En opnieuw kwam de regen met bakken uit de lucht. Het is voor de zomerliefhebbers om van te wanhopen, want met het voortschrijden van het seizoen, wordt de kans steeds kleiner dat het deze zomer nog tot een duurzaam herstel komt.

Maar toch… gisteren (zaterdag) gloorde er een sprankje hoop. De weerkaarten van het ECMWF lieten een fraaie ontwikkeling zien, die leidde tot warm, meest droog en vrij zonnig zomerweer in de Benelux, dat wat langer dam één of twéé dagen wist aan te houden. Zou het op de valreep nog goed komen? De pluimen lieten echter zien dat die hoop deels op drijfzand was gebaseerd.

Zomers vooruitzicht?

Dankzij de krachtige computers van tegenwoordig, kunnen de atmosferische modellen twee, of zelfs vier maal per dag worden gedraaid. Ze worden door actuele waarnemingen van over de hele wereld gevoed. Nadat er miljarden berekeningen zijn gemaakt, komen er weerkaarten uit de computer gerold, die het beeld schetsen tot wel tien (vijftien) dagen vooruit. Het is de taak van de meteoroloog om deze weerkaarten te interpreteren en op hun waarde te schatten.

Zo konden de meteorologen zaterdag zien dat er halverwege de komende week een rug van hoge luchtdruk over ons land naar het noordoosten zou doorschuiven. Mede geholpen door een lagedrukgebied boven de Golf van Biskaje zou de wind bij ons naar het zuidoosten draaien en daarmee zou de warme tot hete lucht boven Zuid-Europa op transport worden gezet naar onze omgeving. Omdat de Biskaje depressie op zijn plaats zou blijven, zou deze warmte niet onmiddellijk door regen- en onweersbuien worden afgestraft.

Toch werden er zaterdag in de verwachtingen voor aanstaande woensdag en donderdag geen maximumtemperaturen van 25 tot 30 graden in het vooruitzicht gesteld, hoewel deze, als we de weerkaarten letterlijk zouden aflezen, er wel konden komen. Bij een verwachting voor vijf dagen vooruit moet men altijd nog enige voorzichtigheid betrachten, maar ditmaal was er een belangrijkere reden om niet meteen het ultieme zomerweer aan te kondigen. Die reden was de pluim.

Hoe werkt de pluim?

Het beeld dat het model schetst, is slechts één visie, en die is gevoelig voor fouten. De waarnemingen waarmee het model wordt gevoerd, hebben een begrensde nauwkeurigheid en zijn in feite alleen maar geldig voor een (klein) gebied rond het meetstation. Ons land heeft een dicht meetnet, maar op andere plekken wordt veel minder, of zelfs nauwelijks gemeten. Tegenwoordig kunnen vliegtuigen en satellieten die hiaten ietwat opvullen, maar het aardse meetnet is alles behalve homogeen.

Om een beeld te krijgen van hoe nauwkeurig het verkregen computerresultaat is (dat de ‘hoofdrun’ of ‘operationele run’ wordt genoemd), wordt het atmosferische model nogmaals gedraaid, op een wat kleinere resolutie (minder roosterpunten, zowel in horizontale, als verticale richting). Die uitkomst wordt de ‘controle run’ genoemd. Als deze afwijkt van de operationele run, dan geeft dit meteen al aan, dat de verwachting niet zo betrouwbaar is. De verschillen worden dan alleen al door een iets lagere modelresolutie veroorzaakt.

Vervolgens worden er expres fouten in de begintoestand aangebracht, maar wel met beleid. Daarmee wordt het model opnieuw gedraaid. Een aantal fouten zullen weinig effect hebben op het uiteindelijke verkregen beeld, maar een serie andere wijzigingen wél. Uiteindelijk komt men tot een vijftigtal verschillende berekeningen, die in meer, of mindere mate van de operationele run zullen afwijken. Het totale plaatje wordt ‘de pluim’ genoemd.

De pluim uitkomsten van zaterdag en zondag.

