In het verhaal van gisteren op deze site, was al te lezen waar zich in Europa en daarbuiten de afgelopen weken buitensporige hittetaferelen hebben afgespeeld die deze zomer in een aantal regio’s kenmerken. In dit verhaal staan we stil bij het weer in onze eigen omgeving, de reden waarom de zomer zijn warme pad van de eerste zomerhelft ineens heeft verlaten en ook bij de ontwikkelingen in de nabije toekomst. Komt er verandering?

Toen de zomer begon, hadden we de eerste zomerse dagen snel te pakken. Op 5 en 6 juni al stegen de temperaturen op veel plaatsen tot boven 25 graden. Vervolgens brak een lange periode met noordelijke winden aan, waarin de temperaturen steeds normaal tot iets beneden normaal waren. Dit weertype leek sterk op een voortzetting van het voorjaar, waarin noordelijke winden ook zo’n belangrijk aandeel hadden. Vooral in de meimaand leverden die noordelijke winden een koel weerbeeld op. De gemiddelde temperatuur die maand lag meer dan 2 graden beneden normaal. Mei 2010 schaarde zich daarmee onder de 10 koudste meimaanden sinds het begin van de vorige eeuw, een bijzondere prestatie in het klimaat van nu.

Een duidelijke trendbreuk speelde zich af rond 22 juni. Het hogedrukgebied boven de oceaan, dat tot die tijd een noordelijke positie had ingenomen, trok zich naar zijn traditionele plek – het zeegebied rond de Azoren – terug en kreeg een sterke uitloper tot over het noordwesten van Frankrijk en het zuiden van Engeland. Van deze uitloper splitsten zich vervolgens aparte hogedrukcellen af, die via of net ten noorden van Nederland langs naar het oostnoordoosten trokken. Onder invloed van deze hogedrukgebieden werd de bovenlucht bij ons een stuk warmer, wat ook aan het aardoppervlak resulteerde in flink hogere temperaturen. De wind deed de rest. Was de wind, als een hogedrukgebied vanuit het zuidwesten naderde noordwestelijk, dan werd de warmte vooral in het westen en noorden getemperd. Draaide de wind, aan de achterzijde van een wegtrekkend hogedrukgebied, een tijdje naar richtingen tussen zuid en oost, dan werd het overal warm. In het oosten en zuidoosten bleef het steeds warm, ongeacht de wind.

Hittegolven
Deze situatie hield ongeveer een maand aan. Vooral in het oosten en zuidoosten regen de tropische dagen zich aaneen (hier en daar werden er 10 of 11 aangetekend) en kwam het regionaal tot hittegolven. In De Bilt, waar het KNMI is gevestigd, werd aan de criteria voor een landelijke hittegolf net niet voldaan. Daarop is het dus nog steeds wachten, nu al ruim 4 jaar. Dat er verandering op komst was, werd na de 10^e juli duidelijk. Nederland kwam in de overgangszone terecht tussen de hete lucht, die heel geleidelijk naar het oosten werd teruggedrongen, en minder warme die ons land langzaamaan veroverde.

Tot drie maal toe waren zware onweersbuien er de oorzaak van dat regionaal overlast ontstond en schade werd aangericht. Een eerste golf met buien trok in de avond van zaterdag 10 juli over en leidde vooral op een deel van de A12 ter hoogte van Waarden en Nieuwerbrug tot een verkeerschaos omdat tientallen populieren door een valwind werden ontworteld en op de weg terechtkwamen. Een tweede golf met onweersbuien passeerde maandag 12 juli overdag. Het was tijdens die buien dat in Vragender in de Achterhoek een torenspits van de plaatselijke kerk waaide. Verder stortte op het terrein van de Zwarte Cross een van de grote feesttententen in.

