Echt koud is het deze winter in het grootste deel van Europa nog niet vaak geweest, maar de afgelopen dagen begon het er toch echt even op te lijken. Niet alleen in Nederland. In de Alpenlanden bijvoorbeeld was vooral de nacht naar maandag toe steenkoud, in Oostenrijk de koudste tot nu toe in het prille jaar met in de dalen temperaturen tot -25 graden. En zelfs in Griekenland waren er plekken met net zulke lage waarden op de thermometers.

Kou van bij de poolcirkel
De koude lucht is eind vorige week aangevoerd van bij de Poolcirkel naar het zuiden toe. Dat gebeurde tussen een lagedrukgebied boven Scandinavië en een hogedrukgebied dat zich via de Britse eilanden naar het noorden opbouwde. Door stau-effect kregen het noordelijke en centrale gedeelte van de Alpen, met name grote delen van Oostenrijk en Zwitserland, veel sneeuw tot in de dalen. Dat kwam bovenop de extreem grote hoeveelheden die daar eerder deze winter al waren gevallen. In de regio’s dichterbij de oceaan waren de temperaturen te hoog voor sneeuwval. Dit kwam doordat het bovenin de atmosfeer weliswaar meteen flink afkoelde, maar aan de grond eerst nog even niet. Dat als gevolg van een eerst nog noordwestelijke grondaanvoer van boven het zeewater.

Meer dan 25 graden vorst tot in Griekenland
In de loop van het afgelopen weekend schoof de hogedrukwerking naar het oosten op, van boven de Britse eilanden via de Noordzee richting het noorden van Nederland en Duitsland. Dit resulteerde in veelal rustige en in de meeste regio’s heldere weersomstandigheden. Tevens viel de aanlandige wind weg of maakte ze plaats voor een lichte oostelijke bries. Met de vrijwel overal heldere omstandigheden en zonder de opwarmende invloed van het zeewater werd het steeds kouder. In deze fase van het jaar brengt de zon op onze breedte namelijk minder warmte erbij dan het aardoppervlak aan warmte verliest aan het heelal. Op steeds meer plekken kwam het tot matige vorst, in Nederland afgelopen nacht bijvoorbeeld ook tot in delen van het westen van het land. En vooral op plaatsen waar sneeuw lag (bijvoorbeeld in de Alpen) tot (zeer) strenge vorst. De koudste plekken vindt je daarbij doorgaans in hoger gelegen dalen. Daar verzamelt zich de koude zware lucht. In St. Michael im Lungau in Oostenrijk vroor het in de nacht naar maandag toe zelfs 25 graden en op de Samedam Flugplatz in Zwitserland 25,6 graden.

Opvallend koud waren de afgelopen dagen de bergen in de zuidelijke Balkan, in delen van Bulgarije, Macedonië en Griekenland met keer op keer temperaturen tot onder –20 graden. Afgelopen nacht naar dinsdag toe vroor het in Florina in het noorden van Griekenland zelfs ruim 25 graden, niet ver over de staatgrens met Macedonië zelfs iets meer dan 27 graden. Ook hier is een combinatie van een sneeuwdek en (onder invloed van een uitloper van ‘ons’ hogedrukgebied) weinig wind en heldere omstandigheden de oorzaak.

Krabben op de Griekse eilanden?
Ook op plekken waar geen sneeuw ligt is het overigens koud in Griekenland. De Peloponnesos kende landinwaarts matige vorst in Tripolis. De afgelopen twee nachten vroor het er achtereenvolgens 9 en 8,2 graden. En op sommige van de Griekse eilanden kwam het op beschutte plaatsen tot een beetje vorst aan de grond. Vooral op de noordoostelijke gelegen eilanden was de lucht daarbij vochtig genoeg om waarschijnlijk ook wel rijp op auto’s af te zetten. Ruiten krabben in de Egeïsche zeeregio dus…. Al zullen weinig mensen daar een ijskrabber hebben natuurlijk.

Weerbericht komende dagen
Momenteel is het hogedrukgebied ter hoogte van West-Europa naar het zuiden aan het wegzakken. Vanaf morgen komt daarmee bij ons en geleidelijk ook de Alpen (vooral het noordelijke en centrale gedeelte opnieuw) de weg weer vrij voor storingen en minder koude lucht van boven de oceaan. Vrijdag arriveren bewolking en neerslag uiteindelijk ook in het hooggebergte van de zuidelijke Balkan, zie bijvoorbeeld ook het weerbericht voor Florina. Tot die tijd is het er helder en rustig met op de koudste plekken boven het sneeuwdek tijdens nacht en vroege ochtend lokaal nog steeds temperaturen tot onder -20 graden.

Een middagje meelopen bij Meteo Consult en RTL
Ten slotte nog het volgende, mocht u het verhaal van afgelopen vrijdag niet gelezen hebben: er is een prijs te winnen. Namelijk een middag meelopen in de weerkamer bij Meteo Consult en bij het RTL4-weerbericht! Een kijkje achter de schermen van de weersverwachting dus. Hoe doe je mee? Heel simpel: door ons te volgen via Twitter of actief te zijn op onze Facebookpagina. Doe je dat nu al, dan doe je natuurlijk automatisch al mee. Aanstaande zaterdag 21 januari wordt de prijswinnaar bekend gemaakt.  

Bronnen: Meteo Consult, Oostenrijkse nationale weerdienst
Homepage: uitsnede foto Karin Broekhuijsen