Al een paar dagen geven de computermodellen voor de lange termijn een vrij scherpe verandering in het luchtdrukpatroon aan. Wat is die verandering en wat zijn de gevolgen voor ons land?

Tot nu toe zachte winter
Tot en met vorige week werd de winter van 2011/2012 gedomineerd door een soms straffe westcirculatie waarmee de ene na de andere oceaanstoring en soms een storm(depressie) werd aangevoerd. De straalstroom, de kolkende rivier van lucht op grote hoogte in de atmosfeer gevoed door temperatuursverschillen tussen evenaar en Noordpool, lag daarbij vaak boven ons land. De wind waaide daardoor meestentijds uit westelijke of zuidwestelijke richtingen en daarmee was de aanvoer van zachte lucht gegarandeerd. Tot nu toe verloopt de winter in De Bilt dan ook ongeveer 3,5 graden te zacht als we kijken naar de gemiddelde temperatuur berekend sinds het begin van de meteorologische winter op 1 december 2011.

Hogedrukuitloper
Inmiddels zijn er wijzigingen in het drukpatroon te zien die leiden tot licht wintersweer. Namelijk, het hogedrukgebied boven de Azoren heeft een uitstapje gemaakt naar de Britse eilanden en vandaaruit zien we een flinke uitloper, een rug, naar IJsland toe. Hierdoor wordt de westelijke stroming (eindelijk) de pas afgesneden. Samen met een omvangrijk lagedrukgebied met de kern vandaag in de buurt van Sint Petersburg in Rusland, waait er bij ons een noordwestelijke wind die sinds gisteren lucht afkomstig van de Noordpool aanvoert.

Verspreid vorst aan de grond
In deze luchtsoort kon het afgelopen nacht met verspreidvoorkomende opklaringen al aardig afkoelen, maar tot vorst op de normale waarnemingshoogte van 1,5 meter kwam het nog net niet. Van de officiële meetpunten waren het Brabantse Woensdrecht met minimaal 0,5 graden en het Zeeuwse Westdorpe met 0,6 graden het koudst. Wel kwam er op een aantal plekken vorst aan de grond en vorst op autoruiten en (platte) daken voor. Zo noteerde Woensdrecht op 10 centimeter minimaal -1,7 graden, Westdorpe had een grasminimum van -1,3 graden en Herwijnen in het Gelders rivierengebied -0,7 graden.

Een reeksje vorstnachten
Het hogedrukgebied kruipt dit weekend verder oostwaarts via ons land en komt maandag boven Duitsland te liggen. Het blijft daardoor rustig en het is droog met veel zonneschijn, maar plaatselijk ook laaghangende bewolking en/of mist die hardnekkig zouden kunnen zijn. Tijdens het rustige weer gaat het in de nachtelijke uren bijna overal op de normale waarnemingshoogte licht vriezen. De laatste keer dat dat gebeurde was 19 december, toen het bijvoorbeeld in De Bilt net lukte met de nachtelijke vorst, het werd er -0,1 graad. Komende nacht, de nacht naar zondag dus, verwachten we minimumtemperaturen tussen 0 en plaatselijk -4 graden. Maar daar waar wolkenvelden overheersen, wordt het iets minder koud. Want vanaf de Noordzee komen nog enkele wolkenvelden binnen en plaatselijk kan dat uitgestrekte bewolking zijn, waardoor de nachtelijke afkoeling wordt tegengegaan. Vervolgens worden in de nacht naar maandag en de nacht naar dinsdag minimumtemperaturen tot -3 à -4 graden verwacht. En zo kan er heel voorzichtig wat ijs worden gevormd op kleine wateren en slootjes. De middagtemperaturen: morgen wordt het maximaal een graad of 4, maandag rond 3 graden en dinsdag omstreeks 4 graden. Alleen daar waar mist en nevel de hele dag blijven hangen, blijft de middagtemperatuur (een stuk) lager. Noem het een mini-wintertje….

Weststroming keert terug
Begin volgende week zien we alweer een actieve depressie vanaf de oceaan naar IJsland trekken en is boven de Azoren een nieuw hogedrukgebied te zien. Op dinsdag wordt dat eerdervermelde 'Duitse' hoog van de weerkaart geveegd en speelt het hogedrukgebied boven de Azoren de eerste viool. Dat krijgt dinsdag een uitbreiding naar Frankrijk, met aan de noordzijde van het drukmaximum in ons land een inzettende westelijke stroming met geleidelijke aanvoer van zachte oceaanlucht. Het lijkt nog wel droog te blijven. Maar woensdag trekt de wind aan en arriveren oceaanfronten met (af en toe) regen en zachtere lucht. De temperatuur stijgt dan ook tot een graad of 10.

