Om te skiën heb je ski’s nodig, skischoenen en stokken. Maar ook een muts, eventueel een helm, een skibril, skibroek, koude lucht en bergen. En het liefst (bergen) sneeuw. Aan bijna geen van deze voorwaarden is nog voldaan als ik zondag 16 januari, aan het einde van de middag door het Limburgse land naar Heel rijd, waar collega Klaas Dros met z’n gezin woont. De zon gaat onder aan een heldere hemel. De buitenthermometer van m’n auto wijst 10 graden (!) aan. Waar is de winter gebleven?

Voor de achtste keer trekken we er in de nacht daarna per auto op uit, op weg naar onze jaarlijkse wintersportvakantie. Vanaf een uur of twee zetten we koers naar Oostenrijk, naar de Zillertalarena. Hotel Ursprung in Königsleiten zal ons onderkomen worden gedurende de 4 nachten daarna. In de loop van de vrijdag, na ongeveer vier en een halve dag skiën, zullen we dan weer naar Nederland terugrijden. Het plan is simpel. We rekenen op 8 uur reistijd en zullen dan nog een groot deel van de erop volgende dag kunnen skiën.

Maar zo simpel gaat het toch niet. Het is nog steeds helder, ook als we over de Duitse autosnelwegen zuidoostwaarts razen. En ook al zitten we in van oorsprong erg zachte lucht, af en toe zien we de thermometer toch tot akelig dichtbij het vriespunt dalen. Daarbij weten we genoeg van gladheid om te bedenken dat het gevaarlijk kan worden. We houden het wegdek dan ook angstvallig in de gaten. Meestentijds is dat mooi droog en lijkt er weinig aan de hand. Maar af en toe zitten er ineens natte stukken tussen die gevaarlijk glad kunnen worden. Op de radio horen we al van ongelukken, her en der. Op de A-8, tussen de Aichelberg en Ulm, gaat het ook op onze weg fout. Op de radio wordt van een ‘Massencarambolage’ gesproken, resulterend in een snel groeiende file. We staan uiteindelijk anderhalf uur stil.

Sneeuwgebrek
Een stukje verderop, in de buurt van München verliezen we opnieuw bijna een uur, als we op een volgend ongeval als gevolg van de verraderlijke gladheid inrijden. Daarna bereiken we, twee en een half uur later dan gepland, alsnog het Alpengebied. Nu hebben we de afgelopen jaren het nodige meegemaakt aan sneeuwgebrek in de Alpen. Ik herinner me nog goed onze uitvlucht naar Saas Fee, in de winter van 2007, toen er vrijwel nergens (goed) geskied kon worden in de periode dat wij naar de Alpen reisden. Of de winter van 2008, toen we in het zeer zuidelijk gelegen Bad Kleinkirchheim het summum aan sneeuwgebrek meemaakten. Beide keren zag het er in de centrale keten van de Alpen nog aardig uit.

Wat we nu zien, als we de Oostenrijkse grens overgaan, slaat alles. Van sneeuw geen spoor, of je moet naar de hoogste toppen kijken. In het Zillertal, voorwaar toch geen onbekend gebied als het om wintersporten gaat, reikt het groen tot aan de boomgrens. Beneden 1500 meter ligt er helemaal niets. Hier en daar zakt een witte tong omlaag, die de skiërs vanuit de verder hooggelegen gebieden, naar het groene en warme dal moet brengen.

Natuurlijk weten we dat het al een tijdje zacht is in de Alpen en dat het een paar dagen eerder nog tot ongeveer 2500 meter hoogte hard en veel heeft geregend. Maar zelfs wij, ervaren meteorologen zijn toch verrast door het beeld dat we aantreffen. ‘Alle Anlagen in betrieb’, staat er op de sites van de wintersportgebieden in deze omgeving te lezen, met keurig de sneeuwhoogten op de pistes erbij. De rest van het plaatje ontbreekt, ook via de veelal handig opgestelde webcams die te bekijken zijn. En dat plaatje is bar groen… In de weilanden, onderin het dal, staan zelfs een paar paarden rustig te grazen.

Het valt niet tegen
Omdat we van het sneeuwgebrek weten, hebben we voor een hotel in het op 1600 meter hoogte gelegen Königsleiten gekozen, in de hoop toch nog een beetje de wintersportsfeer aan te treffen die we sinds onze ervaring van 2008 in Bad Kleinkirchheim toch niet meer willen missen. Het valt niet tegen. Als we de auto bij het hotel parkeren, blijkt er nog zoveel oude sneeuw te liggen, dat het (bruine) wit overheerst. Snel kleden we ons om en huur ik mijn skiuitrusting. Vanaf een uur ’s middags kunnen we toch nog tweeënhalf uur op de ski’s aan de slag. De pistes vallen niet tegen. Wel is het erg warm (plus acht graden op 2000 meter hoogte) en is de sneeuw nogal papperig. Op diverse plaatsen komt er ook zand doorheen. We zien tot op 2500 meter hoogte mensen in hun T-shirtjes omlaag komen…!

De volgende dag, opnieuw is het erg warm, maken we een lange tocht van ons gebied, via het uitgebreide skigebied van Gerlos naar dat van Zell am Ziller. Daar waar de verbindingsliften zich op ruim boven 2000 meter hoogte bevinden, ligt sneeuw en is het winters, al wijzen de thermometers ook hier pluswaarden aan. Verder is aan de structuur van de toplaag van de sneeuw duidelijk te zien dat het ook hier een paar dagen geleden geregend heeft. Het (hooggelegen) gebied van Zell am Ziller kijkt uit op het groene Zillertal, waar we een dag eerder doorheen zijn aan komen rijden. De pistes zijn redelijk, al worden ze in de lagere delen wel snel ijziger, met van die zware hopen papsneeuw er bovenop. Terug bij de lift die ons weer over de berg naar Gerlos zet, staat op de borden te lezen dat het ook op dit moment op een hoogte van 2000 meter plus 8 graden is. We zien nog steeds T-shirtjes.

