Onder winterliefhebbers begint het toch wel flink te kriebelen nu. Zou er dan toch een vorstperiode aankomen? Het goede nieuws voor hen is: het wordt steeds duidelijker dat de temperaturen eind deze week een stuk omlaag gaan. De vraag is nog steeds: hoe ver gaan ze naar beneden? Details gaan daarbij het verschil maken.

Golvingen in de straalstroom
Om het verhaal achter de aanstaande weersomslag bij het begin te beginnen, moeten we oversteken naar de andere kant van de Atlantische oceaan. Boven het noordoosten van Canada tolt op dit moment een lagedrukgebied rond. Aan de westflanken ervan zakt met een noordelijke tot noordwestelijke stroming zowel onderin als hogerop in de atmosfeer koude lucht van boven de Noordpool naar het zuiden toe, de Atlantische oceaan op.

Deze koude-uitval boven de westelijke gedeelten van de Atlantische oceaan is niet de directe oorzaak van de dalende temperaturen bij ons aan het eind van deze week. Maar indirect is ze juist van groot belang. De ook in de bovenlucht binnendringende koude lucht duwt de straalstroom (de belangrijkste overgang tussen koude en warme lucht op onze breedte) ter plekke naar het zuiden. Hierdoor ontstaat een scherpe slinger in de straalstroom.

Die golving heeft op haar beurt ook stroomafwaarts – in de richting van Europa dus - weer slingers in de straalstroom tot gevolg. Aan de voorzijde van het golfdal (de uitstulping van kou in de bovenlucht boven het westen van de oceaan), waait de wind op hoogte namelijk uit zuid tot zuidwest. Deze stromingsrichting brengt op diens beurt juist veel warmte op hoogte richting de poolcirkel. Die warmte op hoogte werkt stabiliserend op dat deel van de atmosfeer, waardoor dit hogedrukwerking oplevert. Een dergelijke uitstulping van warmte in de bovenlucht noemen we in de meteorologie dan ook wel een ‘bovenluchtrug’.

Dit alles vindt tot en met morgen – woensdag – plaats. Vervolgens schuift dit patroon – de koude-uitstulping naar het zuiden en de daaraan gekoppelde de warmte-uitstulping naar het noorden – als geheel naar het oosten toe, richting Europa.

Hogedrukgebied boven Europa
Daar ligt op dit moment al een hogedrukgebied boven Frankrijk. Dat weersysteem heeft nu nog een oriëntatie van west naar oost: het strekt zich uit van boven de oceaan via Frankrijk richting de Alpen. Op het moment dat aan het eind van de week de bovenluchtgolf van warmte voor de kust van het Europese continent arriveert, worden de westflanken van het hogedrukgebied door de invloed van de bovenluchtrug verder versterkt. Tegelijkertijd breidt ze zich met de bovenluchtgolf mee uit, in noordelijke richting.

Per saldo zorgt dit ervoor dat de kern van het hogedrukgebied aan de grond zich verplaatst van boven Frankrijk de oceaan op en vervolgens naar het noorden: via de Britse eilanden en Het Kanaal tot boven onze omgeving. De wind neemt sterk af en storingen krijgen geen kans meer.

Weerbericht: licht dalende temperaturen of zelfs een echte vorstperiode?
Cruciaal voor de temperatuursontwikkeling in Nederland is vervolgens de exacte locatie van de kern van het hogedrukgebied. De afgelopen dagen lieten de meeste computermodellen de kern van het systeem net ten westen of zuidwesten van ons tot stilstand komen, boven Het Kanaal of de Britse eilanden. Doordat daarbij uitlopers richting IJsland werden berekend, kwam langs de oostflanken ervan met een noordelijke tot noordwestelijke luchtstroom wel koude lucht van bij de poolcirkel onze kant op geblazen. Maar doordat de wind daarbij ook aan de grond van boven zee kwam (de relatief warme Noordzee), leverde dit niet hele lage temperaturen op.

Er waren echter ook steeds een aantal computerberekeningen die de belangrijkste kern van het hogedrukgebied noordelijk van ons tot stilstand lieten komen, boven de Noordzee (in een enkel geval boven Scandinavië. Een naar het oosten tot noordoosten draaiende en dus continentale wordende grondwind zou daarmee ook in de onderste lagen van de atmosfeer koude lucht aanvoeren. Met in de nachten lichte tot matige vorst en maximumtemperaturen dichtbij het vriespunt.

Bij de laatste binnengekomen modelruns wint deze koudere optie weer terrein in de berekeningen. De grafieken van temperaturen en wind hiernaast laten dat goed zien. In een meerderheid van de berekeningen draait de wind dit weekend naar het oosten, met vervolgens een (in veel gevallen bescheiden) vorstperiode.

Details beslissend
Het is echter nog te vroeg voor vorstliefhebbend Nederland om de vlag uit te steken. Want de onzekerheid is groter dan je op basis van de hiernaast staande grafieken zou verwachten. De exacte locatie van het hogedrukgebied is cruciaal. Bij volgende modelruns kan de kern van het hogedrukgebied dit weekend gemakkelijk weer 100 of 200 kilometer naar het zuiden verschuiven – op een termijn van 5 dagen is die afstand een meteorologische peulenschil. Dat zou betekenen dat een meerderheid van de berekeningen hooguit met lichte vorst in de nacht zou komen, en overdag temperaturen die een stuk verder boven nul komen.

Spannend
Kortom: het blijft spannend of het echt flink kouder gaat worden of dat het wel meevalt. Analyses zoals in dit artikel worden overigens tweemaal daags ingesproken op onze weerlijn 0900-9725 (55 cent/min) onder optie 5 – vooral gericht op de periode van 6 tot 10 dagen vooruit. Onder optie 6 is vandaag tevens een verse maandverwachting ingesproken. Die loopt tot en met 9 februari.

Afbeelding homepage: uitsnede foto Willy Bonnink

Bron: Meteo Consult