De natuur is nog niet helemaal uit de winterstand gehaald. Want de bomen zijn nog kaal en bovendien loopt de bloei van planten nog behoorlijk achter op andere jaren; gemiddeld 42 dagen later dan het extreem zachte begin van 2008, en 8 dagen later dan halverwege vorige eeuw.

De hoeveelheid (opgebouwde) warmte staat aan de basis van de groeiprocessen van planten, maar daarnaast moet er tevens voldoende vocht en licht beschikbaar zijn. In het zuiden van het land begint de bloei door de bank genomen overigens 1 à 2 weken eerder dan in het noorden. Dat komt omdat de temperaturen in het zuiden in het voorjaar hoger zijn dan in de noordelijke helft. Op dit moment is het verschil echter ongeveer 4 weken.

Vroegbloeiers zoals els en hazelaar waren dit jaar ook later dan normaal. Meestal komen deze al in de eerste helft van januari tot bloei, dit jaar werden de eerste elzenpollen pas vanaf 22 januari waargenomen. Net als hazelaars en berken zijn elzen katjesdragers. We herkennen beide soorten aan hun ‘snottebellen’. De mannelijke katjes produceren enorme hoeveelheden stuifmeel. De stuifmeelkorrels worden door de wind verspreid. Mensen die daar allergisch voor zijn, hebben dat alweer geweten. En vooral op een droge, warme dag als vandaag met een briesje vanaf land is de situatie voor deze groep mensen niet fijn. De stuifmeelkorrels van de mannelijke katjes komen via de wind op de vrouwelijke katjes terecht. Na de bevruchting ontstaan zaden. Zaaddragende vrouwelijke katjes worden ‘elzenproppen' genoemd. Bij de zwarte els kan zowel zelfbestuiving (katjes op dezelfde boom bevruchten elkaar) als kruisbestuiving (katjes van verschillende bomen bevruchten elkaar) voorkomen. Het helpt daarbij als de bomen nog kaal zijn en de bestuiving niet door het bladerdek wordt gehinderd. Vandaar dat de meest katjesdragers in het vroege voorjaar bloeien. Ook de wilgen zijn in bloei gekomen. Wie kent niet de blinkend gele katjes van de waterwilg? Is de hazelaar een echte windbloeier waarbij het stuifmeel door de wind wordt verspreid, bij de wilgen zorgen insecten voor de verstuiving. Op zonnige dagen vliegen om de wilgen veel wilde bijen en honingbijen, maar ook drekvliegen, hommels en vlinders.

Bij De Natuurkalender (natuurkalender.nl) viel het aantal meldingen van bloeiend speenkruid vorige week het meest op. Het aantal doorgegeven waarnemingen was ruim vijf keer zo hoog als de weken daarvoor. Het plantje is nu overal gezien. Verder kwamen ook verschillende eerste bloeiwaarnemingen van klein hoefblad en gele kornoelje binnen. Op kleinere schaal werden de bloeiende forsythia, maarts viooltje, bosanemoon of hondsdraf gesignaleerd. Overigens bloeit de bosanemoon meestal vroeg en dat komt omdat de bomen dan nog kaal zijn. Als het bladerdek van de bomen de bodem van het bos gaat beschaduwen, is de plant bijna aan het einde van zijn groeicyclus.

De voorjaarsbloeiers lopen dit jaar dus nog steeds behoorlijk achter op andere jaren. De stand van zaken is vergeleken met het vrij koude begin van 2009, het extreem zachte 2008 en vroegere jaren (gegevens 1940-1968). Neem de zwarte els. Vroeger bloeide deze op 4 maart, in 2008 al op 3 februari, vorig jaar op 1 maart en dit jaar pas rond de 21^ste. Bekijk de hele tabel hier

Tot en met gisteren was maart nog iets te koud in De Bilt. Maar gezien de hoge temperaturen van vandaag en morgen zal de(ze) achterstand snel worden weggewerkt. Samen met de geleidelijke verlenging van de daglichtperiode en bij tijden regen kan de natuur zich de komende paar weken daarom verder ontplooien. De term groeizaam is dus zeer van toepassing!

Bomen als de beuk en de (ruwe) berk krijgen naar verwachting hun eerste blad aan het einde van deze maand of anders begin april. De andere houtgewassen zullen – zoals gewoonlijk - later in de grasmaand volgen. Zo zullen de witte paardenkastanje en de zomereik na ongeveer 10 april hun blad krijgen.

Volg de natuur en doe uw eigen waarnemingen op natuurkalender.nl !

Foto voorpagina: Margreet van Vianen.

bron: natuurbericht.nl, natuurkalender.nl, Floron.nl