We kennen ze van de foto’s: uitgestrekte woestijnachtige gebieden waar heel veel zonnepanelen zijn opgesteld. Ze staan onder andere in Spanje en in de Verenigde Staten. In Californië staat een electriciteitscentrale die bestaat uit meer dan 1800 gebogen spiegels die met de zon meedraaien. Maar de zon kan ook op kleinere schaal gebruikt worden. Zo koken heel wat Tibetanen met behulp van zonneketels. En in Bhutanese vluchtelingenkampen in Nepal wordt op uitgebreide schaal gegeten uit de zonnekeuken. 

De zon als levensbron

Onze zon is een onuitputtelijke bron van energie. Zij zorgt voor het leven op aarde. De Grieken en Romeinen hielden bij de bouw van hun huizen al rekening met de gang van de zon aan de hemel om de zonnewarmte te kunnen benutten. Begin achttiende eeuw bouwde een Franse wetenschapper een oven die de warmte van de zon gebruikte om metalen te smelten. Tegenwoordig, nu we weten dat er per uur ongeveer 1 miljard kilo aan fossiele brandstoffen wordt verstookt, komt de zon meer en meer terug in zicht als energiebrenger.

Zonneoven

Vorig jaar was er in het wetenschapsmuseum NEMO, in Amsterdam, een tentoonstelling over zonneovens. Kinderen gingen er zelf mee aan de slag op het dak van het gebouw (lekker pannekoeken bakken!) en binnen was een expositie te bekijken over deze steeds vaker gebruikte methode in ontwikkelingslanden. Deze tentoonstelling werd mede mogelijk gemaakt door de stichting Vluchteling, de UNHCR (de vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties) en Stichting Vajra. Die laatste organisatie is uitermate actief in Bhutanese vluchtelingenkampen in Nepal. Vajra heeft er daar vele geplaatst.

Een zonneoven is eigenlijk een grote parabolische spiegel (ziet er uit als een satellietschotel) met in het midden ruimte voor een pan. De diameter bedraagt veelal één à anderhalve meter. Om de mensen te leren koken met behulp van de zon, volgen ze eerst een training. Het begint allemaal met een mooie gladde spiegel zodat de zonnestraling perfect wordt opgevangen. Het zonlicht wordt vervolgens –door de vorm van de spiegel- gecentreerd naar de plek  waar de pan staat. Als de zonneoven niet wordt gebruikt, hangt de schaal op z’n kop. Zodra er gekookt gaat worden, richt men de spiegel naar de zon. De pan wordt geplaatst en er kan gekookt worden.

Na het koken wordt de pan in de hooikist geplaatst. Kent u hem nog, de hooikist? Vroeger gebruikten ook Nederlanders dat veel. In de hooikist kun je namelijk zilvervliesrijst die maar 20 minuten gekookt heeft, nog 25 minuten laten doorkoken. Zeer efficiënt en energiezuinig dus. Overigens is zowel koken als bakken mogelijk op de zonneoven. Na het gebruik wordt de zonneoven terug in de ruststand geplaatst, dat wil zeggen; ondersteboven.

Grote CO2 reductie

Het grootste deel van de Nepalese bevolking kookt op hout. In totaal komt 80% van de verbruikte energie uit de bossen. Door de gestage bevolkingsgroei wordt dat alleen maar meer, waardoor Nepal een van de snelst ontbossende landen ter wereld is geworden. Een bijkomend probleem is de erosie. Kortom; zonneovens zijn een goed en welkom alternatief.

Stichting Varja meldt dat het koken met een zonnekeuken in een vluchtelingenkamp met 90.000 personen, maar liefst 20.000 ton CO2 uitstoot bespaart! Een immens groot getal. Bovendien; koken op de zon is gratis, het scheelt het zware werk van bomenkap en de mensen hoeven zo minder giftige dampen in te ademen.

Niet alle zonne-ovens zijn groot genoeg om een hele maaltijd op te koken. Zo zijn er heel wat kleinere zonnepanelen te vinden. Bijvoorbeeld in een land als Tibet. Wie daar rondreist, merkt dat met vrij eenvoudige middelen zonneketels snel geplaatst zijn. Door water te koken voor allerlei gebruik, scheelt dit ook in dit bergachtige land veel olie, gas, hout en kolen. Ook betekent het minder giftige dampen en dus een schonere lucht.

Bronnen: Vajra.nl, vluchteling.nl, wikipedia.