Hoe is dat, om op 5 km hoogte in de trein te zitten? En wat zijn de klimatologische omstandigheden die de bouwers van het spoor moesten verduren? Hoe is dat gegaan, een spoorbaan bouwen over de onherbergzame maar ook prachtige hoogvlakte van Tibet? We nemen u mee in de trein van Lhasa, via Golmud, naar de Chinese stad Xining.

De Tibet spoorlijn, een technisch hoogstandje van buitengewoon formaat, werd in amper 5 jaar gebouwd. De treinverbinding tussen Xining en Golmud bestond al wel, maar men durfde het tot eind vorige eeuw niet aan om de verbinding door te trekken naar Lhasa. Dat stuk gaat namelijk 1142 kilometer lang over het Tibetaans plateau, met een gemiddelde hoogte van 4300 meter. Deze streek wordt ook wel de ‘derde pool’ genoemd. Waarmee al gelijk duidelijk wordt welke zware weersomstandigheden hier heersen. In de zomermaanden kan het nog wel opwarmen tot +10 graden, maar in de winter daalt de temperatuur geregeld tot -30 of -40. Tel daarbij op het uiterst wispelturige weer, de vele sneeuwstormen en een gehalveerd zuurstofgehalte in vergelijking met gebieden op zeeniveau, en het is niet verwonderlijk dat de spoorlijn jarenlang dit gebied heeft gemeden.

Ontberingen voor de bouwers

Maar in juni 2001, toen was het zover. De bouw van het spoor startte. De ontberingen begonnen voor de 227.000 arbeiders. Ontberingen die vijf jaar duurden en waarbij als door een wonder niemand is overleden. Alles werd dan ook uit de kast gehaald om de werknemers overeind te houden in dit barre klimaat. De ontberingen bestonden vooral uit het gebrek aan zuurstof en de lage luchtdruk, wat vervolgens ook nog eens kan leiden tot hoogteziekte. Hier werd een aantal oplossingen voor gevonden. Ten eerste waren er constant 2000 verplegers aanwezig bij de bouw van de spoorlijn. Deze hadden de beschikking over in totaal 144 ziekenhuizen die speciaal op de locaties werden gebouwd. Ook waren daar hogedrukzuurstofkamers om hoogteziekte op precaire momenten terug te kunnen dringen. Om de werknemers sowieso goed in vorm te houden, werden alleen de fitste arbeiders ingehuurd, moesten die een week acclimatiseren alvorens zijn werkzaamheden konden beginnen en droegen ze overal zuurstofflessen bij zich. In de tunnels bleek het meedragen van zuurstofapparatuur te zwaar en koos de projectleiding ervoor om zuurstof in de tunnel te blazen en de diensten te verkorten.

Klimatologische uitdagingen

Het maken van alle sporen, de 10 tunnels en de 675 bruggen bracht z’n eigen problemen met zich mee. Een hoofdprobleem betrof de permafrost. In de winter is de grond bevroren, in de zomermaanden ontdooit het bovenste laagje en wordt een moeras. En dat betekent inzakking van grond, waardoor ook de spoorlijn mee zou zakken. Er moest dus een oplossing worden bedacht om de treinrails stabiel op de onstabiele grond te plaatsen. Zonder deze specifieke gronden aan te tasten. De technische oplossing daarvoor werd gevonden in het plaatsen van speciale taluds. Deze taluds bestaan aan de onderkant uit rotsblokken. In de warme periode zal de warme lucht in de holtes tussen de stenen opstijgen en via de zijkanten van het talud verdwijnen. Dit, terwijl de koude lucht die ’s nachts tussen de stenen terechtkomt, naar beneden zakt en de bodem daaronder afkoelt. Op deze wijze wordt de permafrost in stand gehouden onder het talud. Deze manier van koelen wordt op de hoogvlakte in de huizenbouw al eeuwen toegepast om funderingen op hun plek te houden. Voor de fragiele spoorgebieden werden radiators ingezet met vloeibare ammoniak. Dit ook ter koeling en ter voorkoming van verzakkingen.

Als passagier in de trein

Rense Spannenburg en Gerlinde Scholten, uit Arnhem, bevonden zich afgelopen najaar in de trein over de fantastische hoogvlakten. Twee weken hadden ze al geacclimatiseerd in Tibet, zodat de hoogte waarover de trein zou gaan rijden, niet een groot probleem zou worden. Rense vertelt. “De vakantie is ten einde en we vertrekken vandaag uit Lhasa, de hoofdstad van Tibet waar ongeveer 257.000 mensen wonen en die zich bevindt op een hoogte van ongeveer 3.650 m. De reis zal gaan naar Xining in China waar we zo'n 24 uur over gaan doen. Het in Chinese stijl gebouwde station, met wat Tibetaanse invloeden ligt net buiten de stad. Het is een zeer groot station met gigantische wachtkamers waar je lekker wegzakt in lederen banken. Ook alle smetteloze perrons zijn op een grote stroom treinen voorbereid. Waarom weten we niet, want er arriveren maar een paar treinen per dag en 1 perron zou dus meer dan voldoende zijn.”

“Precies op tijd worden de deuren gesloten door de stewardessen die bij elke deuropening staan. Deze in een soort legeruniformen uitgedoste dames staan in de houding de trein uit te kijken. We zijn op weg. Nog een laatste blik op de Potala die hoog boven deze "Chineze" stad uittorent, waarna we steeds verder omhoog gaan. Zuurstofslangen worden uitgedeeld, deze kunnen als het nodig is ingeplugd worden in de wand zodat er een hoop zuurstof rechtstreeks in je neus geblazen word. Tevens zou er ergens een arts moeten rondlopen voor (hoogteziekte) noodgevallen.”

In elke trein is inderdaad een arts aanwezig. Ook bevindt zich altijd een verpleegster aan boord. Deze monitoren de conditie van de reizigers. En zij kunnen ook de zuurstoftoevoer in de wagons regelen. Want zonder algehele zuurstofbijmenging zou het niet goed gaan. Bovendien is op 5 kilometer hoogte het UV licht 3 keer feller dan op zeeniveau. Vandaar dat de wagons speciale ramen hebben die het UV licht filteren.

“Snel word het landschap desolater en zien we nog maar enkele herders die met hun yak-kuddes rondtrekken over deze hoogvlakte. Deze wuiven allemaal erg vriendelijk naar de langsrijdende trein. Deze raast met ongeveer 90 tot 100 km per uur over de permafrost. Als we de 5000 meter beginnen te naderen word het erg leeg en desolaat. Aan beide zijden van de trein is het uitzicht prachtig en wisselen heuvels, zoutmeren, duinen en bergen elkaar af. Hier groeit nauwelijks meer wat. Helaas gaat de nacht invallen en moet het foto's maken stoppen, jammer want nu gaan we richting het hoogtepunt, 5072 meter en ligt er een sneeuwlaag over de toendra. Slaaptijd dus, gelukkig zonder last van hoogteziekte. Morgen vroeg zal het landschap geheel anders zijn als we het Chinese Xining gaan naderen.”

Bronnen: Rense Spannenburg, Discovery Channel (man made marvels), Meteo Consult