Grote delen van Nederland beleefden dit weekend de mooiste kerst in vele tientallen jaren, waarschijnlijk zelfs sinds 1938. Want die is bijna niet te overtreffen. Ik weet dat van mijn oma. Ze leeft niet meer, maar had het vaak over de kerst van 1938. Mijn vader stond op het punt om geboren te worden (31-12-1938) en mijn oma telde de dagen af. Ze zag met kerst de zon schijnen op dik besneeuwde bomen. Het vroor matig tot streng. Een sprookje.

Een sprookje tref ik ook aan als ik eerste kerstdag 2010 door het heuvelachtige bosgebied rond Nijmegen wandel. In de stad al ligt een indrukwekkende laag sneeuw, bijeengesprokkeld tijdens de zes sneeuwsituaties vanaf donderdag 16 december. Sinds die donderdagavond vriest het onafgebroken en is de sneeuwlaag laagje voor laagje dikker geworden. Op auto’s, die de hele periode niet in beweging zijn geweest, is dat mooi te zien. De oudste sneeuw zit onderin, de nieuwe bovenop. Je krijgt dan een pakket dat normaal alleen in de Alpen terug te vinden is. Daar bestuderen ze die laagjes ook. De manier waarop ze met elkaar contact maken is erg bepalend voor de kans op lawines, als het weer tegenzit. Daar hebben wij geen last van.

Zijn veel van de bomen in de stad afgelopen donderdag en vrijdag nog schoon gewaaid, toen de sneeuwval ook een fikse noordooster met zich meebracht, in het bos even buiten de stad zit de sneeuw een stuk beter op de takken. Ik loop een sprookjeswereld binnen. En ben niet alleen. Heel veel mensen blijken voor een wandeling te hebben gekozen. Ook al is het nog geen 24 uur geleden dat de sneeuw is gevallen, er ligt alweer een hele padenstructuur in het bos. Grappig om te zien is dat de dennenbomen in Nederland duidelijk niet gewend zijn aan een zware sneeuwlast, zoals vergelijkbare bomen in de Alpen dat wel zijn. De takken van de meeste dennen hangen diep door. Hier en daar zijn er afgebroken. De stammen van de loofbomen brengen het er een stuk beter af. Af en toe hoor ik in de verte een tak bezwijken onder de sneeuwlast.

Bijzonder winters jaar
Het jaar 2010 is met recht een bijzonder winters jaar geworden. Als je het jaar als geheel bekijkt, dus met het winterweer van januari, februari en ook deze decembermaand erbij, dan levert dat een aantal bijzondere statistieken op. Met vandaag erbij staat het aantal vorstdagen in De Bilt al op 85, goed voor een gedeelde 16^e plaats op de ranglijst van jaren met de meeste vorstdagen sinds 1901. Maximaal dit jaar is een 11^e plaats met 90 vorstdagen haalbaar, als de rest van de dagen deze maand ook op enig moment vorst zou opleveren. En die kans is er.

Met 28 dagen matige vorst staan we nu op een 12^e plaats sinds 1901, het aantal dagen met strenge vorst in De Bilt valt met 4 wat tegen. Hiermee komen we niet hoger dan een 34^e plaats. Indrukwekkender wordt het als we naar het aantal ijsdagen tot nu toe kijken. Met de 29 behaalde ijsdagen staat 2010 al op een 5^e plaats sinds 1901, voor illustere jaren als 1956, 1985, 1929, 1979 en 1996. Ook 1986 en 1987 behaalden lang niet zoveel ijsdagen als het jaar 2010. Voor 2010 staan (en blijven staan) de jaren 1947, 1940, 1963 en de topper 1942. In het jaar 1942 werden maarliefst 45 ijsdagen behaald. Daar komen we natuurlijk niet meer aan toe.

Vier vorstperiodes!
Dan is er nog een aardige uitkomst. De huidige vorstperiode, die nog steeds loopt, is de 4^e van dit jaar. Met 4 vorstperiodes in totaal staat het jaar 2010 op een 3^e plek in de ranglijst van de jaren sinds 1901. Met alleen 1940 en 1963 voor zich. Beide jaren kwamen tot 5 vorstperiodes. Dan kun je natuurlijk altijd zeggen dat een vorstperiode net zo makkelijk 50 dagen kan duren. Dat is indrukwekkender dan 4 kortere vorstperiodes. Uiteraard is dat waar. Toch laat de statistiek aan ijsdagen zien dat 2010 op dit gebied wel degelijk goed heeft gepresteerd.

