Vanaf de zaterdag voor Pasen tot en met maandagochtend 31 maart vertoefde uw auteur bij familie in het Spaanse Alcoy. Tijdens zijn verblijf van ruim een week werden er enkele interessante natuur- en weersverschijnselen waargenomen, waaronder één zeer zeldzame. We zullen deze in het kort de revue laten passeren.

Altocumulus lenticularis

Deze lensvormige wolk wordt in Nederland maar weinig gezien, maar in bergachtige gebieden wordt deze wolk veel vaker waargenomen. Hier wordt de lucht die over deze bergen stroomt, namelijk min of meer gedwongen in golving gebracht. Bij een kritische hoeveelheid vocht in de atmosfeer weet de lucht alleen in de top van zo’n golf voldoende af te koelen en daarbij juist te condenseren, waardoor deze wolkensoort kan ontstaan (zie de afbeelding hiernaast). In de meest fraaie voorbeelden blijft een dergelijke wolk urenlang min of meer op dezelfde plaats hangen (de top van de golvende lucht blijft in dat geval ook op dezelfde plek hangen, wat logisch is als de stroming constant blijft qua richting en kracht, tussen de statische bergkammen) en toont soms meerdere ‘pannenkoeken’ boven elkaar! Zo fraai konden wij dit niet zien, maar we waren nog geen twee uur op Spaanse bodem, toen we langs de bergtoppen een aantal van deze lenswolkjes zagen ontstaan. Het fraaiste exemplaar werd al rijdend vanuit het open autoraam vastgelegd (foto 1).

Korrelsneeuwbuien

Het volgende boeiende weersverschijnsel zagen we een dag later, op eerste paasdag. De koude lucht, die de Pasen in veel landen en ook in Nederland min of meer wit maakte, drong zaterdagavond ook tot Alcoy door, met een beetje (1 mm) regen. De ochtend daarna was het zonnig, maar met het oplopen van de temperatuur begonnen de stapelwolken te groeien en vanaf halverwege de middag begonnen er korrelsneeuwbuien te vallen. Opvallend was de grootte van de korrels, soms meer dan anderhalve centimeter, die op de straten dan ook niet opstuiterde, maar meteen plat bleven liggen en soms een beetje uiteen vielen (zie de foto op de voorpagina voor een, helaas niet geheel scherpe close-up). Zeer kortstondig kon Alcoy dan ook een ‘witte Pasen’ beleven, dit tot genoegen van de Spaanse kinderen, hoewel ook meerdere volwassenen hun camera grepen om dit tafereel vast te leggen. De hier getoonde foto is een screenshot van een filmpje dat de auteur heeft geschoten (foto 2). Na afloop werden de verijsde, wegtrekkende buienwolken eveneens vastgelegd (foto 3). De temperatuur was inmiddels naar 5 graden gedaald, na een maximum van laat in de ochtend van ruim 12 graden. Uiteindelijk leverden deze buien 1.5 mm neerslag op, en daarmee was het de ‘natste’ dag van de hele maand, want maart leverde in totaal slechts 4.1 mm op.

Hoefijzerwolk

Een zeldzame wolk zagen we op tweede paasdag, vanuit een wijde kloof in de omgeving, met een waterval. Het was nog steeds koud, maar wel helder met een staalblauwe lucht en slechts een paar kleine cumuluswolken. In de kloof was de windkracht zeer opvallend. Minutenlang was het rustig, en vervolgens hoorde je over de helling een paar forse windstoten aankomen, die stuk voor stuk soms wel een volle minuut aanhielden, waarna de bries zo’n vier tot acht minuten lang opnieuw geheel instortte. Kort na een dergelijke lange windstoot kwam plots deze hoefijzerwolk over de bergen aanzeilen. Een paar minuten na het nemen van foto 4 was deze opgelost.

Een hoefijzerwolk ontstaat soms in vrij droge lucht waarin gevormde stapelwolkjes ook weer vrij snel oplossen en waarbij de wind erg vlagerig is in richting en/of kracht. Als alles op zijn plaats valt, dan kan de wervel die het stapelwolkje doet vormen, zichtbaar worden gemaakt. De wolk die het resultaat daarvan is, lost dan op, maar het laatst die delen die de positie van de wervel verraden. Kortstondig wordt de wervel dan zichtbaar in de vorm van een wolkje in de vorm van een hoefijzer.

Kleine kring

De dagen daarna bleef het weerbeeld min of meer hetzelfde. Vrij veel zonneschijn in de ochtend, vooral ’s middags ook wat vriendelijke stapelwolken die wat begonnen uit te spreiden en ook wat velden met hogere bewolking. Echt warm was het daarbij niet, maar voor Nederlandse begrippen zeer aangenaam lenteweer met maximumtemperaturen tussen 15 en 20 graden. Op zaterdag 29 maart was de hoge bewolking algemeen, maar dun, de zon scheen er vrij gemakkelijk doorheen. In deze dunne sluierwolken was urenlang een halo zichtbaar, die in Nederland ook veelvuldig wordt gezien, de zogenaamde ‘kleine kring.’ Deze regenboogachtige cirkel op 22 graden van de zon wordt gevormd door het breken van het zonlicht in de ijskristalletjes van de ijle sluierwolken. Afhankelijk van de vorm en de oriëntatie van deze kristalletjes, kunnen er veel meer haloverschijnselen ontstaan, zoals bij- en bovenraakbogen, alsmede bijzonnen. Wij moesten het doen met de ‘gewone’ kleine kring, die overigens wel lange tijd helder was en bleef (foto 5).

Aardschaduw

Het laatste opvallende natuurverschijnsel dat we hier willen vermelden, zagen we maandagochtend vroeg op 31 maart, toen we op weg waren van Alcoy naar het vliegveld van Alicante, om daar de terugreis aan te vangen. Deze, ongeveer een uur durende autotocht werd rond zonsopkomst verreden, onder vrijwel heldere omstandigheden. Een deel van de route voerde ons vrijwel pal westwaarts en wellicht vanwege wat stof hogerop in de atmosfeer was de aardschaduw zeer fraai te zien (foto 6). De donkerblauwe band langs de gehele westelijke horizon werd aan de bovenkant begrensd door een smallere purperen gloed, waarna nog hoger in de lucht een helderder blauw volgde (ochtendrood of iets dergelijks, werd niet gezien). In een tiental minuten zagen we deze donkere band langzaam maar zeker wegzakken en een kort moment nadat deze onder de westelijke horizon was weggezonken, kwam vanaf de andere kant een zeer heldere zon op. Uiteraard is de Aardschaduw in principe iedere dag voor zonsopkomst of na zonondergang (dan in het oosten) zichtbaar, mits het maar helder is, maar ditmaal was hij wel erg duidelijk zichtbaar, vonden wij. Het vormde een mooi besluit van een geslaagd Spaans bezoek!

Bronnen: Meteo Consult, eigen archief, div. internetsites. Neerslag- en temperatuurgegevens: Tino Company-Lopez. Foto’s: Tom van der Spek.