De Verenigde Staten beleven een van hun dodelijkste tornadoseizoenen ooit. De 1274 tornado’s die tot gisteren zijn geteld kostten aan 505 mensen het leven, onder wie de 125 slachtoffers van de tornado die afgelopen zondag de stad Joplin in Missouri trof. Het dodelijkste seizoen sinds de tellingen in 1950 begonnen was dat van 1953 toen in totaal 519 doden vielen. Dat aantal ligt dit jaar binnen handbereik. Het grootste totaal aan tornado’s werd in 2004 geteld. Toen waren het er 1817. Wat dat betreft heeft het huidige seizoen nog wel een stukje te gaan.

Nog wat cijfers. De tornado die Joplin afgelopen zondag trof, kostte in 2 minuten tijd aan 125 mensen het leven, 900 raakten gewond en 9 werden levend onder het puin vandaan gehaald. Maarliefst 8000 gebouwen werden verwoest door winden van meer dan 320 kilometer per uur. Daarmee was het een F5-tornado, aldus de National Weather Service, het Amerikaanse KNMI. In de officiële reeks was de tornado van Joplin de dodelijkste, maar volgens onofficiële tellingen is er in het jaar 1947 een tornado geweest waarbij meer doden te betreuren waren.

Kijken we nog wat gedetailleerder naar de statistieken voor dit jaar, dan blijkt dat het aantal tornado’s in april met 875 enorm groot is geweest. Het gemiddelde voor de laatste drie jaar stond op 185. Daarbij vielen in april 361 doden, tegen 6 gemiddeld in de laatste drie jaar. In mei zijn tot nu toe 187 tornado’s geteld. Relatief weinig als je ze afzet tegen de gebruikelijke 322 tornado’s van de afgelopen 3 jaar. Wel is het dodental met 141 erg hoog, afgezet tegen de 19 doden gemiddeld van de afgelopen drie jaar. En dat heeft natuurlijk alles met de tornado van Joplin te maken, die van dit totaal in één klap 125 doden voor zijn rekening nam.

Tornadojagers
Terwijl het nieuws in Nederland de laatste dagen deels beheerst is door de dodelijke tornado van Joplin, reist het team van Tornadojagers.nl met daarin 4 medewerkers van Meteo Consult alweer 10 dagen door de VS. Ook zij stonden afgelopen zondag dichtbij de tornado van Joplin, maar kregen hem niet te zien. En raakten zich pas later bewust van de enorme tragedie die zich in deze 50.000 inwoners tellende stad in de staat Missouri had afgespeeld. Hun verslag van die dag laat wel prachtig zien met welke onzekerheden je te kampen hebt, op het moment dat de sirenes beginnen te loeien en er een waarschuwing voor tornado’s worden afgegeven.

De dag voor ‘Joplin’
We pakken hun verhaal op als ze zaterdag in een dorpje in Texas staan en een tornadowaarschuwing wordt afgegeven. Die dag zullen ze diverse tornado’s zien, de eerste van de chase van dit jaar. Wouter de Baar schrijft: ‘Binnen een minuut gaan de sirenes in het dorpje af. Dit geluid gaat door merg en been, zelfs als je het al meerdere malen gehoord hebt. Opmerkelijk is dat de mensen maar zeer langzaam uit de huizen komen. Ook zoeken ze niet gelijk de schuilkelders op, maar kijken eerst op hun gemak rond wat er precies te zien is.

Wat ons nog lang bij zal blijven is een oudere vrouw, met klein hondje in haar armen, die naar ons toe komt lopen. De paniek is goed in haar ogen te zien, maar ze probeert rustig te blijven. Ze vraagt waar de schuilkelder is, maar dat weten we natuurlijk niet. Wel zien we andere mensen richting de school lopen waar we staan. Dit is een stenen gebouw en vaak zijn dit de plekken waar schuilkelders te vinden zijn. Ze spoedt zich achter de anderen aan.

Een jongetje van een jaar of 10 loopt niet direct mee. Hij vindt het wel interessant, maar eigenlijk moet hij zo snel mogelijk een veilige plek zoeken. Wij staan immers recht in het pad van een eventuele tornado en kunnen hier ook niet lang meer blijven staan. Resoluut sturen we hem achter zijn moeder aan, waarna hij ons nog even bijdehand naroept dat het zijn moeder niet is.

Daarna komt nog een ander gezin uit het huis. Ze stappen direct de auto in. Dit is zeker niet de veiligste plek om je te begeven als mogelijk een tornado in de buurt is. Daarnaast kunnen we aan hun gezichtsuitdrukking zien dat ze geen idee hebben waar ze naartoe moeten. Met zijn fotocamera in de hand sprint Arno erheen en zegt: ‘Go South immediately’.