Uitbraak van kou in de bovenlucht
De polaire straalstroom komt rond het midden van de week weer boven ons land uit. Maar al snel gaat er op donderdag alweer wat veranderen. Vanaf de Noordpool en Groenland vindt op grote hoogte een uitbraak van vrieskou naar het zuiden toe plaats. Dat is eigenlijk voor het eerst deze winter. Deze kou wordt voor een deel in de straalstroom opgenomen, die vervolgens naar het zuiden van Europa wegzakt. Bij ons draait de stroming vrij snel naar het noordwesten en later zelfs noorden. Hierdoor kan de kou in de bovenlucht ons ook bereiken. De eventuele buien leveren, vanaf donderdag al, winterse neerslag op; hagel en natte sneeuw. De koudste bovenluchten met op bijvoorbeeld rond 1500 meter hoogte temperaturen tot rond -10 graden, lijken ons echter te missen (is vooral boven Scandinavië te vinden). Het is echter een dubbeltje op zijn kant.

Koudeput
Een diepe depressie gevuld met (de) vrieskou, ook wel koudeput genoemd, ligt namelijk eind komende week bij Noorwegen en probeert in die noordwestelijke stroming zuidwaarts te koersen. Vrijdag en in het weekend lijkt Nederland in beeld te komen. Zeker als we kijken naar de hoofdberekening van 1 uur afgelopen nacht, die het lagedrukgebied zaterdag 21 januari pal boven ons land berekent. Op dat moment zien we het Azorenhoog een flinke uitloper naar IJsland uitrollen samenhangend met aanvoer van warmere lucht in de hoge luchtlagen. Ten noorden en oosten van de depressie is tegen die tijd (nog steeds) een portie vrieskou aanwezig boven Scandinavië en Rusland. Dit betekent dat als de wind ook maar even naar het noordoosten of oosten draait, de vorst in feite zo bij ons is!

Strijd
De vraag is dan ook of die vrieskou via een achterdeur, na passage van de depressie, ons land op lange termijn binnenwandelt. Als dat gebeurt, zouden we aan het begin kunnen staan van een heuse vorstperiode. Maar, daar zou een stok(je) voor kunnen worden gestoken. Want ver weg op de oceaan, ter hoogte van Noord-Amerika, wordt gedurende het weekend van 21 en 22 januari alweer een portie zachte lucht verwacht door in ieder geval de hoofdberekening van het Europese model. Ondertussen begint zich boven Groenland weer een portie vrieskou te verzamelen en dat is ongunstig, want door de toenemende temperatuurverschillen op grote hoogte kan daardoor de westcirculatie, de straalstroom, vanaf Noord-Amerika zich weer gaan uitbreiden richting Europa. Deze krijgt als het ware een duw in de rug. De vraag die zich hierbij dan weer oproept is of dat snel en goed gaat lukken, of dat een krachtig winterbastion boven Rusland (aan de grond wordt een zeer hoge luchtdruk tot boven 1050 hPa berekend) de boel kan tegenhouden, ook middels uitlopers van dat hoog naar Scandinavië toe. Eigenlijk is al een paar dagen lang een soort van strijd terug te vinden in de computerberekeningen die de lange termijn in beeld brengen. Een gevecht tussen enerzijds die oprukkende straalstroom vanuit het westen (of pogingen daarvan), en anderzijds de opdringende vrieskou vanuit het noorden en/of oosten van Europa en Rusland.

Het zal er dus om spannen voor menig winterliefhebber, waaronder de schrijver van dit stuk. De komende dagen blijven we de weerkaarten daarom goed in de gaten houden en ook u kunt dit zelf doen via onze website. Kijk daarvoor onder de kop ‘uitgebreid weer, weerkaarten, professioneel’ aan de linkerkant van de pagina. Of beluister de tiendaagse en 4weekse verwachting in onze weerlijn, 0900-9725 (55 cent/minuut). De tiendaagse wordt twee keer per dag ingesproken onder optie 5 van de weerlijn. En kies optie 6 voor de 4weekse.

Bron: Meteo Consult. Voorpagina archieffoto van Marij Bouwers.