Met nog een kleine week te gaan, is het nu al duidelijk dat in grote delen van het land deze julimaand zonder zomerse dagen afgesloten zal worden. We spreken van een zomerse dag als de maximumtemperatuur tot 25,0 graden of hoger weet op te lopen. Een julimaand zonder zomerse dagen is best bijzonder. Maar op meer punten leverde deze maand zomerse dieptepunten op, onder andere afgelopen zondag.

Recordkoude midzomerdag.

Een treuzelende occlusie van een storing die pendelde tussen Denemarken en de Duitse Bocht, heeft een totaal verregende en extreem koele 24e juli opgeleverd, in een brede strook van noordwest naar zuidoost over ons land. In De Bilt viel er 24,9 mm en kwam de zon er totaal niet aan te pas.

Deze combinatie maakte dat de temperatuur daar de hele dag tussen 12 en 13 graden bleef schommelen, extreem laag voor de midzomer. Uiteindelijk kon er een maximumtemperatuur van 13,3 graden worden opgetekend, een absoluut record voor de laatste julidecade sinds 1901. De laagste waarden waren 14,2 graden op 22 juli 1930 en 28 juli 1954. Sterker nog, in de periode van 9 juli tot en met 23 augustus is er geen enkele dag te vinden waarin de maximumtemperatuur ooit op 13,2 graden of een lagere waarde bleef steken, toch een tijdvak van ruim zes weken!

Kletsnatte maand.

Naast koel, heeft in deze maand ook Pluvius met luide stem gesproken. Tot en met de 24e is de neerslagsom in De Bilt al opgelopen tot 178 mm en daarmee is juli 2011 nu al de op twee na natste juli sinds 1906. De lijst wordt aangevoerd door juli 1930 met 192,0 mm en juli 1966 met 190,8 mm. Daarmee bevindt De Bilt zich wel in het natste deel van het land, want zoals op het kaartje hiernaast is te zien, is het vooral in het oosten en zuidoosten een stuk droger gebleven. Hier en daar in Limburg en in de Achterhoek is er nog geen 50 mm gevallen. Daarentegen is er op de meetpost in Valkenburg tot vanochtend al 204,0 mm gevallen! Gezien de verwachting voor de komende dagen, komen daar nog wel een paar millimetertjes bij…

Nul zomerse dagen.

De maand als geheel zal ook wel als ‘somber’ in de klimaatboeken gaan verdwijnen, en ook als ‘koel’. Zomerse dagen met een maximumtemperatuur van 25,0 graden of hoger waren schaars en beperkten zich eigenlijk alleen tot het zuiden en zuidoosten van ons land. Landelijk bezien was 5 juli de warmste dag, met in Beek 27,1 graden. In De Bilt werd toen met 24,3 graden de hoogste temperatuur van deze maand opgetekend. In Beek schoot het kwik op de 12e nog naar 28,0 graden en de dag daarvoor naar 25,1 graden, maar die warmte bleef meer lokaal van karakter. De meeste stations in het midden, westen en noorden van het land hebben dus geen enkele zomerse dag gehad in deze julimaand en het lijkt er ook niet meer van te komen.

En dat is best bijzonder. Kijkend naar De Bilt, zien we dat er sinds 1901 slechts acht julimaanden zijn geweest zonder zomerse dagen en deze juli kan dus de negende worden. De laatste keer dat dit gebeurde, was juli 2000 met een maandmaximum van 24,9 graden (nipt dus). Daarvoor zat juli 1974, die alles behalve nipt was. Op de warmste julidag werd het toen in De Bilt slechts 22,0 graden! Overigens was dat niet eens zo’n natte maand, er viel in De Bilt 81,6 mm. Zes van de zeven julimaanden zonder zomerse warmte hebben méér neerslag opgeleverd, alleen juli 1907 was een buitenbeentje met slechts 39,6 mm.

Om te temperatuur laag te houden is het in de zomer nodig dat de zon afdoende wordt afgeschermd. Een flinke opklaring overdag, en het kwik loopt toch nog aardig op, zelfs als de wind ‘verkeerd’ staat. Dat zagen we gisteren ook in het zuidwesten van het land. Daar viel maar weinig regen, brak de zon door en werd het in Westdorpe in Zeeuws-Vlaanderen nog 18,5 graden. Overigens bleef het kwik gisteren ook in Gelderland en delen van Overijssel, Brabant en Limburg onder de 13,5 graden. Volkel was het koudste officiële station met een maximum van slechts 13,0 graden. Al deze julimaanden met nul zomerse dagen in De Bilt waren dan ook somber. Sterker nog, de helft (juli 1909, 1954, 1960 en 2000) staan zelfs in de top tien van meest sombere julimaanden.

Kunnen we de zomer verder afschrijven?

Men heeft de neiging om te stellen dat na zo een koele, natte en sombere juli, het ook in augustus niet meer goed komt. Is die vrees terecht? Resultaten uit het verleden bieden geen garantie voor de toekomst en de steekproef is vrij klein, maar een feit is dat dit groepje julimaanden inderdaad door een (veel te) koele augustus werd gevolgd. De enige uitzondering is juli 2000. De augustus die daarop volgde leverde een gemiddelde temperatuur van 17,4 graden op. Het was toen zeer aangenaam zomerweer. De temperatuur liet geen hoogstandjes zien (met vier zomerse dagen in De Bilt), maar op slechts één dag (28 augustus) bleef de maximumtemperatuur onder de 20 graden.

Maar dat was dus wel de uitzondering. In alle andere gevallen, langer geleden, wist de zomer zich ook in augustus qua temperatuur niet meer te herstellen. Qua hoeveelheid zonneschijn en neerslag was het beeld veel meer divers. Zowel droge (1907, 1922 en 2000) als natte (1909, 1954 en 1960) augustusmaanden kwamen voor, maar het aantal iets, tot véél te sombere augustusmaanden was wel duidelijk in de meerderheid. Augustus 1907 en 1954 staan zelfs in de top tien van meest sombere augustusmaanden. Een positieve strohalm is misschien dat de laatste twee augustusmaanden uit dit rijtje (1974 en 2000) juist zonniger verliepen dan gemiddeld.

Op dit moment is natuurlijk nog niet te zeggen hoe augustus zal gaan verlopen. Op basis van de diverse modellen die om 0 uur vannacht hebben gedraaid, is er weinig reden om in hysterisch gejuich los te barsten. Gedurende de eerste augustusweek liggen de neerslagkansen nog zo hoog, dat er vrijwel dagelijks een paar buien zullen vallen, al zullen de droge momenten de overhand hebben. Het is typisch wisselend bewolkt en de temperatuur laat geen hoogstandjes zien. Na een licht herstel lijken de laatste julidagen wederom uitgesproken koel te gaan verlopen en het herstel daarna is aarzelend en lijkt niet echt door te zetten. Weliswaar laten de warmste members in de loop van de eerste augustusweek zomerse temperaturen zien, maar het is vooral door de toegenomen spreiding dat dit gebeurt en niet door een duurzaam herstel. Dat is hiernaast te zien aan het ensemblegemiddelde (de witte lijn). Deze ligt op 2 augustus net boven de 21 graden, maar zakt de dagen daarna weer wat weg en ligt dan constant tegen de 20 graden aan. Maar goed, met een zonnetje, niet al te veel wind en 20 graden, is het buiten best wel aangenaam. We kunnen alleen maar afwachten hoe de zomer na deze kletsnatte, koele en sombere juli verder zal gaan.

Bronnen: Meteo Consult, KNMI, eigen archief. Foto voorpagina: John Dalhuijsen.