Men kan voor diverse weerselementen (temperatuur, neerslag, zonneschijn, wind) een pluim berekenen. In het navolgende concentreren we ons op de temperatuur, en op de pluim die strikt gesproken voor De Bilt geldt, maar als representatief voor geheel Midden-Nederland kan worden beschouwd, zie de afbeeldingen hiernaast.

In deze afbeelding wordt de hoofdrun met de rode lijn weergegeven, en de controlerun met de blauwe onderbroken lijn. De overige 48 berekeningen (ook wel ‘members’ genaamd) worden met dunnere groene lijntjes weergegeven.

In de pluim van zaterdag, zien we dat de temperatuur vanaf het midden van de komende week volgens de hoofdrun (rode lijn) inderdaad fors omhoog gaat, om vervolgens dagenlang boven de 25 graden uit te komen. De controlerun (blauwe lijn) laat hetzelfde beeld zien. De pluim als geheel laat echter zien dat het verstandig is deze twee berekeningen niet blind te volgen. Slechts een klein groepje members volgt het beeld dat door de hoofdrun en de controlerun wordt geschetst. Een grote meerderheid blijft iets, tot zelfs aanzienlijk koeler. Dat is ook te zien aan de dikke zwarte gestippelde lijn, die het gemiddelde van alle members weergeeft. Dat gemiddelde zit niet hoger dan 21 of 22 graden.

Inmiddels zijn we 24 uur verder en is het een kwestie van een nieuwe ronde, en nieuwe kansen. En inderdaad… Constateerde de meteoroloog op basis van de puim van zaterdag al dat dit zomerse herstel wel eens wat zou kunnen tegenvallen, dat beeld wordt door de pluim van vandaag (zondag) bevestigd. Zowel de hoofdrun als de controlerun zijn nu een stuk koeler geworden en zitten nu dichtbij het ensemble gemiddelde, waardoor de indruk wordt gewekt dat déze berekening een stuk betrouwbaarder is. Het lijkt erop dat we dus gewoon doorgaan op het pad van het ‘gematigde’ zomerweer, met maximumtemperaturen die wellicht tussen 18 en 23 graden zullen uitkomen. De warmste members schieten nog door de 25 graden heen, maar de koelste zitten onder de 18 graden. Sterker nog… de pluim als geheel is zelfs ook wat koeler geworden in vergelijk met de dag daarvoor. Dat kunnen we zien als we de gegevens iets anders weergeven, in de vorm van staafjes, waarbij wordt aangegeven hoe groot de kans is dat de temperatuur boven of onder het langjarige gemiddelde uitkomt (zie hiernaast).

Volgens de pluim van zaterdag is in de tweede helft van de komende week rond 75% van de members warmer dan de norm van 11,4 graden ’s nachts en 20,9 graden overdag. Het groepje members dat minstens vier graden warmer is dan de norm (de donkerrode) ligt op 25 tot 30%.
Dat beeld is 24 uur later ook pessimistischer geworden. Het groepje ‘te warme’ members is nu geslonken naar 60 tot 75% en daarbij zijn die ‘warmere’ ook nog eens wat minder warm geworden, want de meeste geven nu nog maar een afwijking tot maximaal twee graden (lichtrode members). Kortom: de kans is groot dat de zomer ook volgende week doorsukkelt op het huidige pad. Goed, het wordt droger en zonniger, maar niet op en top zomers. Een enkele bui blijft vrijwel dagelijks mogelijk en we mogen blij zijn als het kwik in de middag tot (ruim) boven de 20 graden weet op te lopen. Een zomerse 25 graden blijft daarbij mogelijk, maar die kans is voor Midden-Nederland niet groter dan 10 tot 20%. We zullen het ermee moeten doen, als is er altijd nog een kans dat de modellen de komende dagen nog wat bijdraaien. Wat dat betreft blijft het weer toch altijd in zekere zin onvoorspelbaar.

Bron: Meteo Consult, KNMI. Foto voorpagina: Helga Koppen.