Kinderen die met een rubberbootje richting een totaal ondergelopen weiland lopen, dat is het laatste wat ik zie van Lichtenvoorde als ik met de auto weer huiswaarts koers. Het is een prachtig beeld en staat voor alles wat ik vanmiddag heb gezien aan nattigheid. Dit is één van de plaatsen in de Achterhoek die afgelopen week binnen 36 uur zo’n 80 tot 150 millimeter over zich heen heeft gekregen. Ondergelopen bedrijventerreinen, fietstunnels, kelders en wat al niet meer veroorzaakten overlast, hinder en schade. Maar er was ook gejuich te horen, van de beheerders van het Vragenderveen. Dat wat ze eerder deze zomer niet kregen aan neerslag, is nu goed gemaakt.  En dat is van groot belang, hoogveen leeft immers van regenwater. En ik wil heel graag weten hoe het er nu uitziet.

Op de heenweg naar Lichtenvoorde, vrijdagmiddag 27 augustus, is er in eerste instantie voor mij nauwelijks iets merkbaar van de wateroverlast in de Achterhoekse contreien. Pas op de N18 zie ik dat de weilanden klets- en kletsnat zijn. De paarden blijven er gemoedelijk onder en drinken rustig vers regenwater vanaf het gras. Inmiddels wordt duidelijk dat de weg waar ik over rij zo meteen wordt afgesloten om plaats te maken voor grote brandweerslangen. Er gaat water van bedrijventerreinen en uit fietstunnels naar de Baakse Beek gepompt worden. In een Lichtenvoordense woonwijk haal ik mijn gids op; Ron Krabben.

Samen met Ron ga ik straks het veen in om te kijken wat de vele regen met het gebied heeft gedaan. Het is één van de laatste nog levende hoogvenen in ons land en je mag er alleen in onder begeleiding. Dit is vooral om het gebied te beschermen (het is een Natura 2000 gebied!), maar toch ook deels om bezoekers te beschermen. Wie hier zonder kennis van zaken inloopt, kan niet alleen gemakkelijk verdwalen, maar ook wegzakken in het veen of in de oude veenputten. Het wordt ook voor mij flink opletten, dat weet ik uit eerdere bezoeken. Zo herinner ik me nog dat ik een aantal jaren geleden net naast het sprokkelpaadje stapte en tot mijn kruis in het water terecht kwam.

Vragender zonder spits
Om in het veen te komen gaan we eerst langs Vragender, waar een horeca-ondernemer  ‘torenspits met slagroom’ op de kaart heeft. Een verwijzing die terug gaat naar eerder deze zomer, waar tijdens een valwind de spits van de kerktoren werd geblazen. En daar bleef het niet bij, meerdere grote bomen zijn omgewaaid of afgebroken en zelfs het Mariakapelletje is totaal aan gort geblazen. Van de vele regen van het voorbije anderhalve etmaal zijn hier momenteel weinig schadesporen te zien, van de valwind in juli wel. Er liggen diverse takken en stronken langs de weg.

We hullen ons vlak naast het veen, in de bufferzone, in regenpak en regenlaarzen. Ron Krabben verheugt zich duidelijk op de rondleiding; “Ik ben ontzettend benieuwd hoe nat het nu is, de zomer tot nu toe was veel te droog.” Tegelijkertijd is aan zijn ogen te zien dat het hem ook wel zou kunnen bekoren als een van ons (het liefste ik…) een flinke duikeling in het water zou maken.

Regenwater essentieel
Het doel van de bufferzone is om het hoogveengebied te beschermen tegen instroom van voedselrijk water. Het veen zelf moet zoveel mogelijk een op zichzelf staand geheel vormen dat puur en alleen door regen wordt gevoed en waarvan de zuurgraad hoog is. Omdat het veen wat hoger ligt dan zijn omgeving is het zaak om het water zo lang mogelijk vast te houden. Om dit proces te ondersteunen zijn er in het veen diverse damwanden geplaatst die gemiddeld tot zo’n 7 of 8 meter diepte reiken. Er is echter een aantal lekkages bekend, we vragen ons af in hoeverre het regenwater nu wegstroomt.

