Na een mooi begin van de zomer, hebben we al een aantal weken lang wisselvallig weer met daarbij temperaturen die vaak iets onder de norm liggen. Tegelijkertijd is het op diverse andere plaatsen heet. Er zijn zelfs records gebroken. We zetten die voor u op een rijtje en beschrijven waarom het daar zo heet heeft kunnen worden. Opmerkelijk is daarbij dat die hitte een directe link heeft met het wisselvallige en frisse zomerweer in Nederland.

De Russische hitte is enkele dagen terug al in het nieuws geweest. Door de combinatie met de droogte zijn er al diverse grote branden geweest. Op 11 juli van dit jaar werd er in de plaats Yashkul een temperatuur van 44,0 graden bereikt. Daarmee werd het oude record, dat stamde uit augustus 1940 en stond op 43,8 graden, verpulverd.

Die hitte in Rusland werd aangevoerd vanuit het zuiden. Het zal u dan ook niet verbazen dat de landen die zich in de aanvoerrichting van Rusland bevinden al eerder met de warmte te maken hadden. In de alinea’s hieronder treft u een chronologisch overzicht aan.

Op 26 mei was het raak in Pakistan, er werd maarliefst een temperatuur van 53,5 graden gemeten. Bijna een maand later, op 22 juni, kregen ook de landen Niger en Tsjaad te maken met records. In Tsjaad liep het kwik op tot 47,6 graden (oude record: 47,4 graden). In Niger was er met 47,1 graden een evenaring van het record uit 1998. Een dag later kwam het met 48,2 graden uiteindelijk wel tot een record.

Dergelijke waarden in Tsjaad en Niger zijn nog relatief laag vergeleken met de temperatuur die op 22 juni in Saudi-Arabië werd gemeten. Daar werd het maarliefst 52,0 gaden, een waarde die 0,3 graden hoger ligt dan het oude record. Enkele dagen later, op 25 juni, was het raak in Soedan. Daar kwam de thermometer uiteindelijk uit op 49,6 graden. Het oude record (49,5 graden) uit 1987 werd daarmee maar net gebroken.

Vervolgens maken we een sprongetje naar 14 juli. Op het vliegveld van Qatar (Verenigde Arabische Emiraten) liep de thermometer op tot 50,4 graden. Op diezelfde dag werd ook in Irak het record verbroken. De temperatuur kwam uit op 52 graden (het oude record bedroeg 51,7 graden). Een dag later liepen de temperaturen in buurland Koeweit op tot 51 graden, maar daarmee werden geen records verbroken.

De hitte is uiteindelijk ook in Europa terecht gekomen. Finland was het eerst aan de beurt. Het oude record aldaar stamde uit 1914 en bedroeg 35 graden. Op 29 juli liep het kwik echter op tot 37,2 graden. De meest recente records komen uit Cyprus. Daar werd het afgelopen zondag 46,6 graden, een waarde die 2,2 graden hoger ligt dan het oude record uit 1956. In Nicosia werd die 46,6 graden in 1888 overigens ook al eens gemeten, maar aan de betrouwbaarheid van die meting wordt tot op de dag van vandaag getwijfeld.

Het moge duidelijk zijn dat de hitte in eerste instantie afkomstig is uit Centraal Afrika en via het Midden-Oosten naar Rusland en Oost-Europa is getransporteerd. De reden hiervoor is een diep uitgeslagen bovenluchttrog, een kronkel in de straalstroom, die aanwezig is boven Nederland en grote delen van Europa. Rondom die trog waait de stroming tegen de wijzers van de klok in en daarom heeft de warmte met een zuidelijke wind tot in het noordoosten van Europa door kunnen dringen.

Het is overigens diezelfde bovenluchttrog die het wisselvallige weer in ons land veroorzaakt. Zo’n systeem bestaat namelijk uit koude lucht die zich hoger in de atmosfeer bevindt. Die lucht is zwaarder dan de warmere lucht direct boven het aardoppervlak. Daardoor stijgen er gemakkelijk bellen met warme en vochtige lucht op, die hoger in de lucht afkoelen, condenseren en uiteindelijk bewolking en neerslag veroorzaken.

Een tweede reden voor het minder zomerse weer is de straalstroom. Wij liggen net aan de noordzijde van deze grens tussen koude en warme lucht op enkele kilometers hoogte. Onder invloed van deze straalstroom worden er geregeld storingen onze kant opgeblazen.

Bron: Meteo Consult & Jeff Masters.

Foto voorpagina: archief.