? Immers, voor (zeer) strenge vorst is bewolking en wind funest. Aan het begin van de avond bleef de temperatuur een tijdje op -2 graden staan. Een blik op de weerkaart met actuele waarnemingen in het brongebied van onze luchtmassa gaf echter aan dat het de lage temperaturen nog altijd zeer reeël leken. Om 18:00 uur trok welliswaar een wolkenpluk van oost naar west over het land, maar daarachter was het helder met in de omgeving van Berlijn al -11 graden en in Polen al -13 graden.

Een paar uur later was het grotendeels opgeklaard, met -3 graden was het nog altijd niet “echt koud”. Spelbreker was nog altijd de noordoostenwind die overigens wel iets afnam. Stroomafwaarts vroor het al wel streng tot zeer streng. In het oosten van Duitsland was het om 21:00 uur al -10 tot -15 graden. Nederland moet het toen doen met -2 tot -5 graden. Er zat op dat moment niets anders op dan wachten op een verdere daling van temperatuur. Inmiddels maak ik me klaar voor een goede nachtrust, want voor het werk ga ik morgen nog even een tijdje schaatsen. De muts, handschoenen en een dikke sjaal liggen al klaar, want schaatsen met (misschien wel) strenge vorst, dat doe je niet elke dag!

Matige tot (zeer) strenge vorst!

In de nacht werd ik een aantal keren wakker en elke keer keek ik even op de digitale thermometer op mijn nachtkastje. Echt snel ging de temperatuursdaling niet, maar vanmorgen was het dan toch uiteindelijk -9 graden. Het minimum kwam op -9.6 graden uit. Geen strenge vorst, maar wel een waarde die we de afgelopen twee winters bij lange na niet hebben gehaald. Elders in het land was het een stuk kouder. In het oosten en zuidoosten vroor het streng tot zeer streng. Ondanks de wat tegenvallende temperatuur op mijn eigen meetpunt, was de verwachting van maandag dus gewoon uitgekomen. Officieel was Ell met -18.2 graden het koudste plekje van Nederland. Officieus is in het Zuid-Limburgse Vijlen een nog wat lagere temperatuur gemeten. Langs de N278 tussen Gulpen en Vaals staat ter hoogte van Vijlen een weerhutje naast de weg voor de meting van luchttemperatuur, wegdektemperatuur en de hoeveelheid zout op de weg. Deze meetpunten staan in heel het land altijd op de wat koudere plekken opgesteld zodat de strooidiensten de eerste gladheid kunnen bestrijden. Het meetpunt bij Vijlen ligt tussen twee heuvels in met een hoogte van zo’n 250 meter. Het meetpunt ligt beschut en omdat koude lucht zicht ophoopt in lager gelegen gebieden was dit het koudste gebiedje van Nederland. En hoe koud was het dan in Vijlen? Om precies te zijn -19.9 graden maar op een aantal tijdstippen gaf het meetpunt geen temperatuur door. Misschien is het kwik zelfs onder -20 graden uitgekomen.

Vannacht -20?

Ook komende nacht wordt het wederom koud. Niet in het noorden van Nederland, want daar komt in de loop van de nacht bewolking opzetten. In het zuiden is het echter de gehele avond en nacht helder en vrijwel windstil. Boven het sneeuwdek koelt het in de avonduren dan ook weer snel af en strenge tot zeer strenge vorst is nog altijd haalbaar. Misschien wordt het nog wel een fractie kouder en wordt er, al dan niet officieel wel ergens meer dan 20 graden vorst gemeten. Voor de ijsvloer is de huidige vorst uiteraard meer dan goed. Donderdag staat sinds 1996 weer een NK op natuurijs op het programma. Gezien de huidige weerkaarten lijkt deze wedstrijd door te gaan, ondanks een paar uurtjes dooi morgenmiddag.

Meer over het weer voor de komende dagen kunt u natuurlijk op deze site vinden, maar ook via de Meteo Consult Weerlijn, 0900-9725. Onder optie 1 hoort u de details voor komende nacht en morgen. Onder optie 5 en 6 kunt u horen hoelang de vorst blijft aanhouden.

Bron: Meteo Consult