Gisteren en vandaag is het twee jaar geleden dat ons land een diepe depressie op bezoek kreeg, die hier en daar diepe sporen zou achterlaten. In het verhaal van gisteren is dat al aangestipt, vandaag halen we meer herinneringen op. Terwijl de westkust met een zware westerstorm te maken kreeg op 25 november 2005, werden vooral de Veluwe, Twente en de Achterhoek bedolven onder een vracht natte sneeuw, die ernstige overlast en soms zelfs nog meer dan dat veroorzaakte. De volgende dag was de wind geluwd, maar dwarrelde er opnieuw heel veel vlokken neer in vooral het oosten en zuiden van het land. We laten deze twee dagen heleven aan de hand van de persoonlijke belevenissen van de auteur.

De dagen voor de 25^e was het al duidelijk dat er die vrijdag wat stond te gebeuren, al waren details nog moeilijk te geven. In het oosten van het land zou flink wat sneeuw kunnen gaan vallen, in het westen louter regen, en de grens tussen beide neerslagsoorten zou ongeveer over het midden van het land komen te liggen. Of de regio Wageningen – Bennekom – Ede ook in de sneeuw zou komen? Daar zou deze grens zich juist ongeveer gaan ophouden!

Toen ik vrijdagochtend de gordijnen openschoof, zag ik dat Pluvius al flink zijn best deed. De digitale regenmeter stond al op 10 mm, maar het regende nog zeer fors, dus de volgende millimeters werden er al snel bijgetikt. De temperatuur was ook al aardig gedaald, ondanks de zeer straffe westelijke wind die er stond. Het kwik stond op anderhalve graad en op het dakraam was duidelijk te zien dat daar tussen de neerkletterende regendruppels ook enkele ‘natte flatsen’ zaten, dakraamsneeuw dus.

Dat beeld veranderde het half uur daarna niet. Zodra ik op de fiets stapte, onderweg naar Meteo Consult, zag ik dat er binnen drie kwartier al 8 mm regen was bijgevallen. Met regenpak aan zag het er naar uit dat het een barre tocht zou worden, want over een stuk van ruim anderhalve kilometer zou ik de wind pal tegen hebben, een wind, die naar binnenlandse begrippen gerekend, wel een storm leek. Een beroerder moment voor mijn fietstocht had ik niet kunnen uitkiezen. De kern van de depressie die dit alles veroorzaakte, lag boven het noordoosten van het land en bracht in Groningen en Friesland rustig weer met brede opklaringen, terwijl de wind langs de kust af en toe windkracht tien bereikte, met uitschieters van soms royaal meer dan 120 km/uur, zo werd in Hoek van Holland zelfs een windstoot gemeten van 173 km/uur. Op het moment dat ik mij worstelend op mijn fiets pal naar het westen trachtte te begeven, werd een paar km verderop op het meetveld van de Haarweg van de Wageningen Universiteit juist een ‘piek’ gemiddelde windsnelheid van 8 Bft bereikt, met uiteraard zwaardere windstoten.

Mijn fiets heeft 8 versnellingen. Normaal fiets ik met ‘5’, bij een straffe wind tegen in ‘4’. De lagere versnellingen gebruik ik eigenlijk nooit. Ik had al naar ‘4’ geschakeld, maar zodra ik de wind vol op de kop kreeg en de zware regen en natte sneeuw genadeloos in mijn gezicht sloegen, moest ik terugschakelen naar ‘3’, om na honderd meter te constateren dat ik bijna niet meer vooruit kwam. Op dat moment werd mijn adem ook geheel ontnomen, in de koude, stormachtige wind leek het of ik stikte. Zoiets had ik in de afgelopen twintig jaar, dat ik dagelijks door weer en wind per fiets naar mijn werk rij, nog nooit meegemaakt. Ik moest afstappen en mijn gezicht ruim een minuut lang naar adem happend naar het oosten richten.

Weer op de fiets stappen, was er daarna niet meer bij. Dan maar lopend verder, met de fiets aan de hand. Na een kilometer maakte de route een haakse bocht naar het zuiden en kon ik met zijwind mijn tocht fietsend vervolgen. Toch kwam ik, een klein kwartiertje later, totaal uitgeput op Meteo Consult aan, waar ik gelukkig even tijd nam en kreeg om op verhaal te komen.

Ondertussen begon de situatie elders in het land behoorlijk uit de klauw te lopen. Ten oosten van Wageningen was de neerslag die ochtend al geheel in sneeuw overgegaan. De kracht van de westenwind was daar alles bepalend, want deze voerde in de onderste lagen van de atmosfeer voortdurend zachte zeelucht aan. In een strook van Noord-Holland naar Gelderland bleef er aanhoudend matige tot zware neerslag vallen, in het westen was dat regen, die hier en daar tot wateroverlast aanleiding gaf, terwijl de storm ook hier en daar schade aanrichtte. De bovenlucht was echter vrij koud, op het 850 hPa-vlak lag het kwik op -5 à -6 graden. De onderkant van de laag alwaar de sneeuw tot regen transformeerde, lag ter hoogte van Wageningen vrijwel op de grond. Tot diep in de middag viel de regen hier vermengd met een paar natte sneeuwvlokken, meer niet.

Verder oostwaarts, bleek het effect van wat minder wind en/of een wat hogere ligging enorm te zijn. Daar sneeuwde het wél zwaar en bleef het ook hard sneeuwen. Hoewel de temperatuur overal iets boven nul bleef, was de aanvoer van sneeuw dermate groot, dat er een dik sneeuwtapijt werd gevormd, dat echter zeer zwaar was omdat het veel water bevatte. Op de weg gaf dat grote problemen. Strooien had geen zin, het smeltproces was bij lange na niet in staat de sneeuwhoeveelheden die erbij vielen bij te houden. Het gevolg was dat de sneeuw door het verkeer in een mum van tijd werd vastgereden tot een ‘wasbord’ van verijsde, natte sneeuw.

