De herfst begint toch steeds meer zijn stempel te drukken op het weer. Al is het dan niet aan de hand van herfststormen, ook het huidige klassiek kalme najaarsweer brengt een typische sfeer met zich mee. Weinig wind, frisse nachten, de geur van gevallen bladeren en geregeld mist in de nacht en ochtend. En… snelle (voetbal)velden.

Let er maar eens op tijdens de komende avondwedstrijden in het voetbal. Slidings die pas 15 meter verder of tegen de reclameborden hun einde vinden, uitglijdende spelers, doorschietende schoten op doel, dieptepassen die ondanks een buitenspeler op volle snelheid over de achterlijn verdwijnen… De dauw die in de avond neerslaat, zorgt voor een kleinere weerstand: de bal glijdt door.

Dauw ontstaat wanneer de temperatuur direct aan het oppervlak (gras, auto, afdakje) zodanig afkoelt dat condensatie plaatsvindt. Hoe kouder de lucht is hoe minder waterdamp ze kan bevatten. Als de lucht maar genoeg afkoelt ontstaat een overschot aan waterdeeltjes dat zich vervolgens in vloeibare (of vaste) vorm afzet op de objecten: dauw (of rijp).

Auto’s en gras worden vaak als eerste nat, al snel gevolgd door (platte) daken van tuinschuren en dergelijke. Deze oppervlakten hebben als minste te maken met de aanvoer van warmte vanuit het aardoppervlak of vanuit bebouwing. Dat het gras – zo dicht bij de in deze tijd van het jaar nog warme ondergrond – toch flink afkoelt heeft te maken met de isolerende laag lucht tussen de grassprieten in. De benodigde afkoeling vindt vooral plaats onder heldere omstandigheden met weinig wind.

Het zojuist beschreven proces past ook binnen het verhaal van het ontstaan van mist: overtollig vocht in de lucht condenseert en vormt een wolk aan de grond. Waarom ontstaat er dan geen mist? Het antwoord op deze vraag draait grotendeels om wind. Om mist te laten ontstaan is namelijk wel een klein beetje wind nodig in de onderste meters van de atmosfeer.

Hierdoor worden de luchtlagen in de onderste meters gemengd, waardoor niet alleen de onderste (halve) meter, maar ook de lagen erboven afkoelen.

Is het helemaal windstil dan is dit niet het geval. In de onderste lagen komt het – bij voldoende vocht en voldoende afkoeling – tot condensatie en dauw en/ of grondmist. Als de luchtlagen erboven sowieso al een hoge relatieve vochtigheid hebben dan kunnen bij windstille omstandigheden alsnog uitgebreidere mistbanken ontstaan. Windstille omstandigheden zullen echter bijna nooit tot het ontstaan van aaneengesloten mist leiden.

In ieder geval is het eerste wat je ziet bij heldere omstandigheden na zonsondergang, wanneer de lucht voldoende afkoelt en er voldoende vocht aanwezig is – zoals in de herfst eigenlijk altijd het geval is – dat het gras en de auto’s als eerste nat worden. En de voetbalvelden sneller worden.

Afbeelding homepage: uitsnede foto G.A. Stronks

Bron: Meteo Consult