Precies twee jaar geleden trok een stormdepressie over ons land. Er viel veel regen en in het binnenland was het koud genoeg voor zware sneeuwval. Met name op de Veluwe en in de Achterhoek viel een dik pak sneeuw. Het verkeer kwam vrijwel helemaal tot stilstand en dat terwijl de temperatuur niet of nauwelijks onder het vriespunt kwam. Toch kan eind november/ begin december de temperatuur al flink onderuit gaan. Vandaag blikken we terug op de winterse kou van 1902 en 1973. In dat laatste jaar daalde de temperatuur in Wageningen tijdens de vroege ochtend van 2 december naar -21.7 graden.

De winterse periode van 1902 begon op de 16^e van de maand. Er stond een koude oost- of zuidoostenwind. De aangevoerde lucht was niet alleen koud, maar ook erg droog. De zon scheen uitbundig, maar kon niet verhinderen dat bij een stevige oostenwind op 18, 19 en 20 november de temperatuur het hele etmaal onder nul bleef. De doorstaande wind voorkwam kouderecords, al vroor het ’s nachts in het hele land matig. Vlissingen, een meetpunt waar de temperatuur over het algemeen niet al te diep zakt door de nabij het van de Oosterschelde, kon op 19 november 1902 -6 graden noteren. Het is nog altijd de vroegste datum met matige vorst voor dit meetpunt. De dagen erna kwam het kwik overdag wel iets boven het vriespunt uit, ’s nachts bleef het matig vriezen waardoor er een prachtige ijsvloer tot ontwikkeling kwam op de sloten, meren en vaarten.

Vanaf de 23^ste verplaatsten de hogedrukgebieden zich naar het zuiden van Europa en zo draaide de wind naar zuid tot zuidwestelijke richtingen. De temperatuur ging duidelijk omhoog en van winterweer was geen sprake. Ook ’s nachts vroor het niet of nauwelijks meer. Toch kwam begin december de winter opnieuw terug. De eerste twee dagen van de eerste weerkundige wintermaand had de kou nog moeite om over het hele land uit te breiden. Hogedruk boven Scandinavië bouwde zich echter steeds verder op en verplaatste zich van de Noordkaap naar het zuiden van Zweden en Noorwegen. De winterkou kon zich naar het zuiden verplaatsen. Lagedrukgebieden die in ons land bewolking en regen opleverde trokken naar Frankrijk en het Alpengebied. De regen ging tijdelijk over in ijzel en (natte)sneeuw. Op 2 december 1902 viel in Noord-Nederland wat sneeuw bij 1 of 2 graden onder nul. In Zeeland en Limburg werd 9 graden gemeten en was het regenachtig. Op 3 december was de regen naar Frankrijk verdreven en zat heel het land in de winterkou. Tot 12 december bleef het winters met in De Bilt twee keer strenge vorst.

Eind november 1973 kwam het ook tot een heftige uitbraak van winterkou. Op 25 november van dat jaar lag er een flink lagedrukgebied boven Scandinavië en tegelijkertijd bouwde zich op de oceaan een krachtige rug van hogedruk op. Hierdoor begon een noordelijke wind koude lucht aan te voeren. Boven de Noordzee kwamen talrijke sneeuwbuien tot ontwikkeling en in het binnenland leverde dat uiteindelijk een sneeuwdek op van enkele centimeters. Lokaal zou zelfs 10 cm sneeuw gelegen hebben. In de nacht van 1 op 2 december trok vervolgens een rug van hogedruk over ons land. De koude lucht (op 1500 meter vroor het tussen 10 en 15 graden) kwam tot rust en vooral op plaatsen waar een laagje sneeuw lag ging het kwik als een speer omlaag. In Friesland, Groningen en Drenthe vroor het 10 tot 14 graden. Ook de 14.8 graden op Schiphol was behoorlijk koud. De koudste regio was te vinden in het oosten van het land met in oostelijk Brabant, de Over-Betuwe en in de Gelderse Vallei zeer strenge vorst. Nabij Wageningen zakte het kwik naar -21.7 graden. Geen december record want op 31 december 1923 vroor het in Avereest ( in de buurt van Dedemsvaart) 22.3 graden. De rug van hogedruk lag op 3 december alweer ten zuiden van ons land en zo kwam er abrupt een eind aan het winterweer.

Eind november komt het in ons land vaker tot winterweer, zo ook in 1993. Aan het begin van de maand hebben we hier nog een artikel over geschreven. Overigens zegt een koude november niets over het verdere verloop van de winter (lees hier het artikel: is winterweer in november slecht voor de winter?). Of de winter de komende dagen nog toe gaat slaan in West-Europa kunt u horen in de Meteo Consult weerlijn onder optie 2, 5 en 6.

 Bron: Meteo Consult, Weerspiegel, VWK, KNMI