Wat gebeurt er als er in korte tijd zeer veel regen valt en het water geen kant op kan? Steeds meer gemeenten in Nederland stellen zich die vraag, zo bleek onlangs uit een rapportage. Meerdere zomers achter elkaar met steeds weer terugkerende regionale wateroverlast hebben hun werk gedaan. In moderne wijken maken beddingen (wadi’s), die onder normale omstandigheden min of meer droog staan, maar tijdens hevige regenval onderlopen, steeds vaker deel uit van het straatbeeld. Oudere stadsdelen of gebieden die in een vroegere periode zijn ingericht, zijn vaak niet bestand tegen de grillen van het veranderende weer.

Een extreem voorbeeld van wat er gebeurt als niet is nagedacht over de combinatie van een wolkbreuk en een infrastructuur die niet tegen de gevolgen daarvan is bestand, deed zich afgelopen 2 oktober voor in een voorstad van Sevilla. Het leverde een angstaanjagende ramp op die binnen 20 minuten tijd aan twee mensen het leven kostte, tussen 10 en 15 mensen verwondde en voor een bedrag van in totaal 35 miljoen euro aan schade opleverde.

Wie zelf weleens door de steden in het zuiden van Spanje heeft geslenterd, kent ze wel. Die smalle straatjes. Een weg van drie meter breed, aan beide kanten afgesnoerd door lange en hoge ‘muren’ van bebouwing. Hier een daar een gat, waar een andere smalle straat op de onze uitkomt. Maar verder niets meer dan een smalle streep bovenlucht. Soms lopen ze zo mooi omhoog of naar beneden. Het levert prachtige plaatjes op. Dit concept functioneert uitstekend in de lange, hete Spaanse zomers. In de smalle straatjes komt de zon maar korte tijd achter de huizen vandaan. Je loopt er vrijwel voortdurend in de schaduw. En dat is precies de bedoeling. Want in de zon is de warmte er vaak niet te harden.

In Alcala de Guadaira (56.000 inwoners, 48 meter hoogte), de voorstad van Sevilla waar het die tweede oktober allemaal gebeurde, is de Calle de la Mina zo’n straat. Veel auto’s, veel mensen ook. Daarom is er een keur aan winkels en barretjes gevestigd die overdag en in de avond (het leven in Spanje gaat tot minstens 11 uur ’s avonds in vol tempo door) knetterdruk zijn. In de periode dat het noodweer zich afspeelde, gold in de provincie Sevilla al enkele dagen een door het Spaanse KNMI afgekondigd weeralarm. Ging het eerst om een code geel, voor die dag was het alarmniveau opgeschroefd naar niveau rood.

Toch gebeurde eerst maar weinig. De eerste twee dagen van het alarm viel niet meer dan een buitje in de ochtend, waarna de zon het vervolgens benauwd en warm maakte. Ook de derde dag, die nu beruchte tweede oktober, begon met een bui in de ochtend. Dit keer had de zon meer moeite om er daarna nog een hete dag van te maken. Dat het buiten op straat wel erg warm aanvoelde, had met de hoge luchtvochtigheid te maken. Eigenlijk hoefde je maar een paar stappen te zetten of het zweet gutste aan alle kanten van je lijf af.

Toen de avond kwam, begon de lucht echt te werken. Wijzelf liepen op dat moment door het centrum van Sevilla. Donkere donderwolken staken de kop op. Een eerste bui ontstond aan de westkant van de stad, maar trok naar het noorden zonder bij ons in het centrum ook maar een spat regen achter te laten. Even leek het wat af te koelen, door een opstekend windje, maar dat was schijn… Terwijl de avond viel en het snel donker werd, dienden nieuwe buien zich aan. Nu ging het wel onweren. Af en toe regende het ook flink. We besloten dan ook snel naar ons hotel terug te keren, maar doordat grote delen van de stad door het uitvallen van de stroom donker werden, was het terugvinden van de weg niet gemakkelijk. Bij het hotel aangekomen, stroomde water door de kleine straatjes. Niet heel veel, maar het stroomde. Een hotelmedewerker had voor de zekerheid een houten schot in de deur geplaatst om het water buiten te houden. Dat lukte zonder moeite.

