Meer dan 170 doden, een dikke 750 huizen verwoest, nog vele vermisten en heel veel mensen die alles, wat ze in hun leven hadden opgebouwd, in een klap in rook zagen opgaan. De beelden, die de laatste dagen vanuit het zuiden van Australië over de wereld gaan, laten – ook al is het voor de meeste mensen ver weg – aan zeggingskracht niets te wensen over. Wie op You Tube de vele filmpjes bekijkt, die daar te zien zijn over de angstaanjagende branden in de deelstaat Victoria, krijgt zelf bijna zin om op de vlucht te gaan.

Het is maar goed dat het weer in het zuiden van Australië - aan de voorzijde van een nieuw hogedrukgebied is er eindelijk weer even een zuidelijke wind opgestoken die veel minder warme en ook vochtigere lucht het getroffen gebied inblaast - nu even meewerkt. Daarmee krijgen brandweercorpsen in het gebied eindelijk de kans om de voortwoekerende branden (het zijn er tientallen) te blussen. Regen wordt niet of nauwelijks verwacht. Wel neemt de wind, die de branden voortdurend weer doet oplaaien, geleidelijk nog wat verder af.

Bosbranden zijn in Australië een jaarlijks terugkerend fenomeen en probleem, vooral in de zomermaanden als de regens in het zuiden uitblijven. En dit jaar is dat meer dan ooit het geval. De natuur droogt dan in hoog tempo uit. En volgt hierna de onvermijdelijke hittegolf, dan gaat het heel snel mis. In Melbourne en omgeving is het de afgelopen twee weken vrijwel voortdurend heet geweest, met temperaturen vaak boven 40 en soms zelfs boven 45 graden. Daarbij waaide er een harde wind uit het schroeiend hete Australische binnenland.

Vuur
Over hoe de branden zijn ontstaan, woedt inmiddels een verhitte discussie. Feit is dat het vuur op heel veel plaatsen op een ongecontroleerde manier om zich heen greep, van plek naar plek sprong, huizen verwoestte en mensen, die op de vlucht waren, razendsnel insloot. Zo kwamen sommigen, die nog aan het vuur probeerden te ontkomen, in de vlammen om het leven. Soms leken het wel vuurballen, die door de bossen trokken, vertelden ooggetuigen op televisie. Het ene moment leek er nog niets aan de hand, het andere moment waren de vlammen bij je.

Nederlanders Theo en Riekie Vedder verhuisden 20 jaar geleden van het Gelderse Huissen naar de omgeving van Melbourne en wonen nu in het getroffen gebied. Zij hebben nog steeds geregeld (mail)contact met presentatrice Corine van Dijk van het ochtendprogramma Goedemorgen Gelderland op Radio Gelderland. In dit programma deden zij de afgelopen dagen verslag van de gebeurtenissen in hun omgeving. Nog voordat de branden in het gebied zo uit de hand liepen, mailde Theo al dat het in hun woonplaats zo ontzettend heet was.

Koala zoekt koelte
Hoe bijzonder de situatie er eigenlijk was, mag blijken uit de foto’s die Theo en Riekie meestuurden en die naast dit verhaal staan afgebeeld. Een jonge koalabeer had het zo warm dat hij op de veranda van een van de huizen daar in een bak met water verkoeling kwam zoeken. Onder normale omstandigheden zijn koala’s erg mensenschuw. Hoewel koala’s in Australië vrij veel voorkomen, krijgen de meeste toeristen, die ernaar zoeken, ze alleen in de dierentuin te zien. In het wild moet je echt geluk hebben om een koala te zien die zijn dekking opgeeft.

Gisteren was Theo Vedder opnieuw in Goedemorgen Gelderland te beluisteren en toen vertelde hij hoe ook hij vanuit zijn keukenraam de rook en de vuurrode gloed van de oprukkende branden in zijn omgeving kon zien. En over hoe angstig de situatie op dat moment was. Ze hadden de tuinslangen klaar liggen, meldde Theo. Maar als het vuur echt komt, wat kun je dan nog doen?

Straalstroom
Het bijzonder onstuimige bosbrandseizoen in het zuiden van Australië heeft te maken met een verandering in de positie van de straalstroom rondom het Zuidpoolgebied. Is die wat minder sterk dan gemiddeld, dan trekken er net als op het Noordelijk Halfrond geregeld bochten in die ervoor zorgen dat lagedrukgebieden en hun fronten ook in het zomerhalfjaar nog af en toe tot het zuiden van Australië kunnen doordringen, met bewolking, regen of buien en in elk geval tijdelijk wat lagere temperaturen. Is hij sterker dan gemiddeld, zoals dit jaar, dan blijft hij ruim ten zuiden van Australië en komen storingen vrijwel niet door. Op die manier ontstaan de lange droge en vaak hete periodes, waar het zuiden van Australië dus ook dit jaar mee te maken heeft.

Zo’n periode met een versterkte straalstroom rond de Zuidpool is overigens goed herkenbaar, want gaat vaak samen met een periode met bijzonder nat weer (en overstromingen) in het tropische noorden en noordoosten van Australië. En ook die overstromingen zijn de afgelopen weken enkele keren in het nieuws geweest. Op een aantal plaatsen in het noordoosten is in de voorbije januarimaand tussen 1000 en 1300 millimeter regen gevallen. Ter vergelijking: in Nederland valt in een normaal jaar gemiddeld rond 835 millimeter neerslag.

Veel regen, ook sneeuw
In Nederland is de afgelopen nacht op veel plaatsen in het westen en zuiden van het land tussen 15 en 20 millimeter neerslag gevallen. Het ging voornamelijk om regen, maar vooral gisteravond werd hier en daar ook even natte sneeuw gemeld. In het noorden viel 10 tot 15 millimeter. Daar sneeuwde het langduriger. Alleen in het noorden van Friesland en Groningen en op een paar Waddeneilanden kwam uiteindelijk een sneeuwdekje met een dikte van tussen 3 en 5 centimeter tot stand. Vanmiddag kan het op meer plaatsen weer tot sneeuw komen.

Voor de verwachtingen voor de komende 5 tot 9 dagen kunt u de Meteo Consult weerlijn bellen (0900-9725, 55 ct. per min). Onder optie 1 staat de verwachting voor ‘vandaag en morgen’ centraal, optie 2 gaat over het weer voor de komende 5 dagen en de verwachtingen tot 10 dagen vooruit, 4 weken vooruit en voor de maanden maart en april zijn respectievelijk onder de opties 5 en 6 terug te vinden. Kijk verder eens naar het digitale tv-kanaal Weer en Verkeer!

Bronnen: Corine van Dijk (Omroep Gelderland), Theo en Riekie Vedder, Meteo Consult.