Al aan de randen van het veen, dus nog in de bufferzone, wordt mijn gids uitermate opgetogen. Het is een grote drassige natte boel en een poel die een week geleden nog zo goed als leeg stond, is nu tot over de rand gevuld. We lopen er omheen, zomp zomp, en zien kleine kikkertjes, libellen en de ‘kale jonker’ een plantje dat een voedselarm milieu nodig heeft.

Als we doorlopen, het veen in, wordt het almaar natter. Langs de zuidwestrand van het kerngebied is steun zoeken aan berkenboompjes de enige mogelijkheid om goed grip te houden en niet gelijk al aan het begin van de route totaal onderuit te gaan. Het is hier werkelijk totaal ondergelopen en Ron steekt zijn blijheid daarover niet onder stoelen of banken. “De grond wordt dol”, zegt hij triomfantelijk. “Dat betekent dat de grond helemaal doorweekt is, verzadigd is en je er zo in weg kunt zakken.” Ondertussen blijf ik me overal aan vastgrijpen en is het zaak om steeds goed met de voeten te voelen of er voldoende steun is om de stap af te ronden. Ron wijst onafgebroken planten en grassen aan: Struikhei, lavendelhei, pijpestrootje, rijstbes, kleine veenbes.

Nat, natter, natst
We lopen zo’n tweeënhalf uur door het veen. Over een stukje van een damwand, langs één van de damwanden, over de dijkjes en over sprokkelpaadjes. In vroeger tijden is hier zeer intensief turf gestoken en dat heeft geleid tot een veelvoud aan veenputten. Dat zijn min of meer vierkante/rechthoekige stukken die tot op een aantal meter diepte zijn leeggehaald en waar nu een gat over is. Dat gat is veelal niet goed te zien, want groeit deels dicht met van allerlei soorten. Een van de belangrijke soorten is het haarmos dat als een waar tapijt de putten kan bedekken. Maar ook plantjes als de witte snavelbies maken de putten grotendeels onzichtbaar.

 “Een aantal van de putten is als geheel zo’n halve meter hoger komen te liggen in vergelijking met eerder deze week,” meldt Ron. “Prachtig,” volgt gelijk daar achteraan. Ook bij een van de damwanden is er duidelijke stijging van het waterniveau zichtbaar. “Ik schat dat het nu zo’n 30 centimeter hoger staat.” Wel weer jammer is het dat we langs de damwand geregeld uitstromend water horen, door de lekkages. Het liefst wil je al het gevallen regenwater in het hoogveen houden.

Al genietend maken we een mooie ronde. Zien we plekken waar net reeën hebben gelegen of het gewei aan berkjes hebben geschuurd. We horen de trein Winterswijk-Zutphen in de verte en bukken bij menig plantje. Ron verhaalt over de gagel. Een struiksoort die normaal niet in een zuur milieu groeit, maar zich hier dermate heeft aangepast dat ze overleven. En ja, een paar keer grijp ik plots zijn arm omdat ik bij het praten niet goed op mijn passen let en op een verkeerde plek ga staan en meer dan 30 centimeter lijk weg te zakken. Wat dat betreft is het een spannend gebied. “En een gebied dat me altijd blijft verrassen,”vult Ron aan. “Er is hier altijd wat nieuws te ontdekken. En ik ben ontzettend blij met al het water. Wat mij betreft mag er nog veel meer bijvallen.” En zo ronden we –blij geworden van al die regen- en nog droog (!) onze wandeling af.

Nog meer regen
En vandaag zit ik in de weerkamer en zie meerdere felle buien over Nederland schuiven. Hoe heerlijk, ook het Vragenderveen wordt weer bedeeld! Even na de klok van 13.00 uur begint het er te gieten. En morgen, mogelijk 20 tot 25 millimeter erbij. Voor een hoogveen kan het nooit teveel zijn.

Bronnen: Meteo Consult, Ron Krabben, Stichting Marke Vragender Veen, www.vragenderveen.nl