“For Gods sake save our people”, waren de laatste woorden die Robert Scott in zijn dagboek schreef voordat hij uitgeput en uitgehongerd, al dagenlang tot zijn tent veroordeeld en ingesloten door een blizzard, eind maart 1912 op een kleine 20 km van een eerder aangelegd depot, op de Ross Iceshelf overleed.

Het waren deze woorden waaraan ik dacht toen ik vorige maand de Terra Nova hut bezocht waarin Scott en zijn mannen zich voorbereid hadden op de tocht naar de Zuidpool. Dankzij de Antarctic Heritage Trust in Nieuw Zeeland zijn hutten die door de Zuidpool reizigers gebouw werden zorgvuldig gerestaureerd waarbij de inhoud van 100 jaar geleden veelal nog intact is.

Morgen, 14 december 2011, is het precies 100 jaar geleden dat de Zuidpool voor het eerst bereikt werd en het was de Noor Roald Amundsen die met 4 anderen, met door honden getrokken sledes, bij de Zuidpool aankwam. Hoe nauwkeurig zijn positiebepaling was, bleek op 17 januari 1912 toen Scott en zijn team de pool bereikten en tot hun grote teleurstelling de Noorse vlag zagen wapperen. Met de dood van Scott had de race naar de Zuidpool een dramatisch einde gekregen.

Race naar Zuidpool
Vanaf het begin van de eeuw hadden verschillende ontdekkingsreizigers hun zinnen op de Zuidpool gezet. Onder hen waren Hugh Evens, Ernest Shackleton en Scott. De algemene tactiek om de pool te bereiken was om een locatie in de Ross Sea uit te zoeken, omdat je daar met een schip het dichtst bij de pool kunt komen. Als het ijs rondom Antarctica voor een groot deel gesmolten is, aan het eind van de Antarctische zomer, kun je per schip tot ongeveer 78 graden Zuid komen. De tocht naar de pool en terug kost een kleine vier maanden dus je zult op Antarctica moeten overwinteren, onder barre omstandigheden, om dan in de lente te vertrekken. Het betekent dat je een grote hoeveelheid proviand mee moet nemen, niet alleen voor de mensen maar ook voor de honden en eventueel pony’s om de sledes te trekken. De hut moet geschikt zijn om te overwinteren bij temperaturen tot ongeveer -40 graden en winden van 150 km/uur. Voor de Britse Nimrod expeditie bouwde Shackleton zijn hut op Cape Royds, een locatie aan de voet van de vulkaan Mount Erebus. Shacketon’s team vertrok in de lente van 1909 maar had de pech dat de pony’s al aan het begin van de tocht bezweken en zij zelf de sledes moesten trekken. Op 156 km van de pool nam hij de moedige beslissing om terug te keren. Hij had ongetwijfeld de pool bereikt, maar de hoeveelheid proviand was niet groot genoeg meer om nog veilig terug te kunnen keren. ‘Beter een levende ezel dan een dode leeuw’, schreef hij zijn vrouw.

Voordat de Antarctische winter begon en het ijs rondom dit enorme continent met 90 vierkante kilometer per minuut aangroeide, was de Nimrod weer onderweg naar Engeland. De gerestaureerde hut, zie de foto’s, ziet er nu precies zo uit als Shackleton hem achterliet. Het restauratieteam wachtte een paar jaar geleden een grote verrassing. Onder de hut werden twee kisten met in totaal 23 flessen whisky gevonden in de originele verpakking. Het hele verhaal is hier te lezen.

Noordpool
Uiteraard was niet alleen de Zuidpool doel van de ontdekkingsreizigers, er was aan het begin van de 19^e eeuw ook nog nooit iemand op de Noordpool geweest. Amundsen had daar zijn zinnen op gezet, maar in 1908 claimde Frederick Cook op 21 april de pool bereikt te hebben. Noch zijn claim noch die van Robert Peary van 6 april 1909 hebben iedereen weten te overtuigen. Reden voor Amundsen om te proberen de Zuidpool als eerste te bereiken. Zijn expeditie was totaal anders dan die van Shackleton en later van Scott die een grote hoeveelheid wetenschappelijk werk verrichtten. Zijn enige doel was om de pool te bereiken. Zijn expeditie met de Fram vertrok in juni 1910 uit Noorwegen en hij bouwde zijn hut op de Ross Iceshelf, 100 km dichterbij de Zuidpool dan de hut van Scott. Amundsens hut is niet bewaard gebleven. Het ijs van de Ross Iceshelf beweegt langzaam in de richting van de oceaan en regelmatig breken er grote ijsbergen van af. Amundsen was een zeer ervaren skiër en had ook ruime ervaring met de door honden getrokken sledes. Ze bereikten de Zuidpool op 14 december 1911 en lieten er een tent en een brief voor Scott achter. Op de terugweg konden ze gebruik maken van de op de heenweg zorgvuldig aangelegde voorraden proviand. Al op 25 januari was het team van 5 terug op de basis.

Zoals hierboven vermeld was de expeditie van Scott veel wetenschappelijker ingericht. Bij de Terra Novahut werden onder andere uitgebreide meteorologische metingen verricht. De thermometerhut staat er nog en het hout ervan is door de steeds terugkerende blizzards aan één kant veel sterker verweerd dan aan de andere kant. Zie de foto’s.

Deceptie
Scott kwam met zijn mannen op 17 januari 1912 aan op de Zuidpool om daar de tent van Amundsen met de brief te vinden. Het was een enorme deceptie. Op de terugtocht werd het team geteisterd door extreme weersomstandigheden die voortgang vaak onmogelijk maakten. Evens stierf op 17 februari en Oates was er zo slecht aan toe dat hij uit de tent wandelde, de blizzard in, met de woorden ‘I’m just going outside and may be some time’. Scott is waarschijnlijk op een van de laatste dagen van maart overleden. De andere leden van zijn team hoopten tot in april dat Scott veilig terug zou komen. Het was al te laat om nog te gaan zoeken en ze overwinterden nogmaals. In november wisten ze Scott terug te vinden.

Vooral de heroïsche tocht van Scott is aanleiding geweest voor een groot aantal boeken en documentaires. Het is heel terecht dat de Zuidpoolbasis, die gerund wordt door de Amerikanen, Amundsen-Scott basis genoemd is. Ik was er in januari 2006 onder heel andere omstandigheden dan Amundsen en Scott.

Op Antarctica zijn er nu wetenschappelijk bases van een groot aantal landen. Daar worden onder andere meteorologische waarnemingen verricht die ook bij Meteo Consult binnenkomen. Die waarnemingen en de berekeningen van de weermodellen worden benut om verwachtingen te maken die te vinden zijn op onze site. Bekijk daar, bijvoorbeeld, de verwachtingen van Amundsen-Scott en van McMurdo en Scott de twee laatste resp. de Amerikaanse en Nieuw-Zeelandse basis vlakbij de beroemde hutten van Scott en Shackleton. Het is een groot voorrecht daar geweest te zijn en gegeven de barre weersomstandigheden daar is het lang niet altijd mogelijk er met een helikopter te landen.

Misschien ben ik voorlopig als een van de laatste toeristen zover naar het zuiden want de ijsbreker die er kan komen, de kapitein Khlebnikov, wordt na dit seizoen uit de vaart genomen.

Harry Otten
December 2011, Antarctica