Het Nederlandse klimaat is grillig en daar horen ook wisselende temperaturen bij. Zelfs bij lange meetreeksen blijkt dat toch nog regelmatig temperatuurrecords kunnen sneuvelen. Dat geldt zelfs bij een min of meer constant blijvend klimaat, maar nog sterker als het klimaat aan veranderingen onderhevig is.

In het navolgende voorbeeld zullen we ons eens concentreren op de maand april en dan vooral op de hoogste temperaturen die in die maand zijn opgetreden. Wat is er in april zoal mogelijk in ons land? We baseren ons daarbij op De Bilt, van welke plaats de meetreeks nu meer dan een eeuw lang is. Dit jaar werd daar op 3 april een maximumtemperatuur van 22.3 graden gemeten en was de eerste warme dag van 2009 een feit. In hoeverre is dat bijzonder?

Warme dagen in april

Zelfs in maart kan de temperatuur soms al tot 20 graden of daarboven oplopen, maar dit behoort tot de grote zeldzaamheden. Ook gedurende de eerste tien dagen van april is een ‘twintiger’ bepaald een opvallende gebeurtenis. In De Bilt wist het kwik maar 33 keer tot 20 graden of hoger te stijgen in de periode 1-10 april sinds 1901; gemiddeld iets minder dan één keer in de drie jaar dus.

Kijken we wat later in het lenteseizoen, naar de tweede aprildecade die loopt van de 11^e tot en met de 20^e, dan zien we dat warme dagen dan een stuk minder zeldzaam worden, maar nog steeds geen gemeengoed zijn. Op 96 dagen werd in deze periode de twintig graden bereikt of overschreden. We maken dus geen grote fout als we stellen dat we, klimatologisch gezien, tot 20 april minstens één warme dag gehad moeten hebben in het binnenland in het algemeen en in De Bilt in het bijzonder. In sommige aprilmaanden hebben we geluk en krijgen we er zo vroeg in het jaar al een heel stel, maar daar staan genoeg andere aprilmaanden tegenover waarbij de lente het in dat opzicht laat afweten. Zo was vorig jaar zelfs 15 graden een moeilijk te nemen horde!

3 April 2009: bijzonder warm, maar…

Op 3 april van dit jaar werd dus 22.3 graden gemeten en deze waarde werd in De Bilt maar vijf maal eerder overtroffen, gedurende begin april. De warmte was dus best bijzonder. Toch was het geen dagrecord, want een van die vijf eerdere keren viel op 3 april 1926, toen het kwik precies één graad hoger kwam. Was het een dag vroeger 22.3 graden geworden, dan was er wél een dagrecord gesneuveld, maar ook op 5, 6 en 7 april is het in De Bilt nog nooit 22.3 graden of warmer geworden, op de 5^e is zelfs de 20 graden nog nooit bereikt!

Hieraan valt te zien dat het breken van een dagrecord op zich nog niet zoveel zegt, als we op zoek gaan naar wat er écht maximaal mogelijk is. Pakken we alle dagrecords erbij, dan zien we dat op 29 maart 1968 al 23.9 graden werd gemeten. Twee jaar geleden werd tijdens de recordwarme april (met maar liefst zeven zomerse dagen!) op de 15^e 28.9 graden bereikt. Dat is niet alleen een dagrecord, maar ook de hoogste temperatuur die in De Bilt in april is gemeten, sinds 1901. Pas op 5 mei vinden we voor het eerst een hoger dagmaximum, namelijk 30.1 graden.

Wat is er mogelijk?

Als we ons afvragen wat we écht voor maximumtemperaturen kunnen meten in ons land in deze tijd van het jaar, dan moeten we ons concentreren op die warmste pieken uit al die dagrecords. Als het op 15 april al eens 28.9 graden kon worden, dan is het duidelijk dat dit ook op alle dagen daarna zou moeten kunnen lukken als alles meewerkt, ook al is dat tot op heden nog nooit gebeurd. Als eerste gok kunnen we dus een lijn trekken tussen de 23.9 op 29 maart, via die 28.9 graden op 15 april, naar 30.1 graden op 5 mei. Concentreren we ons op het eerste stuk van deze curve, dan stijgt deze met vijf graden in 17 dagen, of afgerond 0.9 graden per drie dagen. Zo extrapolerend zou, als alles meezit, de vroegste zomerse dag in De Bilt op 2 april kunnen vallen.

Deze schatting lijkt behoorlijk betrouwbaar te zijn, zelfs als we meewegen dat het sinds de late jaren ’80 duidelijk warmer is geworden in ons land. De ‘verse’ dagrecords die in april 2007 werden gevestigd, vielen namelijk in een uitzonderlijk warme lentemaand, waarvan de kans groot is dat deze, zelfs in een klimaat dat nog iets verder opwarmt, wel eens lang recordwarm zou kunnen blijven. De oogst van zeven zomerse dagen was al even uniek. Alle aprilmaanden van 1901 tot en met 1992 telde in totaal slechts acht zomerse dagen. Alleen april 1968 bracht het tot twee zomerse dagen, zes andere aprilmaanden uit die periode hadden er ééntje. De aanname die hierboven is gemaakt, lijkt daarom dus betrouwbaar te zijn.

Op dezelfde manier zouden we kunnen inschatten dat de eerste tropische dag in De Bilt, nog een tikje vroeger dan op 4 mei zou kunnen vallen omdat het een week later, op 12 mei, al eens 32.0 graden is geweest. Als écht alles meezit, moet een tropische Koninginnedag nét haalbaar zijn. U mag zelf bepalen of u daar blij mee zou zijn, of niet.

Bron: Meteo Consult, KNMI, eigen archief. Foto voorpagina: Ria Luttikhold.