Een behoorlijk actieve buienlijn trok gisteren (zondag) in de tweede middaghelft Zeeland binnen, om vervolgens in noordoostelijke richting zijn pad over ons land te vervolgen. De buien waren niet mis. Naast veel regen was er namelijk ook sprake van onweer, hagel, veel wind en zware windstoten.

De wind trok op veel plaatsen aan tot tussen vrij krachtig en stormachtig, 5 tot 8 Beaufort. Op de Texelse windpaal Texelhors werd achter de buienlijn zelfs nog net iets meer wind gemeten. Tussen 17:00 en 18:00 uur was er hier met een windsnelheid van 41 knopen (75,9 kilometer per uur) zelfs net sprake van windkracht 9, ofwel storm.

Schade door het onstuimige weer

Het criterium voor zeer zware windstoten (meer dan 55 knopen of ongeveer 100 kilometer per uur) werd net niet gehaald. Indien windvlagen snelheden van 41 tot 55 knopen (ongeveer 75 tot 100 kilometer per uur) bereiken, mogen we spreken van zware windstoten. Dat was gisteren het geval en zoveel wind kan helaas niet zonder schade blijven.

In de regio van Utrecht moest de brandweer 8 keer uitrukken voor (deels) gesneuvelde bomen en schade aan daken. Tussen Utrecht en Driebergen kwam een het treinverkeer stil te liggen door een boom op het spoor. Bij Amersfoort ging de bovenleiding stuk, maar het is nog onzeker of dit aan het weer te wijten is.

Windstoten tijdens buien

Dat tijdens buien windstoten voor kunnen komen, is bij veel mensen bekend. De reden waarom minder. In de komende alinea’s leggen we u uit hoe ze ontstaan en welke twee soorten we kennen.

Ten eerste moeten we hier onderscheid maken tussen twee verschillende soorten buien. Enerzijds kunnen deze ontstaan door de passage van een storing, bijvoorbeeld een koufront of een uitloper van een lagedrukgebied (ook wel een trog genoemd). Daarnaast kunnen buien ontstaan door convectie (thermiek of opstijgende warme lucht). Deze exemplaren doen zich voor als de lucht “ onstabiel” is. In zo’n geval kan een warme luchtbel tot grote hoogte stijgen. Uiteindelijk koelt hij af en begint de waterdamp te condenseren. Dit is vanaf de grond heel goed zichtbaar, want dan zien we een wolk ontstaan. Is de lucht onstabiel genoeg, dan kan zo’n wolk ook uitgroeien tot een bui. We noemen dit een convectieve bui.

De windstoten van gister

De buien van gisteren hadden hoofdzakelijk de eerst genoemde oorzaak, een storing. In dit geval hebben de bijbehorende windvlagen een mechanische ontstaanswijze. In de buienlijn was er namelijk sprake van verschillende op- en neerwaartse luchtverplaatsingen. Die laatste luchtbeweging is verantwoordelijk voor de windstoten. Hoger in de atmosfeer waait het harder dan aan de grond. Tijdens buien wordt deze lucht met grote snelheid naar beneden geduwd. Daarmee behoudt deze lucht zijn snelheid, waardoor het aan de grond plotseling kort en hevig kan waaien. Daarmee is de zogenaamde ‘mechanische windstoot’ geboren.

Gisteren kwam er nog iets anders om de hoek kijken. De buienlijn verplaatste zich namelijk in een hoog tempo en na een periode van nog geen 5 uur had de storing het land al verlaten. Deze snelle verplaatsing heeft een positief effect op de ontwikkeling van rukwinden. Ze worden namelijk nog een stuk sterker.

Extra versterking

In het geval van convectieve buien worden de windvlagen veroorzaakt door temperatuurverschillen. Hoe groter het verschil tussen de temperatuur voor de bui en de temperatuur tijdens of achter de bui, hoe sterker de windstoten. Hoe sterk deze zijn, kunt u in de hiernaast getoonde tabel aflezen.

In de buien van gisteren daalde de temperatuur lokaal zo’n 5 graden. Dit moeten we dus bij de eerder genoemde oorzaken van de windvlagen optellen. Samen met de sterke wind op hoogte (straalstroom) en de daardoor snelle verplaatsing van de buien hadden de windstoten dus niet alleen een thermische, maar ook een mechanische oorzaak.

Meer informatie over het ontstaan van buien, wind(stoten) en temperatuursverschillen kunt krijgen tijdens de cursus algemene meteorologie of de vervolgcursus algemene meteorologie. Voor meer informatie hierover kunt u op deze link klikken.

Bronnen: Meteo Consult, Nu.nl, Forecasters reference book (The Met.Office).

Foto voorpagina: Karin Broekhuijsen.