De winter is ingevallen, en hoe. De temperaturen zijn in korte tijd gedaald van ruimschoots boven normaal voor de tijd van het jaar naar ruim onder normaal. Niet alleen ’s nachts ligt het kwik vele graden onder het vriespunt, maar ook overdag weet de temperatuur de nulgradengrens niet meer te overschrijden. Met flink wat zon erbij oogt het voor velen zeer aangenaam, maar eenmaal buiten voelt het door de aanwezige wind nog veel kouder.

Oer-Hollands winterweer met veel zon en vrieskou. Voor veel Nederlanders een genot om in de ‘gezonde’ buitenlucht te vertoeven. Sjaal om, muts op, handschoenen en een dikke jas aan om warm te blijven, maar met de zon erbij is de verleiding om de jas open te laten hangen of de muts af te doen groot. Je voelt namelijk toch ook de kracht van de zon alweer aansterken als je uit de wind zit.

Stap je echter op de fiets of begin je te wandelen, begin je de kou eigenlijk pas echt goed te voelen. De luchtverplaatsing, ofwel de wind, die daardoor langs de je lichaam waait, maakt het voor het gevoel nog iets kouder. De wind veroorzaakt namelijk extra verlies van warmte, waardoor de gevoelstemperatuur lager is dan de ‘gewone’ temperatuur. Deze waarde kunnen we echter niet meten op de thermometer en wordt door een berekening opgesteld. In Nederland gebruiken we daarvoor over het algemeen de wetenschappelijk onderbouwde JAG/TI methode. Deze is gebaseerd op het warmtetransport van het lichaam naar de huid.

Windchill
De gevoelstemperatuur, in het Engels maar ook bij ons windchill genoemd, is een hele belangrijke waarde in het weer. Deze wordt berekend uit een combinatie van de gemeten luchttemperatuur en de gemiddelde windsnelheid, en geeft het verschil aan tussen de gemeten luchttemperatuur en de berekende gevoelstemperatuur. We gebruiken het dus als maat voor het extra warmteverlies bij een persoon. Bij het bepalen van de gevoelstemperatuur gaat men uit van een gezond en volwassen persoon van gemiddelde lengte die wandelt. Er zijn uiteraard ook individuele verschillen door bijvoorbeeld hartkwalen, medicijngebruik of leeftijd.

Afkoeling
Het menselijk lichaam koelt aan de lucht af doordat de lucht kouder is dan het lichaam en door het verdampen van vocht. Hoe warmer het is, hoe meer vocht er verdampt moet worden; men gaat zweten. De luchtlaag die op de huid ligt, wordt daardoor warmer en bevat meer waterdamp, waarna verdere afkoeling wordt verhinderd. Ga je echter voor een ventilator zitten, wordt die luchtlaag weggeblazen en krijg je het gevoel dat het koeler is. De thermometer zal echter nog steeds dezelfde temperatuur aanduiden. Een voorbeeld hiervan is bijvoorbeeld ook het blazen in het thee- of koffiekopje om het geheel af te koelen.

Wind
De wind heeft dus invloed op de snelheid waarmee afkoeling optreedt. Hoe harder het waait tijdens een vrieskoude dag, hoe kouder het dus zal aanvoelen. Bij extreme omstandigheden in de winter kan dit dan ook gemakkelijk leiden tot onderkoeling of bevriezing. Ligt de gevoelstemperatuur onder -10 graden kan er na enkele uren onderkoeling optreden en bij een windchill van -15 graden kan na een uur zelfs al koudeletstel optreden. Bij gevoelstemperaturen van -20 graden kunnen er ondanks afdichtende winterkleding al bevriezingsverschijnselen optreden. Toch best een belangrijke graadmeter dus!

Bronnen: Meteo Consult, KNMI