Een record was het niet, maar in het noordoosten van Nederland is het de afgelopen nacht voor meibegrippen bijzonder koud geweest. Op veel plaatsen daalde de temperatuur er op normale waarnemingshoogte tot beneden het vriespunt, Eelde noteerde zelfs een laagste waarde van -3,2 graden. Op 10 centimeter hoogte vroor het er precies 8 graden. Aardappelvelden en wijngaarden liepen flinke schade op.

De vorst was te veel voor de aardappelplanten, schrijft Jannes Wiersema uit Roodeschool ons. Ze zijn nog maar net boven de grond, hebben het al moeilijk als gevolg van de grote droogte van de laatste weken en zijn de afgelopen nacht nu ook nog eens bevroren. ‘Daar kunnen die jonge planten niet tegen’, zegt Jannes. ‘Het kan zijn dat de oogst, later dit jaar, door de vorst van de afgelopen nacht nu al voor een deel verloren is gegaan’. De meegestuurde foto laat zien waarom. Overigens blijken in het noordoosten ook de opkomende bietenplanten en mais veel last van de vorst te hebben gehad. Ook daar wordt voor tegenvallende oogsten gevreesd.

Een andere beroepsgroep die problemen heeft als gevolg van de kou de laatste nachten, is die van de fruittelers. In veel boomgaarden zijn de fruitbomen besproeid, om bevriezing van de jongere scheuten tegen te gaan. Bij het bevriezen van water op de bomen komt warmte vrij (het is het tegenovergestelde van het laten smelten van ijs waarvoor warmte nodig is), zolang de sproeiers maar aan staan en er steeds nieuw water bevriest. Op de boom zelf komt de temperatuur zo niet onder nul en richt de vorst geen schade aan. Zodra de luchttemperatuur weer boven het vriespunt is en het ijs van de bomen is gedooid (laat je het dooien met de sproeiers uit, dan kan het op de boom alsnog onder nul komen, omdat het laten smelten van ijs warmte kost), kan het sproeien worden gestopt. Als het goed is, heeft de boom dan geen schade opgelopen.

Wijngaarden
Behalve in fruitboomgaarden is de afgelopen nacht driftig gesproeid in de vele wijngaarden die Nederland tegenwoordig rijk is. Ook de uitlopende wijnranken kunnen op dit moment geen vorst hebben. Karin Broekhuijsen, een van onze vaste fotografen uit De Kiel in Drenthe, benaderde de afgelopen dagen diverse wijngaardeniers om een keer mee te kunnen kijken bij het beregenen van de wijngaarden, ’s nachts en in de vroege ochtend, om vorstschade te voorkomen. Uiteindelijk kwam ze vanochtend vroeg bij een wijngaard in het Overijsselse Balkbrug terecht.

Toen ze de afgelopen nacht om 4 uur vertrok, moest ze in De Kiel al krabben. Het besproeien van de wijngaard in Balkbrug was gisteravond om half 12 begonnen. Rond half zes vanochtend, aan de grond op 10 centimeter hoogte vroor het op dat moment volgens de wijnboer 6 graden, had zich aan alle jonge scheuten een laagje ijs gevormd, zo is op de door Karin opgestuurde foto’s mooi te zien. Hoewel het besproeien zijn werk goed leek te doen, vreesde de wijnboer toch al een beetje voor de oogst, later dit jaar. Pas over 24 uur weet hij zeker of het goed komt.

Inmiddels is duidelijk, zo heeft Karin Broekhuijsen van haar wijnboer te horen gekregen, dat er in veel wijngaarden in Nederland sprake is van flinke vorstschade, flinke vertraging ook in en vermindering van de productie. Tot in Duitsland toe zijn wijngaarden getroffen door de vorst. Het aantal telefoontjes van collega's dat hij kreeg, was niet op de vingers van twee handen te tellen. De struiken moeten nu weer op hun reserveoog uiltopen. Dit betekent dat ze minimaal drie weken achter komen op schema en minder produceren. Overigens heeft het beregenen er in de wijngaard in Balkbrug voor gezorgd dat daar nauwelijks schade is aangericht. Alleen op plekken waar de beregeners stuk waren, is wel schade ontstaan.