Zwaarste noodweer
Het zwaarste noodweer deed zich woensdag 14 juli, in de loop van de middag en aan het begin van de avond voor. Zware onweersbuien richtten toen in Limburg, het oosten van Brabant en in grote delen van Gelderland op uitgebreide schaal schade aan. Op een camping in het plaatsje Vethuizen in de Achterhoek kwamen tien caravans in een meertje terecht als gevolg van een valwind. Twee mensen overleefden dit niet, diverse andere mensen raakten gewond. In de dagen erna bleef de overgangszone met de hitte in het oosten enige dagen boven het westen van Duitsland liggen. Op 19 en 20 juli, tijdens de start van de 4Daagse in Nijmegen, keerde de warmte nog een keer terug. Tijdens de eerste wandeldag besloot de organisatie de starttijden met een tot anderhalf uur te vervroegen. Toch hadden ondervinden wandelaars aan het einde van de dag op de dijk bij Oosterhout hinder als gevolg van de warmte. Tot grote problemen, zoals 4 jaar eerder in 2006, kwam het dit jaar gelukkig echter niet. Een dag later en relatief geruisloos werd de warmte in de middag en avond van 21 juli het land uitgezet, nu voor langere tijd.

Inmiddels zijn we twee weken verder en verloopt het zomerweer volgens een heel ander patroon. Waren het tot 22 juli de hogedrukgebieden, die zich steeds weer van de rug van hogedruk boven het noordwesten van Frankrijk en het zuiden van Engeland afsplitsten, die het weer in Nederland bepaalden, nu heeft een kronkel in de straalstroom zich zo boven onze omgeving gepositioneerd (zie de kaarten naast dit verhaal) dat storingen van de oceaan via Schotland en de Noordzee (vanuit het noordwesten dus) onze omgeving gemakkelijk kunnen bereiken. Omdat de straalstroom zelf ook sterker is geworden, ontwikkelen ze zich daarbij beter dan eerst.

Hollandse zomer
Van een prachtig zonnige zomer met hoge temperaturen en nauwelijks neerslag (door de invloed van de hogedrukgebieden) zijn we zo terechtgekomen in een veel normale Hollandse zomer met wisselvallig weer en relatief gematigde temperaturen. Voorlopig lijkt in deze situatie weinig te veranderen. Wie de kaarten, met daarop de positie van de straalstroom vanmiddag om 14 uur en die van aanstaande maandag om 14 uur met elkaar vergelijkt, ziet plaatjes die vrijwel een kopie van elkaar zijn. Bij ons komt het weer nog steeds vanuit het westen tot noordwesten en blijft de aanvoerbaan voor storingen in tact. Tegelijk zien we op beide plaatjes de grote ‘bult’ in de straalstroom boven het westen van Rusland die daar de hete lucht vasthoudt.

De twee laatste (zoek)plaatjes laten beide zien hoe straalstroom en het optreden van neerslag aan elkaar gekoppeld zijn. De lijnen van de straalstroom zijn die, zoals ze vrijdag over een week om 14 uur worden verwacht. De kleuren eronder laten de hoeveelheden neerslag zien, zoals die voor de komende 10 dagen (bij elkaar opgeteld) worden verwacht. Hoe roder (donkerder) de kleur, hoe meer in die periode valt. De zwarte gebieden zijn plaatsen waar helemaal niets valt. Beide patronen passen naadloos over elkaar heen. Dit laat duidelijk zien hoe standvastig het patroon van nu ook de komende 10 dagen lijkt te zijn. En hoe sterk dus de koppeling is tussen de positie van de straalstroom en de plaatsen eronder waar regenval wordt verwacht.

Uitzicht op verandering?
Al met al lijkt het er op dat er voorlopig geen uitzicht is op een terugkeer van het zonnige, warme en stabiele zomerweer, zoals we dat eerder deze zomer wel in Nederland hebben gehad. Verder lijkt het erop dat de hitte in Rusland voorlopig nog langere tijd aanhoudt.

Wilt u zelf een vinger aan de pols houden met betrekking tot de verwachtingen voor de langere termijn, dan kan dat via de Meteo Consult weerlijn (0900-9725, 55 ct. per min.) Kiest u voor optie 2 dan treft u een uitgebreide verwachting voor de komende 5 dagen aan, optie 5 (de lange termijnverwachting) behandelt de periode daarna (tot 9 dagen vooruit) met alle trends en achtergronden. Interessant is ook de vierweekse verwachting, die iedere vrijdag wordt ingesproken. Deze is terug te vinden door voor optie 6 van de weerlijn te kiezen.

Bronnen: KNMI, Meteo Consult.