In navolging van de Britse luchtvaartautoriteiten is vandaag opnieuw een vliegverbod uitgevaardigd voor enkele Nederlandse luchthavens als gevolg van een te hoge concentratie vulkaanas afkomstig van de IJslandse vulkaan Eyjafjallajökul. Maandagnacht 17 mei werd bekend dat er die dag tussen 06:00 en 13:00 uur geen luchtverkeer mogelijk zou zijn van en naar Schiphol, Rotterdam Airport, Groningen Airport en de vliegbasis Leeuwarden. Een testvlucht die gepland stond rond 12:00 uur moest uitsluitsel geven of het luchtruim later in de middag weer open kon. Om 13:00 uur die middag werden de beperkingen voor het vliegverkeer van en naar Schiphol en Rotterdam The Hague Airport weer opgeheven. Alleen het noorden van Nederland kende nog beperkingen.

Activiteit

De IJslandse vulkaan Eyjafjallajökull blijft voorlopig actief. Volgens de IJslandse Vulkanische dienst zijn er nog geen indicaties dat de uitbarstingen minder worden. Opnieuw is er een hoge concentratie vulkanisch as in het Nederlandse luchtruim terecht gekomen. Normaal gesproken zien we bij een onstabiele stroming vanaf de Noordzee strakblauwe luchten met spierwitte stapelwolken. Als je nu naar boven kijkt is de lucht en beetje lichtblauw en de wolken zien er ook wat grauwer uit. Dit wordt dus veroorzaakt door de stofdeeltjes in de troposfeer.

Actueel

De laatste metingen geven aan dat de eruptiepluim van de vulkaan tot een hoogte van 7 tot 9 km reikt. Dit is wat hoger dan de afgelopen dagen, omdat er weinig wind staat in de onderste luchtlagen in de omgeving van IJsland. In de bovenlucht waait het harder uit het noordwesten, waardoor de met as gevulde lucht naar het zuidoosten, dus richting Europa, stroomt. De verse aspluim wordt ook nog eens gemengd met een hoeveelheid as van eerdere erupties die in eerste instantie om IJsland heen draaiden. Deze hoge concentratie as deed er in het weekeinde één tot anderhalve dag over om de Britse eilanden te bereiken om vervolgens een dag later bij ons aan te komen.

Invloed vulkanen op klimaat

De uitbarstingen van de vulkaan Eyjafjallajökull op IJsland hebben geen directe gevolgen op de temperatuursontwikkelingen op aarde. Vulkaanuitbarstingen in de tropen, zoals de Tambora op het eiland Sumbawa, dat toentertijd nog een onderdeel was van Nederlandsch-Indië, en de Fillipijnse Pinatubo in 1991 zorgden wel een aantal jaren voor een wereldwijde temperatuursdaling tot één graad aan toe. Het as van deze tropische vulkanen wordt door de krachtige eruptie veel hoger in de atmosfeer gebracht. Het vulkanische stof blijft op grote hoogte, soms boven de 15 kilometer in de stratosfeer, lange tijd in de lucht en wordt over de hele wereld verspreid. Op deze hoogte komen nauwelijks wolken voor dus de stof kan ook niet uitregenen. De stofdeeltjes houden een deel van het zonlicht tegen, waardoor het op lange termijn een koelend effect kan hebben.

Gevaar grotere vulkaan Katla

Zoals bekend is de vulkaan Eyjafjallajökull slechts een kleintje vergeleken bij haar grote zus Katla die iets verderop onder een gletsjer verborgen ligt. Je zou kunnen zeggen dat er zolang de druk wordt weggenomen door uitbarstingen van Eyjafjallajökull geen gevaar is. Maar de trillingen die de erupties teweeg brengen zouden mogelijk het deksel van ijs boven Katla kunnen destabiliseren met alle gevolgen van dien. Niet ondenkbaar, want een eerdere uitbarsting van Eyjafjallajökull was in 1823 een voorbode van een meer gewelddadige uitbarsting van Katla.

Ontwikkelingen

De hoge concentratie vulkaanstof lijkt zich tot en met morgen bij ons op te houden om vervolgens te verwaaien over de rest van Europa. Later deze week zullen de grootste hoeveelheden as zich volgens de laatste inzichten concentreren boven het noorden van Scandinavië. Rond Pinksteren lijkt de stroming echter weer minder gunstig te worden voor ons. De kans is dan ongeveer 30 tot 40% dat de lucht tegen die tijd weer vanaf IJsland wordt aangevoerd.

Foto voorpagina: Gumar Guomudssons, 8 mei 2010

Bron: Icelandic Met Office, Met Office UK, Meteorologisk Institutt, Meteo Consult