Droogte
Behalve de vorst, speelt de grote droogte van dit moment natuurlijk een nadrukkelijke rol in het weer. In grote delen van Centraal- en Oost-Nederland is het bosbrandgevaar op dit moment groot, op de Veluwe, in Utrecht, in de Gooi- en Vechtstreek en in het noordoosten van Brabant is zelfs code rood van kracht. Europees gezien hoort Nederland bij een droog gebied dat van Frankrijk, via het zuidoosten van Engeland, de Benelux, Duitsland en Denemarken naar het noorden van Polen en de zuidrand van Scandinavië loopt. Voor wat de opbouw van de droogte betreft, is het dit jaar bij ons tot nu droger dan in 1976, het droogste jaar tot nu toe uit de meetreeks. Maar toen hield de droogte ook tijdens de zomermaanden aan. Zo ver is het natuurlijk nog lang niet.

Toch blijven ook de zichtbare gevolgen van de droogte niet uit. Zo staat de Rijn, op het moment dat hij bij Lobith ons land binnenkomt, wel heel erg laag. De afvoer is vanochtend tot beneden 1000 kubieke meter per seconde gedaald, bijzonder vroeg in het jaar. Steeds meer binnenvaartschepen kunnen niet meer hun volledige lading meenemen, omdat ze anders het risico lopen om vast te komen zitten. Uit Duitsland worden wat dit betreft al problemen gemeld. Bij het Noord-Hollandse Schoorl zijn er door de droogte de afgelopen tijd ook alweer diverse duinbranden geweest. Na de grote branden die er de afgelopen jaren ook al woedden.

Natuur heeft last
Ook voor de levende natuur, is de droogte problematisch. Veel bomen, nog maar net in blad gekomen, hangen er wat slapjes bij, in afwachting van regen. En ook in de tuin kunnen de bloemen en planten inmiddels wel een slokje gebruiken. Daarbij zijn er soms bijzondere verschillen. Zo meldde Fred Klok uit De Cocksdorp op Texel ons dat daar in 2011 tot nu toe nog maar 88 millimeter regen is gevallen. Het maakt de droogte er voor de landbouwers inmiddels erg genoeg om hun landerijen te willen besproeien. Maar dat mag op Texel niet, omdat water daar natuurlijk hoe dan ook schaars is. Wat dat betreft staat het er aan de andere kant van de Waddenzee in Noord-Holland een stuk beter voor. Daar mag wel gesproeid worden.

Gierzwaluwen laat
Een laatste opvallende ontwikkeling is het gevoelsmatig later dan andere jaren arriveren van de gierzwaluwen die normaal in deze tijd van het jaar al – luid gierend – door de lucht dartelen. De gierzwaluw is een bijzonder diertje. Het sikkelvormige vogeltje verblijft maar ongeveer 100 dagen in Nederland, om hier te broeden. Meestal bereiken ze zo rond Koninginnedag in meerdere golven ons land. Voor het einde van juli zijn ze alweer zo’n beetje vetrokken, helemaal terug naar de overwinteringgebieden in het midden en zuiden van Afrika. Omdat ze maar zo kort in Nederland verblijven, zijn de opvallende gierzwaluwen de zomervogeltjes bij uitstek.

Was het in de lucht boven bij voorbeeld Nijmegen andere jaren, meestal zelfs voor Koninginnedag, al een komen en gaan van gierzwaluwen die in groepen bijzonder spectaculaire vluchten kunnen maken, dit jaar bleef het tot nu toe akelig stil. Pas vanochtend eigenlijk cirkelden de eerste gierzwaluwen weer in het rond. Maar het waren er nog steeds weinig. Mogelijk hebben de groepen de afgelopen tijd op hun reis vanuit Afrika naar ons deel van Europa vertraging opgelopen door de sterke oosten- tot noordoostenwind die er steeds waaide. Nu waait de wind een aantal dagen vanuit het zuiden. En komen ze hopelijk alsnog aan…

Het droge weer in Nederland houdt in elk geval nog tot en met het komende weekeinde aan. Daarbij gaan de temperaturen flink omhoog. Zaterdag en zondag kan het op veel plaatsen 26 of 27 graden worden. Vanaf zondagavond wordt het spannender. Vanuit het westen oprukkende storingen zorgen er dan voor dat de kans op regen- of onweersbuien toeneemt. Tegelijkertijd doen de temperaturen een stapje terug. De dagen daarna is het weer onzeker.

Bron: Meteo Consult, Waarnemers.