Het gevolg liet zich raden. De wegen werden totaal onbegaanbaar. Vrachtwagens gleden van hellingen af, ook strooiwagens kwamen er niet meer door en toen ook nog takken van bomen begonnen af te breken die de zware natte sneeuwlast niet meer konden torsen, was de chaos compleet. Bij het vallen van de diepere schemer in de namiddag (het was die dag sowieso niet licht geworden, met in De Bilt een totale globale straling van slechts 7 J/cm2; een laagterecord) stond er in totaal 800 km file en waren sommige snelwegen één complete file. Ook de rondweg van Wageningen kwam volledig vast te staan. Automobilisten die probeerden de snelweg te bereiken, konden eenvoudigweg niet verder omdat het overal vast stond. 

Het weer was ook in Wageningen inmiddels veranderd. De wind was meer zuidwest geworden en in kracht afgenomen, een belangrijk verschil. Rond 16 uur transformeerde de neerslag binnen een kwartier volledig naar sneeuw, en fors ook! Het zicht liep terug naar minder dan 300 meter en hoewel de staten bedekt werden door knotsen van plassen, was de omgeving buiten nog geen kwartier later herschapen tot een kompleet witte wereld.

De fietstocht terug naar huis rond 17.45 uur verliep heel wat ontspannender dan de heenweg. Met het windje schuin in de rug en expres in lagere versnelling fietsend, kon ik moeiteloos door de dikke laag natte sneeuw ploegen. In het Binnenveld was er weinig verkeer. De auto die mij achterop kwam, werd bestuurd door een verstandige chauffeur. Hij bleef de hele weg in een slakkengang achter mij rijden en probeerde niet mij in te halen, wat op de smalle weg, omzoomd door bomen en diepe greppels, ook een hachelijke onderneming zou zijn geweest.

Thuisgekomen bleef het nog een tijd fors doorsneeuwen, maar om 19 uur, toen het tijd werd om af te tappen, was de sneeuwval tot matig afgenomen. De digitale regenmeter was op 39 mm stil blijven staan, en de Hellmann bevatte een vergelijkbare hoeveelheid vloeibaar water, maar daar kwam nog een heleboel sneeuw bij, die nog omgesmolten moest worden. Uiteindelijk kwam de teller uit op 51.7 mm, wat nu nog steeds met glans de hoogste aftapping is die we in ruim 20 jaar in Bennekom hebben gemeten. In de loop van de avond werd het droog, maar bleef het bewolkt en de temperatuur boven nul. De regenpijp bleef de hele avond en nacht druppen en lag er buiten een laag van 3 cm kletsnatte sneeuw, die de volgende ochtend tot 2 cm was ingeklonken. Verder ten oosten van Bennekom was deze laag 10 tot 20 cm dik, lokaal nog meer! In Deelen was er maar liefst 90 mm neerslag gevallen, voor een groot deel als sneeuw. Geen wonder dat hier en daar daken bezweken onder de zware sneeuwlast en de langste file op de snelweg loste pas in de loop van zaterdagochtend op, waarbij sommige automobilisten dus de hele nacht in hun voertuig hadden moeten doorbrengen.

De overlast was die zaterdag trouwens nog niet voorbij, want heel wat delen van het land zouden nu pas de meeste sneeuw zien. Het centrum van het lagedrukgebied had zich namelijk precies boven het midden van ons land genesteld en vooral zaterdagmiddag werden er opnieuw zware sneeuwbuien opgewekt.

In de ochtend moest ik wederom naar Meteo Consult, ditmaal om een paar uurtjes bij te springen. Er viel daar al een sneeuwbui, maar snel werd het opnieuw droog. Ik had mijn camera meegenomen, om op de terugweg, rond 14 uur in het Binnenveld, een paar plaatjes te schieten. Het gevolg van de watervloed van de dag daarvoor was namelijk goed merkbaar, doorgaans vrijwel lege greppels waren tot de nok gevuld en landerijen stonden deels onder water.

Tijdens het maken van deze foto’s bleef het grauw en grijs, en vielen er een paar motsneeuwvlokjes. De sneeuw was inmiddels grotendeels gesmolten. Het dooide licht en de grond was nog vrij warm. Thuis gearriveerd begon het al snel hard te sneeuwen en al spoedig werd de kletsnatte grond opnieuw wit. Na een lichte afname, volgde er in de namiddag een nog zwaardere sneeuwbui. Uiteindelijk kwam er toch nog een sneeuwdek van 5 cm tot stand en konden we een fraai plaatje schieten van de voortuin, dat we later als kerstkaart zouden gaan gebruiken. Die avond kon er 12.2 mm neerslag worden afgetapt, allemaal als (natte) sneeuw gevallen. Hier en daar op de Veluwe wist het sneeuwdek op deze zaterdag tot bijna een halve meter aan te groeien en tot op de dag van vandaag is de schade van die sneeuwvracht lokaal aan de bomen nog te zien. Sommige boomkruimen waren namelijk doorgebogen tot op de grond en ook takken waren afgebroken. In Bennekom wist het sneeuwdek zich tot maandagochtend 28 november te handhaven en sporen tot de 30^e. Een enerverende sneeuwuithaal werd daarmee besloten.

Bronnen: Meteo Consult, eigen archief, KNMI.

Foto’s: NCEP via site wetterzentrale; Tom van der Spek, archief.