De supercell passeert het dorpje en gelukkig doet hij dat zonder een tornado aan de grond te zetten. De huizen en bewoners hebben hiermee veel geluk. Als wij oostwaarts met de bui meerijden, laat deze immers wel weer tornado’s zien. Het zijn meerdere korte touchdowns. We hebben ze niet geteld en ze ook niet allemaal kunnen fotograferen of filmen.’

De dag van ‘Joplin’
De volgende dag, de dag van Joplin (afgelopen zondag), duurt het ook niet lang of de atmosfeer komt in beweging. Wouter gaat verder: ‘Niet veel later verschijnt een eerste bui in de omgeving van Parsons (Kansas) op de radar. We rijden erheen en de eerste chase van de dag is een feit. In eerste instantie scheert de bui nog niet goed in. Tornadokansen zijn er dan ook nog niet, maar wel weten we een aantal mooie bliksemfoto’s te maken. De bui wordt vooral qua onweer steeds agressiever. Bliksem zit niet alleen in de neerslag, maar komt ook uit de cirruskap. Bliksem die hier vandaan komt, is zeer onvoorspelbaar en daardoor extra gevaarlijk.

Na verloop van tijd begint de bui in te scheren. Hierdoor wordt het een echte supercell. Van dit type onweersbui kennen we twee soorten: een HP supercell (high precipitation – hoge neerslagintensiteit) en LP supercell (low precipitation – lage neerslagintensiteit). Voor ons tornadojagers is de laatste van deze twee buientypen het gunstigste. De kans dat een tornado onzichtbaar is door regen, is dan namelijk het kleinst. Deze onweersbui begint echter steeds meer de eigenschappen van de HP supercell te krijgen en is dan ook gevaarlijk.

We rijden met de bui mee naar het oosten. We stoppen een paar maal omdat er goede rotatie zichtbaar is en hierdoor ook een tornado kan ontstaan. Iedere keer weer kunnen we echter maar kort stoppen omdat het al snel hard begint te regenen en we weer voor die neerslag uit moeten rijden. Tijdens een van de stops zien we wel een beginnende trechter uit de wolk en ook is aan de grond wat rotatie zichtbaar. Een tornado is het echter bij lange na nog niet.

Ondertussen rijden we Missouri binnen. We rijden tot het westen van Joplin, een stad met ruim 50.000 inwoners. Hier moeten we naar het zuiden omdat we anders door meerdere buien worden ingesloten. Het lijkt een soort soepje te worden.’ Tot zover de tekst van de tornadojagers.

Wat gebeurde in Joplin?
Later blijkt dat zich tijdens het samengaan van de buien in de omgeving van Joplin snel een nieuwe supercell heeft gevormd, waaruit vlak buiten Joplin de tornado naar beneden kwam, die uiteindelijk de grote verwoestingen in de stad heeft aangericht. Hoewel de tornadojagers het idee hadden dat deze tornado door de hevige regen er omheen niet zichtbaar was, bleek uit filmbeelden achteraf dat dit wel het geval was. In Joplin was ook al enige tijd een waarschuwing van kracht. Maar toen de tornado de stad eenmaal binnentrok, was er voor de mensen daar geen redden meer aan. Binnen twee minuten veranderde het centrum in de bijna apocalyptische chaos, die inmiddels ook in Nederland uitgebreid op tv en in de kranten is geweest.

Waarom zoveel tornado’s?
Eén vraag moet natuurlijk nog worden beantwoord. Waarom is het huidige tornadoseizoen zo ongekend actief? Meteorologen noemen twee factoren. Allereerst wijzen ze op het fenomeen La Niña, een periodieke afkoeling van het zeewater langs de evenaar in het zeegebied tussen Indonesië in het westen en Peru in het oosten. Vooral afgelopen winter en gedurende de start van dit voorjaar speelde deze la Niña een duidelijke rol. Een van de gevolgen voor de VS lijkt dat zuidelijke winden makkelijker dan anders in staat zijn de bij de vorming van tornado’s zo belangrijke vochtige en warme lucht, afkomstig van de Golf van Mexico, naar het noorden tot over het vasteland van de VS te transporteren.

Een andere factor die daarbij een rol speelt is dat het water van de Golf van Mexico op dit moment duidelijk warmer dan normaal is. Iedere graad boven dat gemiddelde levert ongeveer 8 procent aan vocht extra op. En ook dat vocht in de lucht is weer van groot belang bij de vorming van supercells boven de Verenigde Staten.

Voor alle informatie over en verslagen van de tornadojacht van dit jaar kunt u terecht op http://www.tornadojagers.nl/. Over een mogelijk verband tussen de tornado’s in de VS in april en het zonnige weer in onze omgeving heeft op onze site ook een verhaal gestaan. Dat kunt u hier lezen.

Bronnen: Meteo Consult, Tornadojagers.nl, Trouw.nl, Storm Prediction Center, NRCnext.nl, Wikipedia, Yahoo news.