Het fenomeen La Niña en haar spiegelbeeld El Niño –afwijkingen van de oppervlaktewatertemperaturen in een deel van de de Stille Oceaan – hebben in diverse regio’s van de wereld een groot effect op het weerbeeld. Ook het noorden en oosten van Australië, waar de staat Queensland momenteel zo getroffen is door extreme regen, vallen hieronder.

Matige tot sterke La Niña
In Nederland is de invloed relatief klein tot afwezig, maar op sommige andere plekken op de aardbol is dit dus wel anders. Momenteel is sprake van een La Niña. Het zeewater is in een langgerekte strook van voor de kust van Zuid-Amerika naar het westen toe tot 1,5 graden kouder dan gemiddeld. Daarmee is het een matige tot sterke La Niña.

Normale situatie
In een normale situatie waait er een passaat van Zuid-Amerika richting Indonesië. Dit heeft ook gevolgen voor de stroming van het zeewater. Dit stroomt richting het westen met als gevolg het opwellen van koud water bij Peru. De in deze afbeelding weergegeven thermocline is de scheiding tussen het warme water boven in de oceaan en het koude water op grotere diepte.

Tijdens een La Niña
Tijdens een La Niña versterkt de normale situatie. Nog meer koud water komt omhoog voor de Zuid-Amerikaanse kust en de passaat in de richting van Indonesië wordt sterker. Een gebied met relatief warm water aan de westkanten van de circulatie verplaatst zich daardoor ook verder naar het westen. Deze zone met warm zeewater is een voedingsbron voor onweersbuien en tropische cyclonen. Hierdoor is het in het zuiden van Azië en - met uitzondering van de herfst - ook in het noorden en oosten van Australië ten tijde van een La Niña natter dan normaal.

Meer regen dan normaal in Noord- en Oost-Australië
Periodes met La Niña gaan  in het noorden en oosten van Australië dus veelal samen met bovennormale hoeveelheden regenval. Dat geldt voor de winter, lente en zomer. In de zomerperiode waar Australië zich nu in bevindt, zijn de sterkste klimatologische afwijkingen te zien in het oosten en noordoosten: in de staten Queensland – dat zo getroffen is – en in New South Wales.

Voor wat betreft New South Wales lijken de afwijkingen op het eerste gezicht niet zo heel groot en hebben ze betrekking relatief kleine gebieden. Maar hierbij moet in aanmerking worden genomen dat de regenhoeveelheden daar in de zomer sowieso al hun piek bereiken. Bovendien wonen de meeste mensen in de kustregio’s. En juist die kustzone laat een duidelijk nat klimatologisch signaal zien in periodes met een La Niña. Zie voor uitleg over het hoe en waarom de bovenste drie afbeeldingen in de linkerkolom.

Recordhoeveelheden
De huidige forse La Niña heeft in 2010 bijgedragen aan het op drie na natste jaar uit de Australische meetreeks. Queensland kende in december zelfs de meeste regen ooit in een decembermaand.

Vooruitzichten
De verwachting (NOAA/Australische weerdienst) is dat de huidige La Niña nog aanhoudt tot diep in de Australische herfst (ons voorjaar) aanhoudt, al wordt ze langzaam minder sterk. De effecten van La Niña op de hoeveelheid regen worden in die fase van het jaar normaal gesproken echter snel kleiner. Voorlopig is het helaas nog even zomer en blijft het risico op extreme regenhoeveelheden dus groter dan normaal. De Australiërs zullen het weerbericht nauw in de gaten blijven houden.

Snel
De rampzalige vloedgolf van maandag (9 dodelijke slachtoffers) vond plaats in Queensland in de stad Toowoomba. Hieronder staat een video waarin te zien is hoe snel het allemaal ging.

Bronnen: NOAA, Australian Bureau of Meteorology, Meteo Consult, NRC Handelsblad