Gisteren schreven wij in deze rubriek al over het toenemende risico op bosbranden door onder andere het steeds droger worden van de grond. Vandaag gaan we iets dieper in op die droogte en kijken we ook naar het potentiële neerslagoverschot tot nu toe in verschillende regio’s in Nederland. Een aantal officiële meetstations houdt in de periode van 1 april tot en met 30 september dagelijks de actuele stand van zaken bij en daaruit blijkt dat april tot nu toe vrijwel parallel loopt met het droogste (en dus ook record-)jaar 1976.

Het neerslagoverschot is een maat die aangeeft of de bodem natter of droger wordt. Als er meer neerslag naar beneden is gekomen dan er naar boven toe verdampt, spreken we van een positief neerslagoverschot. Een negatief neerslagoverschot geeft dus aan dat er meer water verdampt is dan dat er als neerslag gevallen is. Het is natuurlijk erg lastig om die verdamping te meten omdat dit afhankelijk is van de grondsoort, de mate van begroeiing, de soort begroeiing en natuurlijk het weer.

Uit kale grond verdampt weinig, want eigenlijk is alleen de toplaag van de bodem aan het dampen. In begroeide gebieden wordt er juist veel vocht door de planten en bomen uit de bodem onttrokken en hierdoor vindt via de bladeren veel verdamping plaats. Het volume van de begroeiing zorgt dus voor een toename in de verdamping.

Verdamping
Vooral boven de oceanen verandert water door zonneschijn en warmte in damp. Deze stijgt op naar hogere luchtlagen in de atmosfeer waar de temperatuur een stuk lager is dan aan het aardoppervlak. De waterdamp verandert hierdoor in druppels, ofwel wolken, en uiteindelijk met de wind weer boven land gebracht, regenen deze uit. Dit proces herhaalt zich in feite weer op het land. Bodemdeeltjes zijn in staat om waterdruppels aan zich te binden en na een stevige regenbui raakt de bodem dan uiteindelijk verzadigd met vocht, waarna een deel van die neerslag uitzakt naar het grondwater.

Nu zijn er in Nederland echter grote verschillen in de bodemtypen. Er zijn een aantal zandgrondgebieden, denk bijvoorbeeld aan de natuurgebieden de Veluwe en de Utrechtse heuvelrug, maar ook zijn er gebieden met zware klei als bodemtype of met veen. Al deze bodemsoorten variëren nogal in het gehalte vocht dat het kan opnemen. Een veenbodem kan bijvoorbeeld over veel vocht beschikken, maar zandgrond en zware kleigrond al weer een stuk minder. Als de toplaag van deze beide grondsoorten uitdroogt, stokt de verdere aanvoer van vocht en dus ook de verdamping.

Huidige situatie op de Veluwe
Dit laatste is nu ook het geval op onder andere de Veluwe. De toplaag begint uit te drogen en met weinig neerslag in zicht is de aanvoer van regenwater ook nihil. Het vocht moet dus dieper uit de grond komen, waardoor de grond op meerder diepten droger wordt. Planten, bomen en de oude bladeren die zich op de grond hebben verzameld worden hierdoor ook steeds droger. De kans op brand wordt hierdoor een stuk groter.

Het negatieve neerslagoverschot (lees: neerslagtekort) ligt op de Veluwe op dit moment al op 40 mm en zoals het er naar uit ziet, ligt er de komende dagen nog geen neerslag in het verschiet. Pas midden volgende week lijken de eerste druppeltjes weer te gaan vallen en dan zijn het zeker niet zulke grote hoeveelheden om het tekort gelijk te kunnen compenseren. Daarbij bestaat de Veluwe uit zandgrond en de begroeiing is relatief gezien niet heel omvangrijk, dus zodra er regen valt, zakt dit vrij snel diep de bodem in, naar het grondwater. De bovenste lagen van de grond drogen hierdoor snel verder uit.

Bronnen: Meteo Consult, KNMI