De inwoners van onder andere Friesland, Groningen, Drenthe, Noord-Holland en de Waddeneilanden zullen dit artikel misschien met verwondering lezen, want in de noordelijke provincies en langs de westkust is het idee dat dit de koudste januarimaand is sinds 1997 moeilijk voor te stellen. De mensen in Gelderland, Brabant en Limburg weten wel beter. Daar was het een groot deel van de maand januari echt winters. Dit deel van het land is dan ook grotendeels verantwoordelijk voor het lage gemiddelde en dus ook voor de betiteling tot koudste januari sinds 1997.

Tijdens de kerstdagen vorig jaar ging het vriezen en dit duurde uiteindelijk tot 11 januari van dit jaar. Een aanzienlijke vorstperiode dus en wat voor één. De zon was volop aanwezig en het was bijna die hele tijd droog. De schaatsen werden door veel Nederlanders snel uit het vet gehaald en het was dan ook één groot feest op het ijs.

Januari heeft tot en met gisteren gemiddelde temperatuur van 0,8 graden in de Bilt, maar de maand is nog niet helemaal om en met de temperaturen van vandaag en morgen er nog bij daalt deze nog iets. Het gemiddelde van de maand januari is gemiddeld over 1971 tot en met 2000 2,8 graden, dus in vergelijking daarmee is de huidige maand behoorlijk koud.

In 1997 was het voor het laatst zo koud in Nederland, toen haalde de maand januari een maandgemiddelde van -1,2 graden. Maar ook januari 1996 was koud met een gemiddelde temperatuur van -0,1 graad. Zulke lage waarden gaan we dit jaar niet halen, maar in de lijst met de koudste januarimaanden bereiken we dit jaar mogelijk wel een 25^e of 26^e plaats.

De koudste januari ooit, sinds de eerste officiële metingen in 1901, was in 1940. Het maandgemiddelde lag toen op -5,5 graden. 1963 en 1942 staan op de respectievelijk 2^e en 3^e plaats met -5,3 graden in ’63 en -5,1 graden in ’42. En dit zijn redelijke uitschieters, want de 4^e plaats zit daar bijna 2 graden boven.

Geen koudegolf
Niet alleen de kou was deze maand bijzonder, ook telden we 17 vorstdagen, dit tegen de norm van 13, en 4 officiële ijsdagen in de Bilt. Een koudegolf hebben we deze maand echter niet gehaald, want één van de criteria is dat deze in de Bilt moet zijn gemeten. De andere criteria zijn dat er tijdens een koudegolf tenminste 5 aaneengesloten ijsdagen moeten zijn, waarbij de maximumtemperatuur lager is dan 0,0 graden, en daarvan moet op 3 dagen de minimumtemperatuur lager zijn dan -10,0 graden. De zuidoosthoek van het land voldeed wel aan deze eisen, maar dit wordt dus niet bestempeld als officiële koudegolf.

De laatste koudegolf was ook in 1997. Het vroor toen 12 dagen achtereen, van 31 december 1996 tot aan 11 januari 1997, waarbij het op 6 dagen streng vroor. De laagste temperatuur in de Bilt was toen -16,0 graden.

Vorstperiode
Wel heeft de Bilt deze maand een vorstperiode gehad. Dit houdt in dat er een tijdvak van minstens vijf dagen op rij, met een etmaalgemiddelde temperatuur beneden het vriespunt (Hellmanndagen), moet zijn, waarin de som van de etmaalgemiddelde temperaturen -16 graden of lager is. In de periode van 5 tot en met 11 januari lag het etmaalgemiddelde op -0,8 graden, waarbij er in totaal 27,2 Hellmannpunten werden geteld in de Bilt.

Zonuren
Opvallend deze maand was ook het hoge aantal zonuren. De afwijking ten opzichte van de norm was uitzonderlijk groot, bijna 95 uur zon deze maand tegen 65 uur normaal. Hiermee hebben we een plaatsje in de top 5 van zonnigste januarimaanden ooit veroverd, en wel de 5^e plaats. 1909 wordt met 92,3 zonuren van de 5^e plaats verstoten. Het jaar met de meeste zonuren ooit, 109,3 uur, was ook meteen het koudste jaar ooit, ofwel 1940.

Schaatsen uit het vet?
Ook komende dagen wordt het weer koud, met veelal lichte tot matige vorst in de nachten en lichte dooi overdag. En omdat het water over het algemeen nog erg koud is en op veel plaatsen nog ijs aanwezig was in het water, vriezen de watertjes al weer snel dicht. Menig schaatsliefhebbers staat dus al weer te popelen om het natuurijs opnieuw te betreden. De echte fanatiekelingen betreden misschien dit weekend het ijs alweer, maar met zondag een pas 5 centimeter dikke ijslaag is het nog wel oppassen geblazen!

Meer weten over het weer in Nederland? Bel dan onze weerlijn (0900-9725) en kies optie 1 (actueel Nederlands weer) of optie 2 (uitgebreid Nederlands weer).

Foto voorpagina: Gerard van Dalen.

Bronnen: Meteo Consult, KNMI, NLweer.com