Zoals eergisteren al op deze site was te lezen, kunnen we nu en wellicht ook de komende tijd dikwijs genieten van fraai gekleurde zonsopkomsten en -ondergangen. De veroorzaker hiervan is een krachtige uitbarsting van de vulkaan Kasatochi, die al in de nacht van 7 of 8 augustus een grote hoeveelheid zwaveldioxide, maar ook stof hoog de atmosfeer in wist te blazen. Dit vulkaanstof was dinsdagavond, daar waar het opgeklaard was, ook in ons land zeer duidelijk te zien. Ook gisterenavond kon dat stof worden gezien, al gooide bewolking op vrij veel plaatsen roet in het eten.

Het is trouwens niet de eerste keer dit jaar dat er prachtige schemeringskleuren waren te zien, want ook in februari was het wat dat betreft al prijs. De oorzaak was toen wel een heel andere. We leggen beide gebeurtenissen eens naast elkaar.

De ‘gouden’ schemeringskleuren van februari.

In februari van dit jaar hadden we te maken met een bel erg koude lucht op rond 22 km hoogte. De temperaturen daalden rondom dat niveau tot rond -85 graden, en op 19 februari werd boven het midden van ons land zelfs -87.2 graden gemeten, een nieuw kouderecord. Onder gunstige omstandigheden kunnen bij deze temperaturen zogenaamde polaire stratosfeerwolken worden gevormd, die overdag echter niet kunnen worden gezien, omdat ze zeer ijl zijn en ook geen opvallende kleur hebben.

Dat beeld verandert echter, zodra de zon ondergaat. Deze hooghangende ijle wolken weten nog lange tijd het zonlicht op te vangen en naar het al flink donker geworden aardoppervlak te kaatsen. In februari zagen we daarvan wel een zeer frappant voorbeeld. Na zonsondergang straalde de westelijke hemel steeds meer een gouden gloed uit, die een tijdje juist sterker in plaats van zwakker leek te worden! Na ongeveer een half uur tot drie kwartier na zonsondergang doofde deze gouden gloed geleidelijk uit en transformeerde naar een intens rood en paars, dat pas na rond een uur na zonsondergang volledig uitdoofde. De foto’s hiernaast, gemaakt vanuit Bennekom, geven hiervan een indruk, maar eigenlijk was dit prachtige verschijnsel in het hele land waarneembaar, want gelukkig was het vrijwel onbewolkt. In totaal kon het op drie achtereenvolgende avonden worden gezien. Wellicht werd de kleuring nog eens extra versterkt, omdat er in de onderste tien kilometer van de atmosfeer ook nog eens veel stofdeeltjes aanwezig waren.

De oorzaak van de huidige schemeringskleuren.

Van extreem lage temperaturen in de stratosfeer is de komende dagen geen sprake. Ditmaal is de veroorzaker van de mogelijk fraaie kleuren, een vulkaan. In de nacht van 7 op 8 augustus (Nederlandse tijd) is de Kasatochi uitgebarsten, een vuurberg die een onderdeel vormt van de Aleoeten, een langgerekte groep eilanden die zich vanuit Zuidwest-Alaska naar het westen uitstrekken (zie het verhaal op deze site van twee dagen terug).

Inmiddels is zowel de wolk zwaveldioxide, als het vulkaanstof zélf met krachtige westelijke winden op grotere hoogte in de atmosfeer, helemaal naar ons land getransporteerd. Wie er oog voor had, kon dinsdagavond rond zonsondergang opvallende verschijnselen zien. Een behoorlijk dikke band met vulkaanstof tussen 17 tot 22 kilometer hoogte lichtte wittig op, wat op de foto’s hiernaast duidelijk is te zien. Bij een vluchtige blik leek het een band met dikke sluierbewolking te zijn, zogenaamde Cirrus, maar die wolken houden zich op een veel geringere hoogte in de atmosfeer op, meestal tussen 7 en 10 kilometer. Naast deze heldere witte band waren er dichter bij de horizon wat vagere bruinige banden zichtbaar. Dit waren ook wolken vulkaanstof die tot onze omgeving waren doorgedrongen.

Het zal een tijd duren voordat dit stof weer uit de atmosfeer is neergedwarreld. Zodoende kunnen we, als het weer meewerkt, de komende periode nog meer dan eens fraai gekleurde luchten tegemoet zien rond zonsondergang, of ’s ochtends vroeg, rond zonsopkomst.

Bronnen: Meteo Consult, eigen archief, Alaska Volcano Observatory. Foto’s: Martha Kivits, Tom van der Spek, Lida verkade en Karin Broekhujsen.