Toen ik leerde skiën
In gedachten sta ik weer op de pistes in Zell am See, waar ik begin jaren '90 leerde skiën. Ook de winters van toen waren niet het summum van kou, verre van dat zelfs. Maar zelfs onderin het gebied van Zell, dat tot ongeveer 600 meter omlaag gaat, lag toen gewoon sneeuw. Nu kan daarvan geen sprake zijn, zo zien we in het groene Zillertal beneden ons. Daarvan ligt de bodem ook op rond 500 of 600 meter. Dat de skiliften toch draaien, heeft met de kunstsneeuw te maken, die langer goed blijft als het warm is. Toch heb je om kunstsneeuw te kunnen maken wel degelijk vorst nodig. Omdat het nu zo warm is, staan de sneeuwkanonnen er in de Zillertalarena werkloos bij. De sneeuwkwaliteit wordt hard minder.

Ook al houden de medewerkers van het skigebied, de winkels en de hotellerie zich op de vlakte als je ze er naar vraagt, hun gezichten verraden de zorg die ze hebben over de povere kwaliteit van de sneeuwlaag in hun gebied. Veelal gaat het om sneeuw die rond 6 december is gevallen. Daarna is er nauwelijks iets bijgekomen en hebben alleen de sneeuwkanonnen voor nieuwe aanvoer gezorgd. We vertellen keer op keer dat het de volgende dag volgens ons toch zal gaan sneeuwen. Ze geloven het nauwelijks. Het wachten duurt al zo lang. De Oostenrijkse weerdienst is ook niet enthousiast. Vooral voor andere delen van de Alpen wordt sneeuw verwacht, maar voor onze regio staat een zonnetje in de weerkaarten.

Het sneeuwt!
Toch sneeuwt het, als we de volgende dag de gordijnen voor de ramen wegschuiven. Het is het begin van de grote metamorfose, die zich in de loop van die dag voltrekt. De 10 tot 15 centimeter verse sneeuw in het dorp brengen de winter terug, de temperaturen zijn al een graad of 10 lager dan de dag ervoor, al komt het in het dorp nog wel dichtbij nul. Het skiën tijdens de sneeuwval is natuurlijk lastig. Je ziet het niet goed meer, er ontstaan ook makkelijk hopen op de pistes. Maar we vinden een deel van het gebied waar de pistes net iets minder steil zijn en de liften net wat moderner. Je kunt de stoeltjes met een plastic kap afsluiten, zodat je tijdens je weg omhoog lekker beschut zit tegen de sneeuw en de wind. We slaan ons er goed doorheen en hebben al bij al nauwelijks last van het veranderde weer.

‘Voor de gebieden met sneeuw is de sneeuwval van vandaag een verbetering’, sms ik een collega in Wageningen die de volgende dag op de radio over het wintersportweer mag praten. ‘Voor de gebieden zonder sneeuw is het te weinig’. En dat blijkt ook, als we de volgende dag het zonnetje weer zien schijnen, tussen nog een paar sneeuwbuien door. Vooral op de hogere pistes is het een stuk beter geworden, op de lagere pistes is het verschil minder groot. Wel is het nog veel kouder dan een dag eerder. Op 2000 meter vriest het nu 12 graden en zitten we dus 20 graden (!) lager dan aan het begin van de week. In de vele open liften bevriest het snot je in de neus. Vooral later op de dag zijn die tochtjes dan ook afzien.

Redelijke metamorfose
De laatste dag, vrijdag 21 januari, sneeuwt het opnieuw. In het dorp valt een centimeter of 3, op de pistes zo tussen 5 en 10 centimeter. Eindelijk krijg ik een technisch kunstje onder de knie dat helpt bij het skiën door de steeds dikker wordende laag losse sneeuw. Omdat het ijskoud is en het flink waait hebben we wederom het gebied van twee dagen eerder uitgekozen, waar de moderne stoeltjesliften met kap zich bevinden. Door de sneeuwval is het er rustig. Toch ziet het er mooi uit. De pistes, door het bos op die plek, krijgen een steeds winterser aanblik. Soms gaan we er als enigen omlaag. Door een landschap waarin de bomen langzaam in de nieuw vallende sneeuw verzinken, met de wind suizend om de oren en het gekras van de eigen ski’s als enige bijgeluid. Dan is het toch wel weer echt genieten…!

Rond half 3, na in totaal (over 5 dagen) 110 liften, 285 kilometer piste en ongeveer 38 kilometer aan afgelegde hoogtemeters geven we er de brui aan. Snel lever ik m’n spullen in en gaan we weer op pad, terug naar Nederland. De Alpen blijken in de voorbije dagen een redelijke metamorfose te hebben ondergaan, al zie je inderdaad meteen dat sneeuwhoeveelheden die wij als Nederlanders redelijk indrukwekkend vinden in een berggebied als dit maar beperkt zoden aan de dijk zetten. Dan moet er toch echt meer vallen. De bodem van het Zillertal blijkt zelfs nog groen! Maar de wanden zijn wel een stuk witter geworden dan toen we 5 dagen eerder nog op weg waren naar ons skigebied.

Bron: Meteo Consult