Het in totaal dit jaar behaalde Hellmanngetal (het koudegetal of de vorstpunten die je verkrijgt door voor alle dagen met een negatief etmaalgemiddelde dat gemiddelde met weglating van het minteken bij elkaar op te tellen) levert in De Bilt tot en met gisteren een totaal van 134,1 vorstpunten op. Goed voor een 15^e plaats op de ranglijst van koudegetallen.

Andere stations
In Eelde zijn dit jaar al bijna 199 (198.9) Hellmannpunten gehaald, verdeeld over 5 vorstperiodes (een record!) en 107 vorstdagen (3^e plek). Daar gaan ze vandaag door de 200 heen. Goed trouwens voor een 11^e plaats op de vorstranglijst daar. Met vandaag erbij gaat Eelde naar de 10^e plek. De voormalige vliegbasis Twenthe heeft dit jaar al 209.5 vorstpunten behaald, verdeeld over 5 vorstperiodes (gedeeld record met 1963) en 105 vorstdagen (3^e plaats). Dit puntenaantal in Twenthe is goed voor een 6^e plaats op de Hellmannranglijst daar. Maar in Twenthe wordt pas sinds 1955 gemeten, dus is de vergelijking met de andere stations niet helemaal eerlijk.

Als we naar de ijsdagen in Eelde en in Twenthe kijken, wordt daar ook behoorlijk gescoord. Eelde komt met 42 ijsdagen op een 6^e plaats, Twenthe met 43 ijsdagen zelfs op een 2^e plaats in een ranglijst waarin een aantal grote winters missen. Hoewel de statistieken voor Maastricht in het algemeen net iets lager zijn (79 vorstdagen (11), 34 ijsdagen (4), 155.7 vorstpunten (11)), komen vergelijkbare klasseringen op de verschillende lijsten uit de bus. Den Helder staat met 19 ijsdagen op een 3^e plaats, het vorstgetal levert er met 93 punten een 15^e plaats op en de 3 vorstperiodes een 9^e plaats. Vlissingen scoort 57 vorstdagen (10^e plaats), 12 ijsdagen (19^e plaats) en 1 vorstperiode (gedeelde 14^e plek). Daar is het allemaal net iets minder geweest.

Het jaar 2010 als geheel staat in De Bilt tot en met gisteren op een gemiddelde temperatuur van 9.3 graden (normaal 9.8 graden!), goed voor een gedeelde 42^e plek. Hier is er nog een uitloop tot een 31^e plaats, mocht het jaar 2010 op een gemiddelde van 9.1 graden uitkomen. Dit lijkt allemaal minder bijzonder, maar is het toch eigenlijk wel. Het is namelijk voor de eerste keer dat de gemiddelde jaartemperatuur in de 21^e eeuw beneden 10 graden blijft en voor het eerst sinds 1996 dat de jaartemperatuur (dik) beneden normaal blijft. Dat is dus lang geleden.

Gemiste kansen?
Een bijzonder jaar dus, in weerwil van mensen die roepen dat het ook het jaar van de gemiste kansen is. In andere jaren werden ook kansen gemist! Verder is er natuurlijk het verschil tussen de gebieden aan zee en die in het binnenland. Ook dat was vroeger niet anders. Wat dit betreft, spreken de statistieken voor zich. En natuurlijk helemaal die voor de maand december. Met een gemiddelde temperatuur die nu op -1.5 graden staat, zijn we op weg naar een derde en misschien wel tweede plaats op de ranglijst van koudste decembermaanden. En de witte kerst, die we dit jaar hebben beleefd, zal in grote delen van het land nog lang worden herinnerd.

Ik loop verder door een winterwonderland. Zie sneeuwduinen, sta tot halverwege mijn onderbenen in de sneeuw en kijk uit over een dikbesneeuwde Ooijpolder. Onderweg zie ik vele wandelaars die net als ik genieten van het landschap om hen heen. Het is de moeite waard. Een waardig afscheid van een bijzonder weerjaar. Een weerjaar dat de winter terug op de kaart heeft gezet en dat uiteindelijk ook in de diverse statistieken voort zal leven!

Bronnen: Meteo Consult, Mscha.org, Weerwoord.be.