Heel anders zag het er op dat moment nog geen 15 kilometer verderop uit. Kregen wij de rand van de bui over, de kern ervan passeerde Alcala de Guadaira. Eerst keken de mensen in de Calle de la Mina nog geamuseerd, toen de wolkbreuk zich begon te ontladen. Zorg ontstond op het moment dat het ook begon te hagelen en een paar zware windstoten de eerste schade aanrichtten.

Helse paniek brak uit toen het water begon te stromen, op een manier die nauwelijks te bevatten was. Het water veroverde het centrum van de voorstad in een adembenemend tempo, vele straten (die maar iets afliepen, want de stad ligt niet hoog), veranderden binnen een paar minuten in kolkende rivieren. Het water stroomde zo hard en de hoeveelheden waren zo groot dat alles wat zich in de straten bevond werd meegesleurd. Auto’s, bomen, delen van huizen en al het andere dat maar binnen het bereik van het water kwam, dreef in het water door het centrum. De Calle de la Mina werd aan het einde afgesloten door een berg, bestaande uit minstens 30 auto’s, die het water in de straat zo ver opstuwden dat in de winkels en de bars – waar het water razendsnel steeg – blinde paniek ontstond. Mensen renden omhoog voor hun leven, klommen op de tafels en stonden nog steeds tot hun nek in het water. Menigeen vertelde later op tv ervan overtuigd te zijn geweest dit niet te zullen overleven.

Twintig minuten na het begin verdween de bui weer en kon het water wegstromen. De chaos in de stad was hierna compleet. Hulpdiensten rukten uit en waren een dag later nog bezig met het verlenen van de eerste hulp. Meer dan duizend huizen stonden onder water, delen van de stad – waar de hagel naartoe was gestroomd – hadden een laag van een halve meter hagel in de straten, in huis en in de auto’s. Binnen de kortste keren waren tv-ploegen en journalisten uit heel Spanje van de partij en kon iedereen via de diverse media meekijken.

Uiteindelijk werd in die angstige 20 minuten voor 35 miljoen euro aan schade aangericht. Twee mensen vonden tijdens het noodweer de dood, 10 tot 15 anderen raakten gewond. In de dagen na de overstroming besloot de regering van Andalusië de stad tot rampgebied uit te roepen, waardoor de inwoners konden beschikken over financiële hulp bij het weer herstellen van de vele schade. Verder werd snel de discussie over de schuldvraag opgepakt. Want het was niet de eerste keer dat de stad door zo’n overstroming werd getroffen. Overigens stonden de inwoners van Alcala de Guadaira niet alleen. Behalve hun stad, werden ook steden als Marbella, Valencia, Alicante, Calpe, Rio Frio (bij Granada) en Almunecar de afgelopen weken op verschillende momenten door noodweer getroffen. Op Mallorca zijn daarbij enkele malen ook tornado’s gezien, die daar eveneens grote schade aanrichtten.

Spanje weet weer waar het staat. Niet alleen door de vele regen overigens, maar vooral ook door het ongebreidelde bouwen dat er op dit moment algemeen is en dat rampen als deze zo goed mogelijk maakt. Waterafvoeren worden met asfalt bedekt, in rivieren komen wegen te liggen. Verder  is de bebouwing ook nu nog steeds van dien aard dat water, als het in grote hoeveelheden valt, vaak geen kant op kan. Wat dat betreft, is het goed dat we in Nederland wel proberen verder te denken. De gebeurtenissen in Alcala de Guadaira laten zien dat zelfs een gering verval in een straat toch grote gevolgen kan hebben.

Bronnen: diverse Spaanse kranten, Meteo Consult.